İklim değişikliğinin arıcılık sektörüne etkisini azaltmak için alınan önlemlere ilişkin
Kaynak göster
Hasan Karal (Yeni Yol), 2 Temmuz 2025 tarihinde 7/30302 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 147 gün sonra, 26 Kasım 2025).
Hasan Karal (Yeni Yol, İstanbul). “İklim değişikliğinin arıcılık sektörüne etkisini azaltmak için alınan önlemlere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/30302, 2 Temmuz 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-30302-iklim-degisikliginin-aricilik-sektorune-etkisini-azaltmak-icin-alinan-onlemlere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/6e8d4e1a-3ce3-4bcd-baa5-0197cf2fa3b0
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 147 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıda yer alan sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sn. İbrahim Yumaklı tarafından Anayasanın 98'inci, TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılması hususunu arz ederim.
Tarımın görünmeyen ama vazgeçilmez aktörlerinden biri olan arılar, bugün büyük bir ekolojik felaketin sessiz habercisi haline gelmiştir. 12 Haziran 2025 tarihinde kamuoyuna
| yansıyan açıklamalarda, Hacettepe Üniversitesi Arı ve Arı Ürünleri Uygulama ve Araştırma
Gerekçenin tamamını göster (4 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
İ Merkezi Müdürü Prof. Dr. Aslı Özkırım, Karadeniz Bölgesi'nde arı kolonilerinin kış sonrası yüzde 50'den fazlasının yok olduğunu ifade etmiştir. Bu açıklama, yalnızca arıcılık sektörü açısından değil; gıda arzı, tarımsal üretim, kırsal ekonomi ve ekosistem dengesi açısından da ciddi bir alarm niteliği taşımaktadır.
Zira arılar, yalnızca bal üretiminin değil meyveden sebzeye, yem bitkisinden baharatlara kadar sayısız ürünün tozlaşmasını sağlayarak tarımsal verimin ve biyolojik çeşitliliğin temel dayanaklarından biridir. Birleşmiş Milletler verilerine göre, küresel tarımsal üretimin yüzde 75'i arıların da içinde olduğu tozlayıcı canlılara bağlıdır. Türkiye ise 8 milyon kovan varlığı ile dünyada ilk üç ülke arasında yer almakta, yılda yaklaşık 100 bin ton bal üretmektedir. Ancak bugün yalnızca Karadeniz değil, Trakya, Kırklareli ve Akdeniz bölgelerinde de ciddi koloni kayıpları yaşanmaktadır. İklim değişikliğine bağlı ani sıcaklık dalgalanmaları, kuraklık, dolu ve don olaylarının yanı sıra kontrolsüz pestisit kullanımı arı sağlığını tehdit etmektedir. Bazı bölgelerde bu kayıplar yüzde 50'ye ulaşmış; üreticiler bu durumu "göz göre göre gelen çöküş" olarak tanımlamıştır.
Arı ölümlerine ilişkin veri, denetim, destekleme ve önleme politikalarının açıklığa kavuşturulması, arıcılık sektörünün iklim krizine karşı nasıl korunacağına dair kamuoyunun bilgilendirilmesi elzem hale gelmiştir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Prof. Dr. Aslı Özkırım'ın Karadeniz bölgesinde arı kolonilerinin 9650'den fazlasının kış sonrası yok olduğu yönündeki açıklamaları Bakanlığınızca doğrulanmakta mıdır? Elinizde bu durumu destekleyen bilimsel veya saha verileri var mıdır?
2025 yılı itibarıyla arı ölümleri en yoğun hangi illerde görülmüştür? Bu kayıpların aylık ve yıllık dağılımına ilişkin Bakanlığınızda güncel veri seti mevcut mudur?
