İsrail-İran Savaşı'nın gübre sektörüne etkisine ilişkin
Kaynak göster
Mustafa Bilici (Yeni Yol), 23 Haziran 2025 tarihinde 7/29692 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 156 gün sonra, 26 Kasım 2025).
Mustafa Bilici (Yeni Yol, İzmir). “İsrail-İran Savaşı'nın gübre sektörüne etkisine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/29692, 23 Haziran 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-29692-israil-iran-savasi-nin-gubre-sektorune-etkisine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/5c87f884-6898-41cc-bb13-0197a1a4213d
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 156 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Anayasanın 98. ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 96. Maddesi gereğince aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı o cevaplandırılmasını arz ederim.
23 06/2025
Tarım sektörünün en kritik girdilerinden biri olan kimyevi gübre, ithalata bağımlı bir alandır. Özellikle azotlu, fosfatlı ve potasyumlu gübre üretiminde dışa bağımlılık 9090'lara kadar çıkmaktadır. Gübrede en çok ithalat yapılan ülkeler arasında İran ve İsrail de yer almakta; bu | ülkelerden yapılan doğrudan ve dolaylı tedarikler, Türkiye tarımının sürdürülebilirliği açısından hayati rol oynamaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (3 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Ancak İsrail ve İran arasında 2024 sonundan itibaren artan gerilim, 2025 yılı itibarıyla savaşa dönüşmüş ve bu durum, küresel gübre piyasasında ciddi dalgalanmalara yol açmıştır. Özellikle Ortadoğu'dan gelen arzda yaşanan aksaklıklar ve jeopolitik belirsizlikler, Türkiye'de gübre fiyatlarını hızla yükseltmiş; sektör temsilcilerinin açıklamalarına göre bazı ürünlerde fiyat artışı
070'lere ulaşmıştır.
Bu bilgilendirme ışığında:
SORULAR
İsrail-İran savaşı nedeniyle gübre tedarikinde yaşanan sorunlara ilişkin Bakanlığınıza ulaşan resmi veriler nelerdir? Hangi gübre türlerinde ne oranda arz daralması yaşanmıştır?
Savaşın başlamasından bu yana geçen sürede, Türkiye?de gübre fiyatlarında ortalama ve ürün bazlı artış oranları ne olmuştur?
Gübre sektöründeki fiyat dalgalanmaları nedeniyle çiftçilerin yaşadığı maliyet baskısını hafifletmek amacıyla Bakanlığınızca yeni bir destek paketi planlanmakta mıdır?
Gübre arz güvenliğini sağlamak adına yerli üretimi artırmak için atılan adımlar nelerdir? 2025 yılı itibarıyla yerli gübre üretimi hangi kapasitededir?
Gübre tedarikinde dışa bağımlılığın azaltılması amacıyla, İran ve İsrail dışında alternatif ülke ve kaynaklara yönelme konusunda yürütülen çalışmalar nelerdir?
Tarım Kredi Kooperatifleri veya diğer kamu kurumları üzerinden çiftçiye uygun fiyatlı gübre temini konusunda 2025 yılı içinde alınan yeni kararlar var mıdır?
E-mail : mustafa.bilici(Otbmm.gov.ir Adres : TBMM Hakla İlişkiler Binası 2. Kat F Koridor Oda No: 224 06543-ANKARA
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir.
Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir.
Çiftçi Kayıt Sistemine kayıtlı olan, planlama kapsamındaki ürünleri havzasında üreten tüm çiftçilere ve planlama kapsamı dışındaki diğer ürünleri üreten çiftçilerin tamamına temel destek ödenmektedir. Böylece stratejik ürünlerin mazot maliyetinin 9050'si ve gübre maliyetinin 425'i karşılanmaktadır. Planlama kapsamındaki ürünleri havzasında üreten çiftçilere temel desteğe ilave olarak planlı üretim desteği verilerek, mazot maliyetinin "5100'ü ve gübre maliyetinin 950'si karşılanmaktadır. Diğer taraftan su kısıtının olduğu 11 ilin 52 ilçesinde ise planlama kapsamında az su tüketen arpa, buğday, yağlık ayçiçeği, aspir, fiğ, mercimek, nohut ve yem bezelyesi üreten çiftçilerimize ise gübre maliyetinin kalan 9050'lik kısmı da yer altı su kısıtı desteği olarak verilmektedir. Böylece bu bölgelerde üretim planlamasına uygun ekim yapan üreticilerin mazot ve gübre maliyetinin 90100'ü desteklenmektedir. Çiftçilerimize bitkisel üretim destekleri nakdi olarak ödenecektir.
10394 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Karar ile 2026 yılı bitkisel üretim katı organik-organomineral desteğinde 0,21 olan katsayı, 0,32'ye çıkarılmıştır. Böylece katı organik-organomineral gübre destekleri 2025 üretim yılı için dekara 51 TL iken 2026 üretim yılında dekara 99 TL'ye yükseltilmiştir.
Gübrelerin paketleme aşamasından son kullanıcıya kadar takibinin sağlanmasına ilişkin usul ve esasları belirleyen "Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ"in yürürlüğe girmesini takiben Gübre Takip Sistemi (GTS) uygulaması nitratlı gübrelerde 01.01.2018 tarihinde, diğer gübrelerde 01.07.2018 tarihinde uygulanmaya başlamıştır.
GTS uygulaması ile piyasaya arz edilen gübreler kayıt altına alınarak üretimden son kullanıcıya kadar izlenebilirlik sağlanmakta olup bu sayede taklit ve tağşiş yapılması önlenmektedir.
Gübrede 9618 olan KDV oranı 10 Şubat 2016 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan düzenleme ile kaldırılmıştır.
Dünya genelinde üre gübresi ihracatının 9452"si, gübre hammaddesi olan amonyak ihracatının 434'ü ve fosfatlı gübre ihracatının *620'si söz konusu gelişmelerin yaşandığı bölgeden yapılmaktadır.
Ülkemizde söz konusu gelişmelerin yaşandığı dönemde gübre fabrikalarının hammadde tedarikinde sorun yaşanmamıştır. Üreticilerimizin gübre arz ve tedariki kesintisiz devam etmektedir. 12.06.2025-08.10.2025 tarihleri arasında piyasaya arz edilen gübre miktarı bir önceki yılın aynı dönemine göre "02 oranında artış göstermiştir.
Ülkemizde özel sektöre ait 16 tesiste gübre üretimi yapılmakta olup mevcut kurulu kapasite 8 milyon ton civarındadır. 2024 yılı kapasite kullanım oranı 9061 olarak gerçekleşmiştir. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
Bunlara ilave olarak özel sektör tarafından Samsun ilinde yılda 200 bin ton kapasiteli kompoze ve organik-organomineral gübre üretim tesisi tam kapasiteli üretime başlamıştır. Ayrıca, Samsun ilinde yılda 400 bin ton kapasiteli diamonyum fosfat (DAP) gübresi üretim tesisi ile Bursa ilinde yılda 550 bin ton kapasiteli üre gübresi üretim tesisi deneme üretimi aşamasındadır.
Dış ticaret ve tarımsal girdi fiyatlarına ilişkin veriler düzenli olarak TÜİK'in kurumsal internet sayfasında kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan