Hakkari Cilo Dağları ile Mergabütan Bölgesi'nin kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi ilan edilmesine ilişkin
Kaynak göster
Öznur Bartin (DEM Parti), 8 Ağustos 2025 tarihinde 7/32504 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 97 gün sonra, 13 Kasım 2025).
Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari). “Hakkari Cilo Dağları ile Mergabütan Bölgesi'nin kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi ilan edilmesine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/32504, 8 Ağustos 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-32504-hakkari-cilo-daglari-ile-mergabutan-bolgesi-nin-kultur-ve-turizm-koruma-ve-gelisim-bolgesi (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/7fc450c9-dde0-4a87-b319-019898253f54
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 97 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)KOZ HALKLARIN EŞİTLİK VE DEMOKRASİ PARTİSİ &ç AN GRUP BAŞKANLIĞI "NY 750/341
TBM
Gerekçenin tamamını göster (9 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Aşağıdaki sorularımın, Külfür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. 08/08/2025
6 Ağustos 2025 tarihinde resmi gazetede yayımlanan karar ile Hakkari Cilo Dağları, Hakkari Mergabütan, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmiştir. Bir yerin "Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi" (KTKGB) olarak tespit ve ilan edilmesi, o bölgenin kültürel ve turistik potansiyelinin korunması, geliştirilmesi ve sürdürülebilir şekilde değerlendirilmesi amacıyla devlet tarafından özel bir statüye kavuşturulması anlamına gelmektedir. 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu kapsamında Hakkari Cilo Dağları, Hakkari Mergabütan, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmesi beraberinde yerel yönetimlerin yetkilerinin sınırlandırılması, bazı durumlarda yerel halkın söz hakkının azalmasına neden olması endişesini de beraberinde getirmektedir. Bu karar yerel halkın mülkiyet hakkı, geçim kaynakları ve yaşam biçimi değiştirmekte ve tehdit altına sokmaktadır. Kararla birlikte korunması gereken alanlar yapılaşmaya açılacak ve doğal alanlar bozulmaya yüz tutarak olumsuz çevresel etkilere maruz kalacaktır. Kültürel kimliğin ticarileşmesi ya da bozulması riski doğuran bu kararların Kapadokya, Uzungöl, Ayder Yaylası'nda yarattığı ekolojik ve kültürel tahribat ise göz önündedir.
KIKGB alanı ilan edilen Ayder Yaylası'nda verilen kararla Doğu Karadeniz yayla kültürü, geleneksel mimari, kaplıcalar, doğal flora yok olmaya yüz tutmuştur. Kararla birlikte Ayder'de plansız turizm baskısı yoğunlaşarak "betonlaşmanın simgesi" haline gelmiştir. Özgün mimarinin yok edildiği bölgede göçer hayat, hayvancılık ve yerel yaşam turizm lehine bastırılmış, altyapı sorunları nedeniyle dere taşkınları yaşanmıştır. Yayla arazileri yatırımcılar arasında parsel parsel satılmış, bitki örtüsü, kaynak suları, ormanlâr ciddi zarar görmüştür. Ayder Yaylası, KTKGB'nin aksine turizmin kontrolsüz büyümesine kurban gitmiş, zararın büyük bölümü telafi edilemeyecek boyuta ulaşmıştır.
Özel Çevre Koruma alanı ilan edilen bir diğer doğal güzellik Trabzon'un Çaykara ilçesinde bulunan Uzungöl'dür. Göl ve çevresindeki doğa, yayla kültürü, ahşap Karadeniz mimarisi ile tanınan bölge artan turizm patlaması ile hızlıca yapılaşmaya maruz kalmış, göl çevresi yoğun şekilde betonla çevrelenmiştir. Su seviyesi, rengi ve ekosistemin değiştiği gölde beton setler inşa edilerek doğal manzara yok edilmiştir. Mimari kimliğin neredeyse tamamen silindiği göl çevresinde emlak fiyatları ve geçim giderleri artış göstermiştir. Verilen karar ile
Uzungöl, ekoturizmin nasıl ekolojik felakete dönüşebileceğinin en canlı örneğidir.
