2005-2025 yılları arasından müzelerden kaybolduğu tespit edilen eserlere ilişkin

Bakanlığımız (Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü)'ca;

Bakanlığımıza bağlı müzeler, özel müzeler ve kazı alanlarından çalındığı/ kaybolduğu tespit edilen kültür ve tabiat varlıklarıyla ilgili iş ve işlemler Bakanlığımız birimlerince tesis edilmekte, bu varlıkların bulunması amacıyla yurt içinde ve yurt dışında gerekli duyurular yapılmaktadır.

Bakanlığımız bünyesinde 09.03.2020 tarihinde Kaçakçılıkla Mücadele Daire Başkanlığının kurulmasıyla beraber müzelerin yediemin depoları da dâhil olmak üzere pek çok alanda kültür varlıklarının sayım, kontrol ve denetimleri daha da artırılmış, bu suretle geçmiş yıllarda gerçekleşen kayıp/çalıntı olayları da bu süreçte ortaya çıkarılmıştır. Bakanlığımızın kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadeledeki kararlı tutumu, yürütülen çok yönlü çalışmalarla devam etmektedir.

Bu bağlamda, Bakanlığımıza bağlı müzeler ile bağlı birimlerinden ve kazı alanlarından kayıp/çalıntı olduğu tespit edilerek Bakanlığımız Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne bildirilen ve bulunmaları için gerekli duyuruları Bakanlığımızca yapılan eserlere ilişkin bilgiler Genel Müdürlüğün web sitesinde fotoğraflı bilgileriyle beraber kamuoyuna açık olarak yayınlanmakta, ayrıca bulunan eserlere ilişkin bilgiler de yine aynı site üzerinden kamuoyuyla şeffaf şekilde paylaşılmaktadır.

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul Resim ve Heykel Müzesine kayıtlı eserlerle ilgili olarak Sayıştay Başkanlığı tarafından tespit edilen hususlar ile Müzeden 404 adet tablonun kaybolduğu şeklinde basına yansıyan haberlerin araştırılması amacıyla Bakanlığımız tarafından bir komisyon kurularak geniş çaplı bir inceleme başlatılmıştır. Yapılan incelemelerde, Müzenin envanterine kayıtlı tabloların bir bölümünün farklı tarihlerde değişik kurumlara verildiği ve bu konuda arşiv belgelerinin bulunduğu tespit edilmiştir.

Kamuoyunda bu eserlerin anılan müzeden kaybolduğu yönünde yanlış bir izlenim oluştuğu görülmektedir. Üniversitenin bilgisi dâhilinde geçmiş dönemde farklı kurumlara devri yapılan eserlerin güncel durumları ilgili kurumlar nezdinde Bakanlığımızca tek tek teyit edilmektedir. Bakanlığımızca yürütülen bu çalışmanın neticesi ve yapılan işlemler kamuoyuyla ayrıca paylaşılacaktır.

Gaziantep Müzesi Müdürlüğünde yapılan sayım ve tespit çalışmaları sırasında 10 adet kültür varlığının yerinde olmadığının tespit edilmesi üzerine söz konusu eserlerin bulunması için yurt içinde ve yurt dışında gerekli duyurular Bakanlığımız tarafından yapılarak Bakanlığımıza bağlı müze müdürlükleri, özel müze ve koleksiyoncular uyarılmış; eserlerin yurt içinde aranması için kolluk birimleri, yurt dışına kaçırılmasının önlenmesi için gümrük kapılarımız bilgilendirilmiş, yurt dışına çıkarılmış olma ihtimaline karşı yurt dışı temsilciliklerimize bilgi verilmiş olup olaya ilişkin Bakanlığımızca gerekli idari soruşturma yapılmıştır.

Müzelerden çalınan/kaybolan kültür varlıklarımız yurt içinde ve yurt dışında bulunabilmeleri amacıyla ilgili ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlara duyurulmakta, Kaçakçılıkla Mücadele Daire Başkanlığı, emniyet birimlerimizle koordinasyon içerisinde süreçleri takip etmektedir. Batman Müzesinde muhafaza edilen 16 adet sikkenin, müze depolarında yapılan çalışmalar esnasında yerinde olmadığının tespit edilmesi üzerine Bakanlığımız müfettişlerince soruşturma yapılmıştır.

