2018-2024 yılları arasındaki buğday üretimiyle ilgili çeşitli verilere ilişkin
Kaynak göster
Aliye Timisi Ersever (CHP), 14 Temmuz 2025 tarihinde 7/30874 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 114 gün sonra, 5 Kasım 2025).
Aliye Timisi Ersever (CHP, Ankara). “2018-2024 yılları arasındaki buğday üretimiyle ilgili çeşitli verilere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/30874, 14 Temmuz 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-30874-2018-2024-yillari-arasindaki-bugday-uretimiyle-ilgili-cesitli-verilere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/700732bb-655d-4481-bc14-019818d9f3c4
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 114 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki soruların Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim.
Aliye TİMİSİ ERSEVER Ankara Milletvekili
Buğday, Türkiye'nin temel tarım ürünlerinden biri olup, gıda güvenliği açısından stratejik bir öneme sahiptir. Ancak son yıllarda artan üretim maliyetleri, iklim krizine bağlı verim düşüklükleri ve ithalata dayalı politikalar nedeniyle buğday üreticileri ciddi ekonomik sorunlarla karşı karşıya kalmaktadır. Türkiye, buğday üretiminde kendine yeterli olmasına rağmen, özellikle un sanayi ve yem hammaddesi ihtiyacı gerekçesiyle büyük miktarda buğday ithalatı gerçekleştirmektedir. Buna karşılık, buğday ihracat verilerinin odüşük kalması kamuoyunda bu alandaki tarım politikalarının sorgulanmasına neden olmaktadır.
Bu bağlamda;
SORULAR
2018—2024 yılları arasında buğday üretim miktarı, ekim alanı ve verimlilik verileri yıllara ve illere göre nedir?
Aynı dönemde yıllık olarak gerçekleştirilen buğday ithalat ve ihracat miktarları ile bu işlemlerden elde edilen ekonomik değer nedir? Buğday ithalatı yapılan başlıca ülkeler hangileridir?
Türkiye'nin un, makarna ve irmik gibi buğday türevlerinde ihracatçı konumda olması, buğday ithalatına ne ölçüde ihtiyaç doğurmaktadır? Yerli üretim bu ihtiyacı karşılamaya neden yetmemektedir?
2025 yılı için buğday üretim hedefi, ithalat ve ihracat projeksiyonları nelerdir? Bu hedefler doğrultusunda üreticiyi destekleyici hangi politikalar hayata geçirilecektir?
Yerli buğday üretiminin artırılması, ithalata olan bağımlılığın azaltılması ve gıda egemenliğinin güçlendirilmesi amacıyla yürütülen veya planlanan özel bir strateji var mıdır? Kapsamı nedir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Bitkisel üretim son 22 yılda tarla bitkileri üretiminde 9629 artışla 74,9 milyon tona, meyvede "0100 artışla 28,4 milyon tona ve sebzede yüzde 30 artışla 33,6 milyon tona ulaşmıştır.
Tarımsal hasıla dolar bazında; 2024 yılında 2002 yılına göre 96202, bir önceki yıla göre "7,4 artışla 74 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Tarımsal hasılada ülkemiz Avrupa'da inci dünyada 7'nci sırada olup 32,6 milyar dolar tarım ve gıda ürünleri ihracatı ile net ihracatçı konumundadır.
2018 yılında ülkemizde 73 milyon dekar alanda 20 milyon ton buğday üretilmiş, verim 274 kg/da olarak gerçekleşmiştir. 2024 yılında ise 70 milyon dekar alanda 20,8 milyon ton üretim yapılmış, verim 296 kg/da"ya yükselmiştir.
2018 yılında buğday ithalatı 5,8 milyon ton, ihracatı 7,4 milyon ton; 2019 yılında ithalat 9,8 milyon ton, ihracat 7,5 milyon ton; 2020 yılında ithalat 9,7 milyon ton, ihracat 7,5 milyon ton; 2021 yılında ithalat 8,1 milyon ton, ihracat 7,3 milyon ton; 2022 yılında ithalat 8,8 milyon ton, ihracat 7,4 milyon ton; 2023 yılında ithalat 11,7 milyon ton, ihracat 8,1 milyon ton; 2024 yılında ise ithalat 4,3 milyon ton ve ihracat 7,4 milyon ton olarak gerçekleşmiştir.
Söz konusu dönemlerde yapılan buğday ithalatı, Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında ülkemize getirilmiş olup un, makama, bulgur, irmik ve bisküvi gibi mamul maddelere dönüştürülerek ihraç edilmiştir. 2018-2024 yılları arasında yapılan ithalat miktarına karşılık, ihraç edilen mamul maddelerden toplam 7,8 milyar dolar dış ticaret fazlası elde edilmiştir.
Ülkemizde buğday yeterlilik oranı 9118,4 düzeyindedir. Ancak sanayinin ihtiyaç duyduğu hammaddenin temini amacıyla ithalat yapılmakta; buğday, Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında işlenerek un, makama ve irmik başta olmak üzere çeşitli mamul maddelere dönüştürülmekte ve ihraç edilmektedir. Bu çerçevede, 2002-2025 yılları (Haziran ayı sonu itibarıyla) arasında 31,1 milyar dolar buğday ithalatına karşılık, 50,8 milyar dolar tutarında mamul madde ihracatı gerçekleştirilmiş, böylece 19,7 milyar dolar dış ticaret fazlası elde edilmiştir.
2025 yılı bitkisel üretim 2. tahminine göre buğday rekoltesi 17,9 milyon ton olarak açıklanmıştır.
8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Yeni destekleme modeli kapsamında hazırlanan Karar ile üretim maliyetine göre ürünler kategorilere ayrılmış ve her kategori için destek katsayısı belirlenmiştir. 2025 üretim yılı için destek katsayı değeri dekara 244 TI.'dir.
Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir.
2024 yılında buğday üretimi yapan üreticiye dekar başına 185 TL destekleme ödemesi yapılırken, 2025 yılı itibarıyla Temel Destek ve Planlı Üretim Desteği kapsamında bu miktar dekara 634 TL'ye yükseltilmiştir.
Temel destek ve planlı üretim desteği ile planlama kapsamındaki ürünlere belirlenen havzalarda ekim yapıldığı takdirde kullanılan mazotun tamamı, gübrenin ise yarısı nakdi olarak TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı verilecektir. Bununla birlikte, su kısıtı olan yerlerde yine belirlenen şartlara uygun üretim yapan üreticilerimizin kullandığı mazot ve gübrenin tamamı nakdi olarak verilecektir.
10394 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
2026 üretim yılı için destek katsayı değeri bir önceki yıla göre "027 artırılarak dekara 310 TL olarak belirlenmiştir.
Bu kapsamda 2026 yılı itibarıyla buğday üretimi yapan üreticilerimize Temel Destek ve Planlı Üretim Desteği kapsamında dekara 806 TL verilecektir.
Ülkemizde ıslah çalışmaları, gelişmiş ülkelerde kullanılan markör teknolojisi ile yürütülmekte, uygun bitkilerin hızlı ve doğru şekilde tespiti sağlanmaktadır. Bu sayede verim kayıplarına yol açan hastalıklar engellenmekte, kalite ve verim artırılmaktadır.
Bakanlığımız Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) enstitüleri, klasik ıslah yöntemleri ile yüksek verimli, biyotik ve abiyotik stres koşullarına dayanıklı çeşitler geliştirmekte ve kalite kriterlerini (enerji değeri, protein miktarı, yağ oranı vb.) karşılayan yeni çeşitler üretmektedir.
2025 yılı itibarıyla Milli Çeşit Listesi'nde yer alan 483 ekmeklik buğday çeşidinin 174'ü ve 119 makarnalık buğday çeşidinin 54*ü TAGEM enstitülerinde geliştirilmiştir. Kuraklık Test Merkezi'nde yapılan testler sonucunda kuraklığa dayanıklı 30 ekmeklik buğday, 12 makarnalık buğday ve 19 arpa çeşidi geliştirilmiştir. Bu çalışmalar ile üretimde verim ve kalite artırılmakta, ihracatın yükseltilmesi ve ithalatın azaltılması hedeflenmektedir.
İbrahim YUMAKLIBakan