Kuraklıkla mücadeleye ilişkin

Ülkemizde bitkisel üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesine yönelik olarak çiftçilere bitkisel üretim desteklemeleri verilmektedir. Bu kapsamda 2002 yılında 1,8 milyar lira olan tarımsal destekler her yıl artarak devam etmiş ve 2025 yılında 75 kat artışla 135 milyar liraya ulaşmıştır.

2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Karar 29.08.2024 tarihinde yayımlanmıştır. Tarımsal üretim planlaması ile ilişkilendirilmiş temel girdi (mazot ve gübre) maliyetlerini baz alan sade, etkin ve yönlendirici yeni tarımsal destekleme modeli hayata geçirilmiştir.

Yeni destekleme modelinde bitkisel üretim destekleri; Temel, Planlı Üretim ve Üretimi Geliştirme Desteği olmak üzere sadeleştirilerek üç ana başlıkta toplanmıştır. Bu kapsamda planlı üretime uygun olan ürünler ve diğer ürünlere temel destek verilecektir. Böylece stratejik ürünlerin mazot maliyetinin *050'si ve gübre maliyetinin 9625'i karşılanacaktır. Planlama kapsamındaki ürünleri havzasında üreten çiftçilere temel desteğe ilave olarak planlı üretim desteği verilerek, mazot maliyetinin tamamı ve gübre maliyetinin yarısı karşılanacaktır. Su kısıtının olduğu 11 ilin 52 ilçesinde ise planlama kapsamında az su tüketen mercimek, nohut, buğday, arpa ve yağlık fiğ, yem bezelyesi ayçiçeği üreten çiftçilerimize gübre maliyetinin kalan "050'lik kısmı da yeraltı su kısıtı desteği olarak verilecektir. Böylece bu bölgelerde üretim planlamasına uygun ekim yapan üreticilerin mazot ve gübre maliyetinin tamamı karşılanacaktır.

Bakanlığımızca 2025 üretim yılından itibaren uygulanmaya başlanan yeni destekleme modelinde çiftçilerin temel, planlı üretim ve üretimi geliştirme desteklerinden yararlanabilmesi için münavebe kurallarına uyması gerekmektedir. Bu kapsamda çiftçilerin 2024 üretim yılında Çiftçi Kayıt Sisteminde (ÇKS) kayıtlı en son ürününden başlamak üzere ilgili havzanın ürün çeşitliliğine göre kuruda 2'li münavebe, suluda 3'lü münavebe ve su kısıtı şartlarında 4'lü münavebe uygulanacaktır.

Ayrıca yeni destekleme modelinde, tarımsal yeraltı sularının yetersiz seviyede ve su kısıtı olduğu belirlenen 11 ilin 52 ilçesinde yer alan sulu tarım arazilerinde, ilgili üretim yılında Çiftçi Kayıt Sisteminde (ÇKS) kayıtlı arazilerde üretilen ve daha az su tüketen aspir, fiğ, nohut, mercimek, yem bezelyesi için 195 TİL/da arpa, buğday için 342 TI./da, yağlık ayçiçeği için 293 TL/da ilave olarak yeraltı su kısıtı desteği ödemesi yapılacaktır. Ayrıca bu alanlarda ikinci ürün olarak soya üretilmesi durumunda, ilave temel destek ödemesi yapılacaktır.

Verim ve kaliteyi artırmak için sertifikalı tohum kullanım, sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri artırılarak ilave olarak verilmeye devam edilecektir.

Kamu araştırma enstitüleri ve üniversiteler tarafından yağlık ayçiçeği, dane mısır, pamuk ve patateste yurt içinde ıslah edilerek tescil edilen çeşitlerinin yurt içinde üretilip sertifikalandırılan tohumunu kullanarak ekim/dikim yapan çiftçilere ilave destek ödemesi yapılacaktır.