Öte yandan, tarihi eserlerimizin "piyasa değeri 10 milyon, 100 milyon" gibi ifadelere konu edilmesi doğru değildir. Zira tarihi eser kaçakçıları ve bunların irtibatlı oldukları kişilerce oluşturulmaya çalışılan bir kavram olarak gördüğümüz "piyasa değeri" tabiri, tarihi eserlerimizin tahribatına sebep olan en önemli unsurdur. Bu konuda toplumun tüm kesimlerinin daha duyarlı olması gerekmektedir.

Bakanlığımızca meydana gelen bu neviden olayların tüm yönleriyle araştırılabilmesi için adli soruşturmanın yanı sıra Bakanlığımızca da ivedilikle idari soruşturma başlatılmakta olup bu süreçte olaylara karışanların birbirleriyle ve/veya yurt dışıyla bağlantılı olup olmadıkları ancak adli makamlar tarafından yürütülecek soruşturma kapsamında ortaya konulabilecektir.

Bakanlığımıza bağlı müzelerde, çalınan eserlerin yerine sahte eserlerin sergilendiği iddiası doğru değildir.

Bakanlığımıza bağlı müzelerimizde bulunan eserlerin envanter bilgileri Müze , Ulusal Envanter Sistemi Projesi (MUES) alt yapısında arşivlenmektedir. MUES, kültürel miras alanında dijital dönüşüm sağlayarak müzelerin işleyişini modernize etmeyi, hizmet kalitesini iyileştirmeyi, süreç verimliliğini artırmayı ve performansı izlenebilir hale getirmeyi amaçlamaktadır.

Kültürel miras yönetimi alanında tüm müzecilik işlemleri, özel müze ve koleksiyoner yönetimi, kaçakçılığı önleme faaliyetleri, restorasyon ve konservasyon hizmetleri proje kapsamındadır. MUES, bu hizmetlere ait verilerin ulusal bir veri bankasında toplandığı, iş süreçlerinin dijital ortamda işletilebildiği, izlenebildiği ve raporlanabildiği, Envanter Modülü Laboratuvar Modülü, Tarihi Eser Kaçakçılığı ile Mücadele Modülü, Özel Müze ve Koleksiyoner Modülü, Komisyon/Eser Değerlendirme Modülü, Müze Bilgi Sistemi gibi birbiriyle entegre çevrimiçi sistemlerden oluşmaktadır.

Ayrıca dijital güvenlik önlemleri kapsamında, İçişleri Bakanlığı ve güvenlik birimleri ile koordineli olarak yapılan toplantılar sonucunda geliştirilen "Tarihi Eser Kaçakçılığı ile Mücadele Eylem Planı" doğrultusunda günümüz teknolojisinden yararlanılarak Bakanlığımıza bağlı bulunan müze koleksiyonlarında yer alan eserlere ilişkin güvenlik odaklı kimliklendirme çalışması yapılması kararlaştırılmıştır.

Bakanlığımıza bağlı müze, örenyeri, geçici sergilerde yer alan ve kazı alanlarında açığa çıkarılan tarihi eserlerin, esere zarar vermeyen bir malzemeyle kimliklendirilmesine yönelik çalışmalara başlanmıştır.

"Tarihi Eserlerin Güvenliği İçin OKimliklendirilmesi Projesi"nin ilk uygulamaları 2023 yılı Şubat ayında gerçekleşen doğal afetler sonrasında deprem bölgesinde bulunan müzeler başta olmak üzere başlatılmış olup yağma, çalınma vb. yüksek risk bulunan müze eserleri kimliklendirilerek yeni teknoloji ürünü güvenlik önlemleri alınmasında önemli fayda sağlamıştır.

Bakanlığımıza bağlı müzelerin sergilerinde ve depolarında bulunan, kimliklendirme uygulaması yapılan eserler kaybolma, çalınma, sahteciliğe ve/veya değiştirilmeye karşı ilave güvenlik katmanıyla korunmaktadır.