Ani mevsim değişiklikleri, don ve dolu gibi ekstrem hava olaylarının arı ölümleri üzerindeki etkisini analiz eden bir tarımsal meteoroloji entegrasyon çalışması yapılmış mıdır? k# 4) İklim kaynaklı etkilerin yanı sıra pestisit kullanımı ve tarım ilaçlarının arı sağlığı üzerindeki etkilerini izleyen bir ulusal ekosistem izleme sistemi mevcut mudur? Varsa hangi kurumlarca yürütülmekte, ne tür veriler toplanmaktadır?
TBMM Halkla İlişkiler Binası 2. Kat, Oda: E-210 Çankaya/ Ankara E-mail: hasan.karal(&tbmm.gov.tr egim
9)
6)
7)
8)
9)
Arı ölümleriyle mücadelede Bakanlığınız tarafından yürütülen veya planlanan erken uyarı sistemi, mevsimsel risk haritalaması, bölgesel takip takvimi gibi bir yapı var mıdır?
Arıcılara ve tarım sektörü çalışanlarına yönelik eğitim, bilgilendirme ve danışmanlık programları uygulanmakta mıdır? Bu programlar hangi illeri kapsamakta, hangi kurumlarla iş birliği yapılmaktadır?
Arı kolonilerinin iklim stresine dayanıklılığını artırmaya yönelik olarak yerli arı ırklarının korunması ve geliştirilmesi için genetik ıslah projeleri yürütülmekte midir?
Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği ve üniversitelerle (örneğin Hacettepe, Namık Kemal) ortak yürütülen izleme projeleri nelerdir? Bu projelerde kullanılan örnekleme sayısı, coğrafi dağılım ve değerlendirme metodolojisi nedir?
2025 yılında mevsimsel arı ölümleri nedeniyle bal üretiminde öngörülen kayıp miktarı nedir? Bu kaybın iç piyasada gıda fiyatlarına, üretici gelirine ve arz güvenliğine etkisi analiz edilmiş midir?
İklim değişikliğiyle mücadele stratejileri ve tarımsal destek mekanizmaları içerisinde arıcılığa yönelik özel tedbirler planlanmakta mıdır? Bakanlığınız bünyesinde bu kapsamda hazırlanmış bir stratejik yol haritası bulunmakta mıdır?
TBMM Halkla İlişkiler Binası 2. Kat, Oda: E-210 Çankaya/ Ankara E-mail: hasan.karal(©tbmm.gov.tr
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
2025 yılında yaşanan arı ölümleri, özellikle don olayları ve kışlama problemlerinin yaşandığı İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yoğunlaşmıştır.
Oluşabilecek mevsimsel riskler il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimizce takip edilmekte, kışlama ve yetiştiricilik konusunda eğitimler düzenlenmekte ve risk durumlarında yetiştiricilerimiz önceden bilgilendirilmektedir.
Bakanlığımızın sivil toplum kuruluşları ile sağladığı koordinasyon neticesinde yaygın eğitim faaliyetleri yürütülmektedir. Eğitimler genellikle Bakanlığımız ve Halk Eğitim Merkezleri aracılığıyla sunulmaktadır.
"e İl Müdürlükleri düzeyinde Erzincan, Çankırı, Şanlıurfa gibi illerimizde yerel eğitim faaliyetleri yürütülmektedir.
" Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü iş birliğiyle Düzce ilimizde bölgesel uygulamalı tarımsal eğitim projeleri yürütülmektedir. e Hakkâri ilimizde yetiştiricilik ve kışlama ile ilgili eğitim gerçekleştirilmiştir.
Ülkemiz arıcılığının bitkisel üretimde kullanılan zirai mücadele ilaçları nedeniyle zarar görmemesi için il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimiz tarafından Zirai ilaçların etiket bilgilerine göre doğru kullanımına yönelik çiftçi eğitimleri ile arıcılarımıza yönelik bilgilendirme çalışmaları yürütülmektedir.
Kırklareli (Trakya), Düzce (Yığılca), Kırşehir (Anadolu), Hatay (Suriye), Çanakkale (Gökçeada), Muğla (Ege) ve Ordu (Karadeniz) illerinde arı ekotiplerinin ıslah çalışmaları devam etmektedir.