Yine 2004 yılında KTKGB alanı ilan edilen Kapadokya'da bu kararın ardından rantın ve yapılaşmanın merkezine dönüşmüştür. Sık sık kaçak yapılarla gündeme gelen bölgede korunması gereken peri bacaları, restoran, butik otel, otellere dönüştürülmüş, açılan yollarla bölgenin doğal yapısına tamamen zarar verilmiştir. Alınan bütün bu kararlar koruma altına alınması gereken bölgelerin devlet eliyle ranta ve betonlaşmaya, bölgelerin doğal yapısının bozulmasına neden olduğu aşikardır.
Bu bağlamda; Hakkari Cilo Dağları ve Mergabütan bölgesinin Kültür ve Turizm
Koruma ve Gelişim Bölgesi ilan edilmesi, oranın turizm açısından kalkınmaya açılması ancak bu kalkınmanın kültürel ve doğal mirasın korunması ilkesiyle yürütülmesi, bu durumun sosyal, kültürel ve çevresel etkileri üzerinde yaratacağı tahribatın dikkatle izlenmesi elzemdir.
Bu bağlamda;
SORULAR
KTKGB ilan edilen alanın seçim kriterleri nelerdir? Hangi bilimsel, kültürel, çevresel ölçütlere göre belirlenmiştir?
Yerel halkın mülkiyet hakkını ilgilendiren kamulaştırma ve plan değişikliği işlemleri hakkında Bakanlığınızın bilgisi ve denetimi var mıdır? Olası kamulaştırma ve plan değişikliğine dair mülk sahipleri bilgilendirilmiş midir veya bilgilendirilecek midir? Verilen kararın ardından hazırlanan, yürütülen bir proje bulunmakta mıdır? Varsa bu projeler nelerdir, kamuoyu ile paylaşılacak mıdır?
Hakkari Cilo Dağları ile Mergabütan bölgesinin, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmeden önce Hakkari halkı, ilde bulunan Sivil Toplum Örgütleri kararla ilgili bilgilendirilmiş midir? Yerli halkın ve Sivil Toplum Örgütlerinin görüş ve önerileri dikkate alınmış mıdır?
Hakkari Cilo Dağları ile Mergabütan bölgesine ilişkin uzman raporlarına başvurulmuş mudur, bu raporlar kamuoyu ile paylaşılacak mıdır?
Kararın ardından bölgede gerçekleşmesi olası kültürel ve ekolojik yıkıma ilişkin Bakanlığınızca alınan/alınacak tedbirler bulunmakta mıdır? Varsa bu tedbirler nelerdir? Kararın ardından Hakkari Cilo Dağları ile Mergabütan, bölgesine ilişkin Bakanlığınızca hazırlanmış bir koruma planı bulunmakta mıdır? Varsa bu planlar kamuoyu ile paylaşılacak mıdır?
Söz konusu bölgede yapılması planlanan turizm yatırımları nelerdir? Yerli halkın bu yatırımlardan doğrudan faydalanabilmesi adına nasıl bir planlama yapılmıştır?
Hakkari Cilo Dağları ile Mergabütan, bölgesinin Hasankeyf, Uzungöl, Ayvalık, Ayder Yaylası gibi yapılaşma, doğa tahribatı, ekolojik dengenin bozulması, kültürel yıkım sonuçlarıyla karşılaşmaması için Bakanlığınızca alınan, alınacak önlemler nelerdir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Nuri Ersoy, Kültür ve Turizm Bakanı ·
Bakanlığımız (Yatırım ve İşletmeler Genel MüdürlüğüY'ca;
Bakanlığımızca turizmde ürün çeşitliliğinin artırılması, turizm faaliyetlerinin yılın tamamına ve ülke geneline yayılması ile ülkemizin turizm gelirlerinin artırılması, yeni istihdam alanları oluşturularak ekonomiye katkı sağlanması ve ayrıca dünyada değişen turizm talebinin karşılanması amacıyla, ülkemizin sahip olduğu ve turizmin temel dayanak noktası olan doğal, kültürel ve tarihi güzelliklerin "Koruma-Kullanma Dengesi" ne öncelik verilerek, bulundukları bölgenin ve ülkemizin menfaatleri doğrultusunda "Hakkâri Cilo Dağları Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi" ve "Hakkâri Mergabütan Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi", Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezlerinin Belirlenmesine ve İlanına İlişkin Yönetmelik uyarınca ilan edilmiştir.
Kültür ve turizm korumave gelişim bölgesi (KTKGB) ilan süreci anılan Yönetmelik uyarınca aşağıda belirtildiği şekilde yürütülmüştür. e Hazırlık ve Raporlama: Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü tarafından, ilan edilmesi öngörülen alan hakkında ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından bilgi ve belgeler istenir. Kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri ile birlikte, mahallinde yapılan alan araştırmasına dayalı, bölgenin konumunu, mülkiyet durumunu, fiziksel ve doğal özelliklerini, sosyal ve teknik altyapısını içeren gerekçeli raporlar hazırlanır.
" Komisyon Değerlendirmesi: Komisyon, bu gerekçeli raporları değerlendirir. Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğünden sorumlu Bakan Yardımcısının başkanlığındaki Komisyon, ilan edilmesi öngörülen alanların mevki ve sınırlarını belirler. Gerekli görülmesi halinde konunun niteliğine göre temsilci veya uzman çağrılabilir. se Bakanlık Onayı: Komisyon tarafından uygun bulunan ve sınırları belirlenen alanlara ilişkin karar, Bakanlık Makamınca onaylanır. e Cumhurbaşkanı'na Sunulması ve İlan: Komisyon kararı, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri ile birlikte, belirlenen mevki ve sınırları gösteren haritalar (o eşliğinde (o Cumhurbaşkanı'nın Onayına sunulmak üzere Cumhurbaşkanlığına gönderilir. Cumhurbaşkanı tarafından onaylanan KIKGB, Resmi Gazete'de yayımlanarak ilan edilir.
İlan çalışmaları kapsamında 43 kurum görüşü istenilmiş olup iletilen görüşler kapsamında Hakkâri Cilo ve Sat Dağları Milli Park Sınırı, Yüksekova Nehil Sazlıkları Sulak Alan Bölgesi, Sit Alanları, Büyükova Sınırları gibi koruma alanları ilan kapsamı dışına çıkarılmıştır.
2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezlerinde her ölçekte plan yapma, yaptırma ve onama yetkisi Bakanlığımızdadır.
Planlama çalışmaları; hazırlanacak olan etütler doğrultusunda doğal, tarihi ve kültürel varlıkları korurken, ekonomik ve sosyal kalkınma ihtiyaçlarını bir arada düşünerek ve ekolojik hassasiyetleri gözeterek çevre ve doğal kaynakların koruma kullanma dengesi içinde sürdürülebilir kullanımını sağlayacaktır.
2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca planlama hiyerarşine uygun olarak ilgili yerel idareler ve Bakanlığımızca planlama süreci yürütülecektir. Plan hazırlama sürecinde; ilgili kurum ve kuruluşların görüşlerinin yanı sıra şehirde yaşayan farklı kesimlerden temsilciler (sivil toplum kuruluşları, üniversiteler, meslek odaları, muhtarlar ve vatandaşlar) bir araya getirilerek planın ana ilkeleri ve vizyonu kapsamında katılımcıların görüşleri alınır ve plana entegre edilir. Resmi bir askı süreci başlamamış olsa bile planlama aşamasında olan projeye ilişkin görüş ve talepler, ilgili idarelere ve/veya Bakanlığa yazılı dilekçe yoluyla iletilebilir.
Bakanlığımızca, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu kapsamında, turizm alanları, turizm merkezleri veya kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgelerinde yer alan kamu arazileri onaylanmış imar planlarına ve projelere uygun olarak, turizm yatırımlarının yapılabilmesi için tahsis edilebilir. Ancak uygulama imar planlarının yürütülmesi ilgili idaresinin sorumluluğundadır. Mevcut durumda imar planları hazırlanıncaya kadar ilgili idaresince varsa yürürlükteki planlar kapsamında iş ve işlemler yürütülür.
Mehmet Nuri ERSOYBakan