Ayrıca Bakanlığımızca kurağa ve soğuğa dayanımın yanında, yüksek verimli ve kaliteli çeşitler geliştirilerek ülkemiz tohumculuğunda yerli ve milli tohum payının artırılması ile milli ekonomiye destek vermek ve üretimde sürekliliği sağlamak amacıyla çalışmalar yapılmaktadır.

Çeşit geliştirme Ar-Ge faaliyetleri sonucunda şu ana kadar tarla bitkilerinde kuraklığa dayanıklı/tolerans bitki olarak 79 çeşit tescil edilmiştir. Yıllık ortalama 5 yeni çeşidin tescil edilmesi hedeflenmektedir.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

"Çeltikte Damla Sulama Sistemlerinin Kullanım Olanaklarının Araştırılması" projesinde Trakya, Ege, Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinde 9650 su tasarrufu sağlanmıştır.

"Kuraklık Test Merkezi" Konya Bahri Dadaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü bünyesinde 2010 yılında kurulmuştur.

Kurak ve Yarı kurak suyun kısıtlı olduğu bölgelerde, ekonomik olarak önem kazanmış ürünleri dikkate alınarak hazırlanan ve ekonomik analizlerle desteklenen su hasadı projeleri, tarımsal üretimin sağlanması için yağmur suyunun yönetimi ve toprakta nemin tutulması amacıyla, yürütülmektedir. Su hasadı projelerinde yağmur suyunun 9085-90'a varan oranlarda toprakta bitki kökünde biriktirilmesi sağlanmıştır.

"Dijital Sulama Yönetim Sisteminin (DISU) Geliştirilmesi" projesi kapsamında 256 meteoroloji istasyonundan elde edilen verilerle 86 bitkinin su tüketimi hesaplamıştır. "Türkiye'de Sulanan Bitkilerin Bitki Su Tüketimi Rehberi güncellenip kamu, üniversiteler ve sulama birliklerinin kullanımına sunulmuştur. Ayrıca, rehberin dijital ortamda erişimini sağlamak için yazılım geliştirilmiş ve bu yazılım, TAGEM-SuET web sitesi ve "Tarım Cebimde" mobil uygulaması üzerinden erişilebilir hale getirilmiştir.

Dünya Bankası kredisiyle Bakanlığımız tarafından yürütülen "Türkiye İklim Akıllı ve Rekabetçi Tarımsal Büyüme Projesi (TUCSAPY projesi kapsamında yürütülen "İklim Akıllı Tarım Teknolojilerinin/Uygulamalarının Benimsenmesinin Teşvik Edilmesi" (3.2 Alt Bileşen) projesinin toplam bütçesi 40 milyon ABD Doları olup, bunun 33 milyon ABD Doları akıllı tarım teknolojileri için hibe desteğidir. 2025 yılı için 5 milyon ABD Doları, 2026 ve 2027 yılı için ise 16'şar milyon ABD Doları olarak hedeflenmiştir.

Ayrıca, uluslararası iş birliği kapsamında; 310 milyon Avro bütçeli Türkiye Sulama Modernizasyonu Projesi (TIMP), 320,8 milyon Avro bütçeli Türkiye Su Döngüselliği ve Verimliliğinin Artırılması Projesi (WCETP), 757,1 milyon Avro bütçeli Türkiye İkinci Sulama Modernizasyonu ve Su Verimliliği Projesi (TIMP-2) ile 35,7 milyon Avro bütçeli Türkiye Dayanıklı Peyzaj Entegrasyonu Projesi (TULIP) yürütülmektedir. Asya Altyapı Yatırım Bankası ile görüşmeleri devam eden, yaklaşık 500 milyon Dolar bütçeli beş adet sulama projesi kapsamında yaklaşık 40 bin hektar sulama alanının modernizasyonu yapılacak ve altı adet taşkın ile rüsubat kontrol yapısı inşa edilecektir. Asya Kalkınma Bankası ile görüşmeleri devam eden, yaklaşık 300 ila 400 milyon Dolar bütçeli proje ile de yaklaşık 30 bin hektar sulama alanının modernizasyonu planlanmaktadır.

