Küçük ölçekli kıyı balıkçılarının sorunlarına ilişkin
Kaynak göster
Mehmet Emin Ekmen (Yeni Yol), 19 Eylül 2025 tarihinde 7/34010 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 68 gün sonra, 26 Kasım 2025).
Mehmet Emin Ekmen (Yeni Yol, Mersin). “Küçük ölçekli kıyı balıkçılarının sorunlarına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/34010, 19 Eylül 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-34010-kucuk-olcekli-kiyi-balikcilarinin-sorunlarina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/1159b460-c6ed-4f31-99b9-019970a14156
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 68 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 61 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasanın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ıncı ve 99*uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİKY'in 2024 yılı Su Ürünleri İstatistiklerine göre Türkiye'de toplam su ürünleri üretimi 933.194 ton olarak gerçekleşmiş, bunun *461,8'i (577.124 ton) yetiştiricilik, 038,2'si (356.070 ton) avcılık yoluyla sağlanmıştır. Bu veri, son on yıl içinde kafes balıkçılığı başta olmak üzere yetiştiriciliğin sektörün ana üretim biçimi haline geldiğini göstermektedir.
Ancak bu dönüşüm, özellikle küçük ölçekli kıyı balıkçıları için ciddi sosyoekonomik baskılara neden olmaktadır. Karadeniz, Ege ve Akdeniz kıyılarında faaliyet gösteren küçük ölçekli balıkçılar hem av baskısı hem de denizlerdeki kirlilik ve iklim değişikliği etkileri nedeniyle avlanma kapasitesinde ciddi azalma yaşamaktadır. Bu düşüş, Türkiye Su Ürünleri Kooperatifleri Merkez Birliği (GÜRKOOP), çeşitli balıkçı birlikleri ve yerel STK'lar tarafından raporlanmış; özellikle Karadeniz kıyılarında küçük balıkçıların gelir kaybı yaşadığı ve sektörden çekilme eğiliminde oldukları belirtilmiştir.
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Mersin özelinde ise; Mezitli, Erdemli, Silifke ve Aydıncık kıyılarında faaliyet gösteren yüzlerce küçük ölçekli balıkçı, hem art arda yaşanan hava olayları hem de kıyı ekosistemine zarar veren yapılaşma ve yetiştiricilik baskısı nedeniyle zor günler geçirmektedir. Mersin Su Ürünleri Kooperatifi yetkilileri, son iki yıldır kıyı balıkçılarının avladığı ürün miktarında ciddi düşüşler yaşandığını, özellikle lüfer, barbun ve kalamar gibi türlerde popülasyonların azaldığını belirtmektedir. Ayrıca kentte kurulu büyük kafes balıkçılığı tesislerinin bölgedeki vatandaşların €-posta: mehmetemin.ekmen(&tbmm.govir Adres: Halkla Ilişkiler Binası 3. Kat E-308 Çankaya / ANKARA geçim alanlarını daralttığı ve kıyı erişimini sınırladığı yönünde şikâyetler artmaktadır. Mersin Üniversitesi ve bazı çevre örgütlerinin yaptığı çalışmalarda, kafes balıkçılığının deniz tabanında biriken yem atıkları ve dışkılar yoluyla yerel ekosistemleri tehdit ettiği, bu durumun da hem biyoçeşitlilikte azalmaya hem de su kalitesinde bozulmaya neden olduğu ifade edilmiştir.
Öte yandan, yetiştiricilik sektörüne hâkim olan büyük firmalar, kamu teşviklerinden yoğun biçimde yararlanmakta ve lojistik, pazarlama, ihracat destekleri gibi alanlarda daha avantajlı konumda bulunmaktadır. Bu durum, sektörde ekonomik yoğunlaşmayı ve tekelleşme eğilimini artırmaktadır. Kamuoyuna yansıyan haberlere göre, üretim artışıyla birlikte şirket kârlarının katlandığı ancak küçük balıkçıların yoksullaştığı, balık fiyatlarının ise tüketiciye pahalı ulaştığı bir tablo ortaya çıkmıştır.
Ayrıca yetiştiricilik faaliyetlerinin çevresel etkileri de kamuoyunun önemli bir gündemi haline gelmiştir. Kafes balıkçılığı, çevreye bırakılan yem ve atıklar nedeniyle deniz dibinde oksijensiz alanlar oluşmasına ve bentik (dip) yaşamın zarar görmesine neden olmaktadır. Bu durum, Avrupa Çevre Ajansı ve Türkiye'de yapılmış akademik çalışmalarda da ifade edilmektedir. Türkiye'de ÇED süreçlerinin zaman zaman yetersiz denetimle yürütüldüğü, ekolojik etkilerin bütüncül biçimde izlenmediği yönünde eleştiriler bulunmaktadır.
