Ülkemizin yatırım çekme ve ihracat artırma politikalarına ilişkin
Kaynak göster
Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP), 21 Mayıs 2025 tarihinde 7/28940 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Ticaret Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 58 gün sonra, 18 Temmuz 2025).
Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır). “Ülkemizin yatırım çekme ve ihracat artırma politikalarına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/28940, 21 Mayıs 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-28940-ulkemizin-yatirim-cekme-ve-ihracat-artirma-politikalarina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/b63d1f5c-a9bc-47e8-9af6-0196f72e3f8f
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 58 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Ticaret Bakanı Sayın Ömer BOLAT tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını saygılarımla arz ederim.
Av. BI. v
Son yıllarda Fas Krallığı, özellikle Çin Halk Cumhuriyeti ve ABD başta olmak üzere küresel yatırımları çekerek önemli bir üretim ve ihracat üssü haline gelmiştir. Özellikle otomotiv, yenilenebilir enerji ve pil teknolojilerinde Çinli şirketlerin 10 milyar doları aşan yatırımları, Fas'ı Afrika ve Avrupa arasında kritik bir ticari köprüye dönüştürmüştür.
Bu bağlamda, Türkiye'nin Fas ile benzer avantajlara sahip olmasına rağmen yatırım çekme ve ihracat artırma konusundaki stratejilerinin gözden geçirilmesi gerektiği | düşünülmektedir. |
SORULAR
Fas'ın ABD, AB ve Çin ile serbest ticaret anlaşmalarından ve otomotiv-endüstri ekosistemindeki başarısından çıkarımla, Türkiye'nin özellikle elektrikli araç ve pil üretimi gibi alanlarda rekabet gücünü artırmak için hangi somut adımlar atılmaktadır?
Bu kapsamda,
(o Fas'ın Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'nden aldığı altyapı yatırımları (örneğin, yüksek hızlı tren, teknoloji merkezleri) karşısında, Türkiye'nin Çinli yatırımcıları çekmeye yönelik teşvik paketleri mevcut mudur? Varsa, bu paketler Fas ile karşılaştırıldığında ne gibi avantajlar sunmaktadır?
o Fas'ın Avrupa'ya otomobil ihracatında Çin, Japonya ve Hindistan'ı geride bırakması, Türkiye'nin AB pazarındaki payını korumal/geliştirme stratejilerini nasıl etkilemektedir? Otomotiv sektöründe yerli üretim ve teknoloji transferi için ek destek ve teşvik uygulamaları 2025 yılında uygulanmaya başlanacak mıdır?
Amerika Birleşik Devletleri yönetiminin Fas'ı 9010 gümrük diliminde tutması ve Batı Sahra'nın tanınması gibi siyasi hamleler göz önüne alındığında Türkiye-ABD ticari ilişkilerinde de benzer avantajlar sağlanması ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin de uluslararası arenada üretim ağına dahil edilmesi için Bakanlığınızca hangi hamleler gerçekleştirilecektir?
o Fas'ın Afrika Birliği ve Arap Ligi üyeliğini, kıtadaki ticari ağını genişletmek için etkin şekilde kullanması karşısında, Türkiye'nin Afrika ülkeleriyle ticari iş birliği anlaşmaları ve lojistik altyapı yatırımları (örneğin, limanlar, demiryolu bağlantıları) konusundaki planları nelerdir?
Dünya Bankası verilerine göre Fas'ın doğrudan yabancı yatırım (FDI) artışında gösterdiği performans (özellikle sanayi sektöründe), Türkiye'nin yatırım ortamını iyileştirmek için hangi dersleri çıkarmıştır ve çıkarılan dersler sonucu Bakanlığınızca acilen yürürlüğe konulacak bir eylem planı bulunmaktaysa söz konusu acil eylem planının başlıkları nelerdir?
o Fas'ın Tangier-Med Limanı ve fosfat rezervleri gibi stratejik avantajlarına karşılık, Türkiye'nin benzer projelerle (örneğin, Filyos Limanı, bor madenleri) yatırımcı çekme planları bulunmakta mıdır?
Çin Halk Cumhuriyeti merkezli şirketlerin Fas'taki üretim üslerinden Türkiye'ye kaydırılması için diplomatik/ekonomik girişimlerin 2025 yılında yoğunlaştırılması planlanmakta mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Ömer Bolat, Ticaret Bakanı ·
İlgi (O: 13.06.2025 tarihli ve 43452547-120.07.04-E.1643991 sayılı yazınız.
İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Diyarbakır Milletvekili Sayın Av. Dr. M. Sezgin TANRIKULU tarafından verilen 7/28940 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur.
Bilgilerini ve gereğini arz ederim.
ÜmeBelk
Prof. Dr. Ömer BOLAT
Bakan
TİCARET BAKANLIĞI
Diyarbakır Milletvekili-Sayın Av. Dr. M. Sezgin TANRIKULU'na Ait 7/28940 Sayılı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevaplar:
Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla, önergenize ilişkin cevaplarımıza aşağıda yer verilmiştir:
148) 2024 yılında Avrupa ülkelerine; binek otomobilleri ve insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtlar (10 kişiden az) (GTİP: 8703) ihracatımız 11,49 milyar dolar, eşya taşımaya mahsus motorlu taşıtlar (kamyon, kamyonet vb.) (GTİP: 8704) ihracatımız 5,93 milyar dolar, 10 veya daha fazla kişi taşımaya mahsus (sürücü dahil) motorlu taşıtlar (GTİP: 8702) ihracatımız ise 2,11 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir.
Aynı dönemde Avrupa Birliği (AB-27) ülkelerine; binek otomobilleri ve insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtlar (10 kişiden az) (GTİP: 8703) ihracatımız 9,8 milyar dolar, eşya taşımaya mahsus motorlu taşıtlar (kamyon, kamyonet vb.) (GTİP: 8704) ihracatımız 3,9 milyar dolar, 10 veya daha fazla kişi taşımaya mahsus (sürücü dahil) motorlu taşıtlar (GTİP: 8702) ihracatımız ise 1,8 milyar dolar seviyesindedir.
Öte yandan, Uluslararası Ticaret Merkezi (ITC) TradeMap tarafından yayımlanan 2024 yılı verilerine göre; Avrupa ülkelerinin binek otomobil ithalatında değer (ABD doları) bakımından Fas, Çin, Japonya ile Hindistan sırasıyla 20, 2, 5 ve 48; ülkemiz ise 11'inci sırada yer almıştır. Anılan dönemde Avrupa Birliği (AB-27) ülkelerinin binek otomobil ithalatında ise; yine değer (ABD doları) bakımından Fas, Çin, Japonya ile Hindistan sırasıyla 18, 4, 9 ve 45; ülkemiz ise 10'uncu sırada yer almıştır. Fas'ın Avrupa ülkeleri ve AB'ye binek otomobil ihracatında yalnızca Hindistan'ı geride bırakmış olduğu, Çin, Japonya ve ülkemizin çok gerisinde kaldığı görülmektedir.
Diğer taraftan, Bakanlığımızca ithalatın ülke ekonomisinin yararına gerçekleştirilmesi ve yerli sanayinin korunmasını teminen gerekli tedbirler alınmaktadır. Konuya ilişkin olarak ithalat politikalarındaki temel araçlar arasında yer alan ilave gümrük vergileri ile ek mali yükümlülük uygulamaları; yerli üretimin korunması ve dış ticaret dengesine yönelik hedeflerimiz dikkate alınarak elektrikli, konvansiyonel ve hibrit binek otomobillerin ithalatında etkin şekilde tatbik edilmektedir.
Öte yandan, Bakanlığımızca 2003 yılında "Afrika Ülkeleriyle Ticari ve Ekonomik İlişkilerin Geliştirilmesi Stratejisi" hayata geçirilmiştir. Bu Stratejinin 2025-2029 yıllarını kapsayacak şekilde yenilenmesi üzerinde çalışılmaktadır.
2024 yılı itibarıyla 50 Afrika ülkesi ile Ticari ve Ekonomik İş birliği (TEİ) Anlaşması, 31 ülke ile Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması (YKTK) Anlaşması, 18 ülke ile ise Çifte Vergilendirmeyi Önleme (ÇVÖ) Anlaşması imzalanmıştır. Ayrıca, Fas, Tunus, Mısır, Morityus ve Sudan olmak üzere 5 ülke ile de Serbest Ticaret Anlaşması imzalanmıştır.
Son olarak, Bakanlığımızın Afrika kıtası ile olan ticaret hacmi 2024 yılında 7 kat artarak yaklaşık 37 milyar dolara ulaşmıştır. Türk müteahhitlik firmaları bugüne kadar toplam proje değeri 97,3 milyar dolar olan 2.038 adet proje üstlenmiştir. 2024 yılı itibarıyla kıtadaki Türk yatırımlarının reel olarak 10 milyar dolar seviyesine ulaştığı değerlendirilmektedir.