Tarım Alanlarının Kullanımının Etkinleştirilmesi Projesi ile ülke genelinde üretim planlaması ile uyumlu bir şekilde işlenmeyen, nadasa bırakılan veya işlemeli tarıma uygun olmayan arazilerin değerlendirilmesi, stratejik öneme sahip, arz açığı olan hububat, baklagil ve yağlı tohumlu ürünlerde üretimin artırılması, üretim miktarı artışı sağlanır iken de doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımının sağlanması amaçlanmaktadır. Bu amaca yönelik olarak kuraklığa dayanıklı çeşitlerin ekilişlerinin yaygınlaştırılması, üreticinin sertifikalı tohum kullanımına yönlendirilmesi için tohum, fide, fidan gibi girdilerde azami 9675 hibe yolu ile İl Tarım ve Orman Müdürlüklerince hazırlanan projeler hayata geçirilmektedir.

Bakanlığımız tarafından iklim değişikliğinin nehir havzaları ölçeğinde su kaynaklarına etkileri 2100 yılına kadar tespit edilerek uyum faaliyetleri belirlenmiştir. İklim değişikliğinin en önemli olumsuz etkilerinden biri olan kuraklıklara karşı hazırlıklı olunması ve kuraklık risklerinin olumsuz etkilerinin asgari düzeye indirilmesi maksadıyla ülkemizin tamamı için havza ölçeğinde "Kuraklık Yönetim Planları" hazırlanmıştır.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

Ayrıca kuraklıkta kriz yerine riskin yönetilmesi için "Kuraklık Tahmini ve Erken Uyarı Sistemi"nin kurulması çalışmaları devam ektedir. Bu sistem ile kuraklık öncesinde tarım, içme suyu, turizm, sanayi gibi su kullanan sektörlere gerekli uyarılar erkenden yapılarak kuraklık zararlarının en aza indirilmesi hedeflenmektedir.

Bununla birlikte 31.01.2023 tarihinde Bakanlığımız koordinasyonunda "Su Verimliliği Seferberliği" başlatılmış olup seferberlik kapsamında su kaynaklarımızın kalite ve miktar olarak korunması ve sürdürülebilir şekilde kullanılması için su verimliliği çalışmaları gerçekleştirilmektedir.

Bu kapsamda hazırlanan "Değişen İklime Uyum Çerçevesinde Su Verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2023-2033)" 2023/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe girmiştir. Bahse konu Eylem Planında içme suyu şebekelerindeki su kayıplarının azaltılması, kentsel ve endüstriyel atık suyun geri kazanılarak yeniden kullanımı, tarımsal sulamada randımanın artırılması, su verimliliği sağlayan teknik ve teknolojilerin kullanımı, geleneksel olmayan su kaynaklarının geliştirilmesi belirlenen ana tedbirler arasında yer almaktadır. Belirlenen hedeflere ulaşılabilmesi için 27.12.2024 tarihinde Su Verimliliği Yönetmeliği yayımlanarak; sektörel su kullanımlarının izlenmesi, kayıt altına alınması, orantısız su kullanımlarının ve su kayıplarının azaltılması, her türlü su kullanımında verimliliğin sağlanması, geleneksel olmayan su kullanımının yaygınlaştırılması, su kaynaklarının ve ekosistemlerin korunmasına yönelik çalışmalar yasal zemine kavuşturulmuştur.

Bakanlığımızca çevre, içme suyu, tarım, sanayi, hayvancılık, turizm vb. sektörlerin adil ve dengeli su paylaşımını sağlamak aynı zamanda su kullanımından elde edilecek faydayı en üst seviyeye çıkarmak amacıyla havza ve alt havza bazında Sektörel Su Tahsis Planları (SSTP) hazırlanmaktadır.

Şu ana kadar Seyhan, Gediz, Küçük Menderes, Konya, Akarçay, Burdur, Batı Akdeniz, Kuzey Ege, Büyük Menderes olmak üzere 9 havzada SSTP tamamlanmış ve yayımlanmıştır.

İklim değişikliğine uyum, artan nüfusa bağlı su ihtiyacı, üretim ve kalkınma gereksinimleri dikkate alınarak hazırlanan ve takvimlendirilmiş 26 adet eylem www.suverimliligi.gov.tr internet sitesinden tüm kullanıcıların istifadelerine sunulmuştur.

Su kullanıcı örgütlerinin kurumsal kapasitesinin artırılması, kapalı sistemlerle suyun iletilmesi ve dağıtılması, tarla içi basınçlı sulama sistemlerinin kullanılması, yağmur suyu hasadı ile biriktirme yapıları oluşturulması, arıtılmış atıksuların tarımda kullanılması, parsel bazlı sulama ölçümlerinin yapılması ve bitki su ihtiyacının gerçek zamanlı olarak belirlenmesi, suyun etkin kullanımı konusunda çiftçi eğitimlerinin yaygınlaştırılması, sulama zamanlamasının planlaması, gece sulaması ile buharlaşma kayıplarının önlenmesi tarımsal sulama verimliliğini artıran uygulamaların ve benimsenen politikaların başında gelmektedir.

167 sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun çerçevesinde, emniyetli rezerv oranında yeraltısuyu tahsisleri yapılmakta, emniyetli rezervi dolmuş sahalar yeni yeraltısuyu tahsislerine kapatılmaktadır. Yeraltı sularımızı korumak amacıyla yasal olmayan yeraltı suyu çekimlerine müdahale edilmekte ve 167 sayılı Kanun'un 18'nci maddesi çerçevesinde idari işlem uygulanmaktadır.

Su verimliliği sisteminin kurulması, izlenmesi ve belgelendirilmesi maksadıyla 27.12.2024 tarihinde "Su Verimliliği Yönetmeliği" Resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Mezkur yönetmelik ile sektörel su kullanımlarının izlenmesi, kayıt altına alınması, orantısız su kullanımlarının ve su kayıplarının azaltılması, her türlü su kullanımında verimliliğin Strateji Geliştirme Başkanlığı sağlanması, geleneksel olmayan su kullanımının yaygınlaştırılması, su kaynaklarının ve ekosistemlerin korunmasına yönelik çalışmalar yasal zemine kavuşturulmuştur.

Kuraklık Eylem Planı kapsamında su yönetimi çalışmaları yürütülmektedir. Rezervuarlarda depolanan su miktarına ve kısa, orta, uzun vadede alınacak tedbirlere göre olası kuraklık eylem planı mevcut olup sulama sezonu öncesinde durum değerlendirmesi yapılarak çiftçiler ve paydaşlar bilgilendirilmektedir. Bu kapsamda; modern sulama tekniklerinin uygulanması, sayaçlı sistem, damlama ve yağmurlama sulama sistemleri ile az su tüketen bitkilerin ekilmesi ve rotasyon uygulanması gibi planlamalar yapılmaktadır.

Kuraklık Eylem Planı Stratejileri, tüm paydaşların katılımıyla İl Valisi Başkanlığında yapılan toplantılarda ele alınmakta; her bir barajda depolanan su miktarına göre planlamalar yapılmakta ve bu planlar çiftçilerle paylaşılmaktadır.

Kuraklıkla mücadele kapsamında klasik sulama yöntemlerinden modern sulama yöntemlerine geçiş için çalışmalar mevcuttur.