Sonuç olarak, su ürünleri sektörünün yapısal dönüşümünde adalet, çevre koruma ve geçim güvenliği ilkelerinin göz ardı edilmemesi büyük önem taşımaktadır. Hem üretici kooperatifleri hem çevre örgütleri hem de kıyı toplumları, tekelleşmeye karşı kamu politikalarının yeniden şekillendirilmesini, küçük balıkçının korunmasını ve ekosistem temelli yönetim anlayışının benimsenmesini talep etmektedir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Türkiye genelinde küçük ölçekli kıyı balıkçılarının sayısı son beş yılda ne şekilde değişmiştir? Özellikle Karadeniz, Akdeniz ve Ege kıyılarında faaliyet gösteren geleneksel balıkçıların sektörden çekilme oranları nedir?
Mersinili özelinde 2020 — 2025 yılları arasında küçük ölçekli balıkçı teknelerine kayıtlı kişi sayısı, toplam av miktarı ve kooperatif üyesi oranları nasıl bir seyir izlemiştir? Adres: Halkla Ilişkiler Binası 3. Kat E-308 Çankaya / ANKARA
Küçük ölçekli balıkçıların sosyoekonomik durumuna yönelik Bakanlığınızca yapılan bir çalıştay, saha araştırması ya da ihtiyaç analizi bulunmakta mıdır?
Kafes balıkçılığı başta olmak üzere yetiştiricilik faaliyetlerinin yoğunlaştığı bölgelerde yürütülen Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreçlerinin sayısı, niteliği ve denetim uygulamaları nasıldır? Bu süreçlerde sivil toplum kuruluşlarının görüşleri hangi oranda dikkate alınmaktadır?
2020 — 2025 döneminde, kamu tarafından balıkçılık sektörüne verilen toplam destek miktarının ne kadarı küçük ölçekli kıyı balıkçılarına yöneltilmiştir? Büyük şirketler lehine oluşan destek dengesizliğini gidermek adına yeni bir planlamanız var mıdır?
Karadeniz, Ege ve Akdeniz'de küçük ölçekli balıkçıların av verimliliğinde yaşanan düşüşlerin temel nedenlerine ilişkin bir etki analizi çalışmanız bulunmakta mıdır? Deniz suyu sıcaklık artışı, mikroplastik kirliliği ve habitat tahribatı gibi faktörlerin etkileri nasıl değerlendirilmektedir?
Balık fiyatlarındaki artışın üretici gelirine yansımadığı, tüketicinin ise pahalı balık tüketmek zorunda kaldığı yönündeki eleştirilere yönelik bir düzenleme planınız var mıdır? Üretici ile tüketici arasındaki zincirin denetlenmesine ilişkin bir kamu stratejisi geliştirilmiş midir?
Mersin'de kafes balıkçılığı tesislerinin neden olduğu çevresel sorunlara ilişkin Bakanlığınızın elinde bulunan denetim raporları kamuoyuyla paylaşılacak mıdır? Su kalitesine ve deniz ekosistemine dair yapılan analizler nelerdir?
SÜRKOOP, balıkçılar kooperatifleri ve kıyı toplumları tarafından dile getirilen geçim güvencesi taleplerine ilişkin özel bir sosyal destek programı planlamakta mısınız?
Su ürünleri sektöründe ekonomik yoğunlaşmanın ve tekelleşme eğilimlerinin rekabet hukuku, gıda güvenliği ve üretici adaleti açısından değerlendirilmesi amacıyla kapsamlı bir etki analizinin yapılması gündeminizde midir?
Adres: Halkla Ilişkiler Binası 3. Kar E-308 Çankaya / ANKARA
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizdeki 12 metreden küçük balıkçı gemi sayısı 2020 yılında 16.882 iken 2024 yılında 16.972 olmuştur. Mersin ilindeki balıkçı gemi sayısı ise 2020 yılında 379 iken 2024 yılında 334 olmuştur. Mersin İline kayıtlı balıkçı gemi sayılarındaki değişim genellikle başka illere yapılan satışlardan kaynaklanmaktadır.
Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecinde bilimsel incelemeler ve araştırma sonuçları da göz önünde bulundurularak ÇED raporlarında bu tür yatırımların, tesislerin yemleme dahil balıkçılık faaliyetlerinin kurulacak bölgeye olabilecek olumsuz etkileri daha tesis kurulmadan incelenmektedir ve ÇED süreci kapsamında bu değerlendirmeler yapılıp tesisin çevreye etkisi olmadığına dair ÇED alınmadan Bakanlığımızca tesisin kurulmasına izin verilmemektedir.
2024 Yılında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 24.08.2024 tarihli ve 32642 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Bakanlığımız tarafından üreticilere;
"e Bitkisel üretim, e Hayvansal üretim,
"e Kırsal kalkınma, e Su ürünleri üretimi ve e Tarımsal araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) olmak üzere 5 ana başlık altında tarımsal destekler verilmektedir.