Bölgelerdeki ekotipleri belirleyerek, yöreye uygun kaliteli damızlık ana arı üreterek bal verimini artırmayı amaçlayan "Ülkesel Arıcılık Projesi" uygulanmaktadır. Proje İzmir ve Ordu illerinde bulunan enstitülerimizce yürütülmeye devam etmektedir.
Proje kapsamında; "İzmir Yöresi Bal Arılarında Saf Hat Oluşturma Çalışmaları" projesinde 2013 tarihi ile "Damızlık Ana Arı Üretim İzni" alınmıştır. Üretilen damızlık materyalin 2019 yılında tescili yapılmış ve "Efe Arısı" adı verilmiştir. Diğer illerde de elit sürü oluşturma çalışmaları sürmektedir.
Ülkesel Arıcılık Projesi kapsamında 2014 yılında başlayan "Batı ve Orta Karadeniz Bal Arıları (Apis mellifera L.Y'nın Islahı ve Korunması" Projesi ile Karadeniz Bölgesi iklim koşullarına adapte olmuş gen kaynağından yararlanarak, seleksiyon çalışmaları ile ilkbahar gelişimi iyi, verim düzeyi ve kışlatma kabileyeti yüksek damızlık materyal elde edilmiştir. Seleksiyonun bittiği bu aşamadan sonra yürütülen bu proje ile elde edilen damızlık materyelin koruma altına alınması amaçlanmaktadır. Tescil işlemlerine başvurulmuştur. Yapılan bu çalışmalar bölgelere uygun ırk ve ekotiplerin belirlenmesine yönelik olduğundan iklim stresi ile mücadelede çok önemli yere sahiptir.
Ayrıca; Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Araştırma ve Geliştirme (TAGEM-ARGE) projeleri kapsamında ise, Muğla Bal Arısında (4pis mellifera anatoliaca) Amerikan Yavru Çürüklüğü Hastalığına Karşı Direnç Geliştirilmesi ve Muğla Bal Arısında Varroa'ya Karşı Islah Kolonilerinin Geliştirilmesi ve Yetiştirilmesi Projeleri sonuçlanmıştır. 2016 yılında "Damızlık Ana Arı Üretim İzni" alınmış ve bölgenin ihtiyacı olan damızlık ana Strateji Geliştirme Başkanlığı arı satışını gerçekleştirilmiştir. Oluşturulan elit sürülerde bulunan kolonilerde Amerikan Yavru Çürüklüğü Hastalığı ve Varroa'ya karşı ıslah kolonilerinin geliştirilmesiyle genetik ilerleme sağlanmıştır.
Orta Anadolu Bal Arısı Ekotipinin Korunması ve Islahı Projesi sonuçlanmıştır. 2018 yılında "Damızlık Ana Arı Üretim İzni" alınmıştır. Bölgenin ihtiyacı olan damızlık ana arı satışını gerçekleştirilmektedir.
TAGEM AR-GE Projesi olan ve 2022 yılında sonuçlanan "Türkiye'de Bulunan Bazı Arı (4pis mellifera L.) Irk ve Genotiplerini temsil eden kolonilerin orijinal Alanlarında Morfolojik ve Moleküler Karakterizasyonu ve Belirli Karakterler Yönünden İyileştirilmesi Projesi" Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği liderliğinde Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Mustafa Kemal Üniversitesi ve iki enstitümüzün de iş birliği ile yürütülmüştür. Projede coğrafik arı ırklarının dağılım gösterdikleri orijinal bölgelerinde genetik varyasyon muhafaza edilerek yeniden morfolojik, moleküler, davranış ve performans yönünden karakterizasyonları, saf yetiştiricilik esas alınarak akrabalık ilişkisi bilinen gruplar üzerinden seleksiyondan yararlanıp verim ve bazı diğer özellikler yönünden iyileştirilmeleri amaçlanan proje ülkemizin 5 bölgesindeki 5 il arı yetiştiricileri birliği (Kırklareli, Çanakkale, Hatay, Düzce, Kırşehir) bünyesinde yürütülmüştür. Elit sürülerin oluşturulduğu projede arı spermleri Ordu Arıcılık Araştırma Enstitüsü bünyesindeki Sperm Bankası'nda korunmaktadır.
Ordu Arıcılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, üniversitelerle ve sektörel paydaşlarla birlikte yürütülen izleme projeleri kapsamında uluslararası iş birliğine dayalı çok paydaşlı bir çalışma yürütmektedir. TÜBİTAK tarafından desteklenen ve TOP4HoneyChains (Trustable and Sustainable Open Platform for Smart Honey Value Chains) başlıklı proje, izleme ve veri temelli karar destek sistemlerinin geliştirilmesini amaçlamaktadır. Projede, Kadir Has Üniversitesi Işık Üniversitesi, Ordu Arıcılık Araştırma Enstitüsü ve Arjantin'den uluslararası ortakların katkılarıyla, Türkiye ve Arjantin'deki Akıllı Bal Değer Zincirleri'nin (ABDZ) dijital olarak izlenmesi hedeflenmektedir.
Türkiye'deki bu pilot uygulama, BALMER firması ve diğer sektörel aktörlerle birlikte yürütülmektedir. Proje kapsamında Ordu Arıcılık Araştırma Enstitüsü, Türkiye'deki arı yetiştiricileri, kooperatifler, paketleyici firmalar ve tüketicileri kapsayan zincirin tüm halkalarında Overi toplama, örmekleme ve analiz faaliyetlerini (oyürütmektedir. TOP4HoneyChains projesinin kullanılan örnekleme yöntemi ve kapsamı şu şekildedir; e Türkiye'de coğrafi olarak referanslandırılmış arılık alanlarında izleme yapılmakta, kovan verileri, bal örnekleri ve çevresel kayıtlar toplanmaktadır.
"e İzleme sistemi mobil tabanlı uygulamalarla yürütülmekte, arıcıların faaliyetleri (ana arı değişimi, petek kullanımı, flora takibi vb.) dijital olarak kaydedilmektedir.
" Ürünlerin izlenebilirliğine dair analitik bal verileri, üretim süreci kayıtları ve kalite göstergeleri açık veri platformuna aktarılmaktadır.
" Pilot bölgelerde eğitim almış arıcılar aracılığıyla veri toplanmakta ve bu veriler kalite kontrol, izlenebilirlik ve dijital denetim süreçlerine entegre edilmektedir.
Bu proje ile ülkemizin bal üretim zincirinde gıda şeffaflığı, sahtecilik önleme ve izlenebilirlik artırılarak arı ürünleri piyasasında sürdürülebilirlik ve güvenin tesisi hedeflenmektedir.
Kayıpların iç piyasada gıda fiyatlarına, üretici gelirine ve arz güvenliğine etkisi, ililçe tarım ve orman müdürlüklerimizce 2025 üretim yılı destekleme başvuru döneminde yapılacak yerinde tespit çalışmalarının tamamlanmasından sonra analiz edilecektir.
Strateji Geliştirme Başkanlığı
Küresel iklim değişikliğinin arıcılık üzerindeki etkilerini azaltmak amacıyla Bakanlığımızca Arıcılık Eylem Planı hazırlanması çalışmaları yürütülmektedir.
Bu kapsamda ilgili kamu kuruluşları, üniversiteler ve özel sektör temsilcilerinin de katılımı ile Arı Yetiştiriciliği Arı Ürünleri ve Apiterapi, Arı Sağlığı ve Islahı, Gezginci arıcılık, Konaklama Alanları, Flora ve Polinasyon konularında kısa ve uzun vadede planlar oluşturulması, planların uygulamaya aktarılabilmesi için projelerin geliştirilmesi hedeflenmektedir.
İbrahim YUMAKLIBakan