2800 sayılı Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında, Bireysel Sulama Sistemlerinin Desteklenmesi için hazırlanan 2021/7 Nolu Tebliğe uygun olarak yürütülen modern basınçlı sulama sistemlerine 9650 oranında destekleme verilmektedir. Bu kapsamda bireysel sulama sistemleri başvuru konuları; tarla içi damla sulama sistemi kurulması, tarla içi yağmurlama sulama sistemi kurulması, tarla içi mikro yağmurlama sulama sistemi kurulması, tarla içi yüzey altı damla sulama sistemi kurulması, lineer veya center pivot sulama sistemi kurulması, tamburlu sulama sistemi kurulması, güneş enerjili sulama sistemi kurulması, tarımsal sulama amaçlı güneş enerji sistemleri akıllı sulama sistemleri olarak belirlenmiş olup, tarla içi damla ve yağmurlama sulama ve sistemleri de bunların içinde yer almaktadır. Böylece modem basınçlı sulama sistemlerinin çiftçiler tarafından benimsenmesi ve yaygınlaşması, suyun etkin kullanımı ile ürünlerde verim artışı, arazilerin verimli kullanımını sağlanması, girdi maliyetlerinin düşürülmesi ile üreticilerin daha fazla kar elde etmesi amaçlanmaktadır.

IPARD HI Programı kapsamında Programın uygulayıcısı Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) 2025 yılı içerisinde Çiftlik Faaliyetlerinin Çeşitlendirilmesi ve İş Geliştirme tedbiri, Bitkisel Üretimin Çeşitlendirilmesi ve Bitkisel Ürünlerin İşlenmesi ve Paketlenmesi sektörü ana başlığı kapsamında yer alan açık alan ve sera projeleri için tıbbi ve aromatik bitkiler, süs bitkileri, yem bitkileri ve fide fidan üretimine yönelik alt sektörler bağlamında, damla, yağmurlama, pivot ve tamburlu sulama sistemlerine ve bununla birlikte su kaynağı olarak kuyu suyu kullanımı söz konusu ise ihtiyaç duyulan enerjinin karşılanabilmesi adına da modem tarımsal solar sulama sistemlerine destek verilecektir. Bu bağlamda TKDK internet sitesinde (www.tkdk.gov.tr) ilgili çağrı takvimi yayınlanmıştır.

Ayrıca, üreticilerin finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla 2024- 2026 yıllarını kapsayan süreçte 8038 sayılı ve 8039 sayılı Kararlar ve 2024/15 sayılı Uygulama Esasları Tebliği kapsamında; Ziraat Katılım Bankası A.Ş., T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince kredi/finansmanı kullandırılmaktadır. Bu doğrultuda, e Basınçlı sulama sistemleri ve tarımsal yenilenebilir enerji yatırımlarına 15 milyon TL üst limite kadar 90100 faiz/kâr payı desteği, e Bitkisel üretim konularında işletme kredi/finansman kullandırımlarında basınçlı sulama sistemi kullanımında ilave 9010 faiz/kâr payı desteği sağlanmaktadır.

2023-2027 dönemine ait "Türkiye Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı" hazırlanarak, 2022/5140 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı kapsamında yürürlüğe konulmuştur. Strateji Geliştirme Başkanlığı

Söz konusu eylem planı Bakanlığımız taşra teşkilatı, ilgili kurum, kuruluş, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları temsilcilerinin katılımıyla düzenlenen toplantılar sonucunda her 5 yılda bir güncellenmektedir.

Eylem Planı çerçevesinde; e Tarımsal kuraklık konusunda kamuoyu bilinç düzeyinin artırılması, Paydaşların sürece dâhil edilmesi, Sürdürülebilir tarımsal su kullanımının planlaması, Kuraklığın yaşanmadığı dönemlerde gerekli tedbirlerin alınması ve Kriz dönemlerinde etkin mücadele programı uygulayarak kuraklığın etkilerini en aza indirilmesi amaçlanmaktadır.

Türkiye Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı dijital ortamda yayımlanmış olup — (httpsı//www.tarimorman.gov.tr/TRGM/Link/47/Çevre-Dostu-Tarimsal-Uygulamalar) internet adresinden ulaşılabilmektedir.

Plan kapsamında görev ve sorumlulukları bulunan ilgili kamu kurum ve kuruluşlarında, altı aylık periyotlarla yapılan çalışmaların raporlanması talep edilmekte ve süreç takibi yapılmaktadır.