Bakanlığımızca su ürünleri sektörüne yönelik olarak; se Su Ürünleri Yetiştiriciliğinin Desteklenmesi, e Küçük Ölçekli Balıkçılığın Desteklenmesi, e Balon Balığı Avcılığının Desteklenmesi programları uygulanmaktadır.
Bu desteklerde küçük ölçekli balıkçılara ve küçük kapasiteli yetiştiricilik işletmelerine öncelik verilmekte olup büyük işletmeler veya şirketler lehine bir durum söz konusu değildir.
Bakanlığımızca su ürünleri avcılığı ve yetiştiriciliğinde arz-talep dengesi, üretim, ihracat, ithalat, avlanabilir stok durumu, bilimsel çalışmalar, çevresel değişkenler ve sosyo-ekonomik etkenler, kalkınma planları, stratejik plan ile uluslararası yükümlülükler dikkate alınarak 2024 yılı itibariyle su ürünlerinde üretim planlamasına geçilmiştir.
Üretim planlamasıyla birlikte, üretici ile tüketici arasındaki zincirin daha verimli ve sürdürülebilir işlemesi, fiyat istikrarının sağlanması hedeflenmektedir.
8760 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında hayvansal üretim, su ürünleri üretimi, tarımsal araştırma ve geliştirmenin desteklenmesine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Yeni destekleme modelinde su ürünleri desteklerinde, yetiştiricilere her bir teknik kriter için temel destek tutarına ilave destek verilecek, küçük ölçekli balıkçılık desteği 9643-100 arasında TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı artırılacak ve balıkçı gemisi sahibi veya ortağı kadınlara küçük ölçekli balıkçılık desteği "035 daha fazla ödenmektedir.
10395 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Karar ile 01.01.2025 tarihinden geçerli olmak üzere hayvancılık desteklerinde aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır. e Su ürünleri yetiştiriciliği yapan işletmelere, ürettikleri türler ve üretim şekline göre yapılan temel destek oranları artırılmıştır. e Su ürünleri desteğinde, üretici örgütlerinin etkinliğini artırmak amacıyla birlik ve tanıtım kesinti oranları 902'den "03'e çıkarılmıştır.
Ayrıca üreticilerin tarımsal üretime yönelik kredi/finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla, 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024- 31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda *025-90100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir.
Su ürünleri desteklemeleri kapsamında balıkçı ve üreticilere 2020-2025 döneminde 856 milyon TL destekleme ödemesi yapılmış olup bu miktarın 326 milyon TL'lik kısmı küçük ölçekli balıkçılara verilmiştir.
Tüm denizlerimizin kıyı sularında bulunan 74 farklı istasyondan, yılda 2 dönem alınan su numuneleriyle alıcı ortam izlemeleri yürütülmektedir. Ayrıca gerek pelajik gerekse demersal türlerin izlendiği, iklim değişikliğinin su ürünleri stoklarına etkisi ve istilacı türlerin denizlerimizde yayılım alanlarının belirlenmesi gibi birçok güdümlü proje yürütülmektedir. Tüm bu izleme, proje ve araştırma sonuçları doğrultusunda ihtiyaç duyulan hususlarda yasal düzenlemeler getirilmekte, restorasyon/rehabilitasyon çalışmaları yürütülmekte, strateji ve politikalar geliştirilmektedir.
Kafes balıkçılığı tesislerinde, su ürünleri yetiştiriciliği faaliyetlerinin daha verimli şekilde yürütülmesi, sürdürülebilirliğin sağlanması, çevrenin korunması, yatırımların planlı bir şekilde gerçekleştirilmesi ve denetimlerin üretim sırasında etkin bir şekilde sağlanmasına yönelik olarak mevzuat titizlikle uygulanmaktadır. Aynı zamanda meri mevzuat ve sürdürülebilirlik ilkesi çerçevesinde; çiftlik sayıları ile kapasiteleri, çevresel hassasiyetler ve ekonomik gelişmeler dikkate alınarak belirlenmektedir.
Su ürünleri avcılığında kullanılan balıkçı gemilerinin tarım sigortaları kapsamına dahil edilmesi ve üretici ile alıcı arasında karşılıklı menfaat esaslarına dayalı olarak yazılı akitlerle yürütülen sözleşmeli üretim kapsamına su ürünleri avcılığının da dahil edilmesine yönelik olarak gerekli çalışmalarımız devam etmektedir.
Bakanlığımızca ülkemizin gıda ve tarım politikalarının belirlenmesi ve uygulanması kapsamında, su ürünleri sektörü mevcut durumunun, sorun alanlarının ve gelecek eğilimlerinin ortaya konması amacıyla beş yıllık Su Ürünleri Sektör Politika Belgesi hazırlanmaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan