2025 yılında yeşil dönüşüm destek programı kapsamında desteklenen işletmelere ilişkin

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülen yeşil dönüşüm destek programları kapsamında, destek verilen firmalara ilişkin detaylı veriler (kamuoyuyla paylaşılmamaktadır.

Bu durum, kamu kaynaklarının kullanımında şeffaflık ilkesinin ihlal edildiği yönünde eleştirilere neden olmaktadır. Hangi sektörlerin ve illerin bu desteklerden öncelikli olarak faydalandığına dair bilgiler, hem yerel sanayi politikalarının değerlendirilmesi hem de desteklerin adil dağılıp dağılmadığının görülmesi açısından önem taşımaktadır. Bu bağlamda;

Soru 1- 2025 yılı içinde "Yeşil Dönüşüm Destek Programı" kapsamında kaç sanayi işletmesi desteklenmiştir? Bu işletmelerin faaliyet gösterdiği iller ve sektörler hangileridir?

CEVAP:

30/05/2025 tarihli ve 32915 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar kapsamında uygulamaya alınan Yeşil Dönüşüm Programı (Program), döngüsel ekonomi yaklaşımıyla uyumlu, doğal kaynakları koruyan, iklim ve sürdürülebilirlik hedeflerine katkı sağlayan, kaynak verimli ve düşük karbonlu üretimi amaçlayan yatırımların desteklenmektedir.

Programa imalat sanayinde faaliyet gösteren Türkiye'de yerleşik sermaye şirketleri başvurabilmektedir. KOBİ'ler ve büyük ölçekli işletmelere açık olan program, genel bir destek mekanizması olarak tasarlanmıştır. Bu kapsamda, imalat sanayii tesislerinin yeşil dönüşümüne yönelik yapılacak iyileştirmelere, 9903 sayılı Karar çerçevesinde; Çağrı duyurusunda yer alan koşullar ve asgari yatırım tutarlarına bağlı olarak Stratejik Hamle Programı ve Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi çerçevesinde tanımlanan teşvikler sağlanmaktadır.

Teşvik sisteminde günümüze kadar olan uygulamalardan farklı olarak Yeşil Dönüşüm Programı kapsamında başvuru sahibi tüm işletmeler, ülkemizin 2053 net sıfır hedefi doğrultusunda karbon ayak izi azaltım hedefini içeren Yol Haritalarını sunmalıdır. İşletmelerin Yol Haritası Raporlarına baz teşkil etmek üzere Bakanlığımız tarafından AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması ve AB'de yapılan analizler dikkate alınarak en fazla karbon emisyonuna sahip olan çelik, alüminyum, çimento ve gübre sektörleri belirlenmiş ve bunlara yönelik sektörel yol haritaları hazırlanmıştır. Bakanlığımız ayrıca ilgili kuruluşu olan TÜBİTAK'a da demir-çelik, alüminyum, çimento, kimyasallar, plastik ve gübre sektörlerinde yeşil büyüme teknoloji yol haritaları hazırlatmıştır.

Program kapsamında yürütülen değerlendirme süreçleri, başvuruların elenmesine değil; projelerin yeşil dönüşüm hedefleriyle uyumlu ve uygulanabilir hale getirilmesine yönelik rehberlik sağlanmasına odaklanmaktadır. Bu doğrultuda, en az beş yıllık olarak hazırlanan Yol Haritasının hayata geçirilmesi amacıyla işletme bünyesinde Yeşil Dönüşüm Ekibi oluşturulmaktadır. Destek almaya hak kazanan tesisler, yeşil dönüşüm yol haritasının uygulama süreci boyunca Bakanlığımız tarafından Yeşil Dönüşüm Merkezi olarak ilan edilmekte ve sektörel dönüşümde örnek teşkil ederek öncü rol üstlenmektedir.

Oldukça teknik bilgi ve uzmanlık gerektiren yeşil dönüşüm konusunda sadece yatırımlara yönelik destek mekanizmaları tanımlanmamış, bunun yanında Yol Haritası Raporlarının hazırlanması sürecine dönük programlar da geliştirilmiştir. Bakanlığımız tarafından Dünya Bankası finansmanı ile yürütülen Türkiye Yeşil Sanayi Projesi çerçevesinde TÜBİTAK tarafından ilan edilen "1831 - Yeşil İnovasyon Teknoloji Mentörlük Çağrısı" kapsamında işletmelere yeşil dönüşüm sürecinde mentörlük yapabilecek çözüm ortakları belirlenmiştir. Çağrı kapsamında belirlenen çözüm ortaklarına Yol Haritası Raporu hazırlatan işletmelere destek sağlanmış olup işletmeler Yol Haritaları ile Yeşil Dönüşüm Destek Programına başvuruda bulunulabilmektedir. Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında önümüzdeki dönemde yeni mentör firmalara yol haritası raporu hazırlama desteği verilmesi ve yeşil dönüşüm yatırımlarına baz teşkil edecek yol haritası dokümanlarına hem maddi hem de teknik bilgi desteği sağlanması hedeflenmektedir.

Yeşil Dönüşüm Programı, AB uygulamalarına uyum sağlanması gereken kurumsal kapasite, ölçüm ve yatırım planlaması gerektiren bir programdır, dolayısıyla başvuruların zamanla artması beklenmektedir. Programın erişilebilirliğini ve etkinliğini artırmak amacıyla, başta diğer uygulamalar kapsamında yol haritası hazırlama desteği almış işletmeler olmak üzere, tüm imalat sanayi firmalarını hedefleyen çok sayıda tanıtım ve bilgilendirme etkinliği düzenlenmiştir. Önümüzdeki dönemde sahada tanıtım etkinlikleri artırılarak, işletmelerin yeşil dönüşüm ve Programa ilişkin farkındalık düzeylerinin artırılması hedeflenmektedir.

Programın kapsamı, başvuru koşulları ve güncel gelişmeler hakkında detaylı bilgiye Yeşil Dönüşüm Programı Resmi Web Sitesi (https://yesildonusum.sanayi.gov.tr/) üzerinden ulaşılabilmektedir. Ülkemizin 2053 net sıfır emisyon hedefine en hızlı şekilde ulaşmasını teminen, sektör ve ölçek ayrımı gözetilmeksizin, programın hedefleriyle örtüşecek şekilde yeşil dönüşüm uygulamaları gerçekleştirmek isteyen tüm imalat sanayi işletmelerinin programa başvuru yapmaları ve program kapsamındaki desteklerden yararlanmaları teşvik edilmektedir.

Yeşil Dönüşüm Programı kapsamında destek almaya hak kazanan firmalar Bakanlığımızca yeşil dönüşüm merkezi olarak ilan edileceğinden bu yıl içinde yapılacak özel bir tanıtım etkinliği ile yeşil dönüşüm merkezi olmaya hak kazanan firmalara belgelerinin takdim edilmesi böylece ülke çapında Programa ilişkin farkındalığın arttırılması planlanmaktadır.

Mehmet Fatih KACIRBakan