Bakanlık olarak, tarımsal kuraklık izleme çalışmaları kapsamında her ay düzenli izleme gerçekleştirilmekte ve bu veriler ışığında, "İzleme Erken Uyarı ve Tahmin Komitesi Raporu" ile "Risk Değerlendirme Komitesi Raporu" oluşturulmaktadır.

Ayrıca 02.02.2022 tarihli ve 2022/5140 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı çerçevesinde, 23.07.2022 tarihli ve 31901 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tarımsal Kuraklık Yönetiminin Görevleri, Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik" kapsamında, her ilde "Tarımsal Kuraklık Yönetimi Koordinasyon Kurulu"na bağlı olarak faaliyet gösteren "Tarımsal Kuraklık İl Kriz Merkezi" kurulmuştur.

İl Kriz Merkezleri, Vali veya Vali Yardımcıları başkanlığında faaliyet göstermektedir. Düzenlenen toplantılarla olası bir kuraklık durumuna karşı gerekli tedbirlerin alınması ve uygulanması sağlanmaktadır. İl Kriz Merkezi'nin yılda en az bir kez toplanması zorunlu olup alınan Kararlar Bakanlığımıza raporlanmaktadır.

Eylem planı çerçevesinde oluşturulan "İzleme Erken Uyarı ve Tahmin Komitesi Raporu" ile "Risk Değerlendirme Komitesi Raporu" düzenli olarak raporlanmaktadır. Ayrıca, genel üretim sezonu değerlendirmeleri ile gelecek üretim sezonu planlaması ve olası kuraklık durumunda alınacak tedbirlerin planlanması amacıyla, 23.07.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan 31901 sayılı "Tarımsal Kuraklık Yönetiminin Görevleri, Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik"in 5'nci maddesi gereğince kurulan "Tarımsal Kuraklık Yönetimi Koordinasyon Kurulu"na sunulmaktadır.

Bununla birlikte, ilgili kamu kurum ve kuruluşlar ile il müdürlüklerinden alınan veriler doğrultusunda hazırlanan "İklim, Fenolojik Durum ve Sulama İzleme İstatistikleri Bülteni" her ay Bakanlığımızın web sitesinden kamuoyu ile paylaşılmaktadır.

IV. Tarım Orman Şurası Sonuç Bildirgesi'nde de iklim değişikliği ve kuraklıkla ilgili hedefler yer almaktadır. Sonuç bildirgesinde; iklim değişikliği etkilerine dayanıklı yeni bitki çeşitlerinin ve hayvan ırklarının geliştirilmesi ile kuraklık ve aşırı hava olaylarına karşı erken uyarı ve dijital kuraklık izleme sisteminin kurulması kararları alınmıştır. Bu kararlar, oluşturulacak eylem planı çerçevesinde takip edilecektir.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu çerçevesinde; tarım sigortası yaptıran üreticilerimize, Köy Bazlı Verim Sigortası kapsamında; buğday, arpa, çavdar, yulaf, tritikale, nohut, yeşil mercimek, kırmızı mercimek ve yağlık ayçiçeği ürünlerinde Yo 70 oranında Devlet prim desteği sağlanmakta olup üreticilerimizin zararları TARSİM Eksperleri tarafından yapılan hasar tespitleri neticesinde TARSİM tarafından ivedilikle karşılanmaktadır.

Üreticilerimizin Ziraat Bankası, Ziraat Katılım ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları ile 2024/15 No'lu Uygulama Esasları Tebliği kapsamında kullandıkları sübvansiyonlu krediler/finansmanlar, ürünlerin doğal afetlerden etkilendiklerinin tespit edilmesi halinde Bankalar ve TKK'nın kendi, usul, esas ve mevzuatı çerçevesinde, vade tarihinden/hesap devresinden/taksit tarihinden itibaren 9625 oranında faiz/kar payı indirimli olarak | yıl süreyle ertelenebilmekte, azami 5 yıla kadar 9620 oranında faiz/kar payı indirimli olarak taksitlendirilebilmektedir.

İbrahim YUMAKLIBakan