Zirai dondan zarar gören ÇKS kaydı olmayan çiftçilere destek verilmesi talebine ilişkin
Kaynak göster
Nejla Demir (DEM Parti), 22 Eylül 2025 tarihinde 7/34283 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 64 gün sonra, 25 Kasım 2025).
Nejla Demir (DEM Parti, Ağrı). “Zirai dondan zarar gören ÇKS kaydı olmayan çiftçilere destek verilmesi talebine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/34283, 22 Eylül 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-34283-zirai-dondan-zarar-goren-cks-kaydi-olmayan-ciftcilere-destek-verilmesi-talebine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/84635911-4f6b-4ddf-8347-01997645be76
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 64 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın
98'inci, TBMM İçtüzüğü'nün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri uyarınca yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim. i Nejla "a |,
Şubat, Mart ve Nisan 2025'te yaşanan zirai don felaketi nedeniyle 65 ilde 470 bin çiftçinin | ürünü zarar görmüştür. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile açıklanan zirai don destek programına göre, TARSİM tarafından sigortalanan 050 bin 300 çiftçiye TARSİM üzerinden 23 milyar TL ödeme yapılacağı, sigortası olmayan ancak ÇKS kaydı bulunan 420 bin çiftçiye ise
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
23,5 milyar TL destek sağlanacağı duyurulmuştur.
TBMM'de kurulan Meclis Zirai Don Komisyonu 20 ile gidilerek çiftçiler ve ilgili uzmanlar dinlenildi. Sahada da görüldüğü gibi ÇKS girişi olmayan yüzlerce çiftçinin zirai dondan etkilendi gözlemlendiği ve tespitler yapılmasına ÇKS girişi olmayan çiftçi destekleme kapsamına alınmadı ve zararı karşılanmayacak olmayası kabul edilemez. Bununla birlikte çiftçinin borçlarının mutlaka ötelenip faizlerin silinmesi ve icraların durdurulması gerekiyordu ancak iktidar tarafından bu yönlü bir adım da atılmadığı gibi dondan zarar gören tarla bitkileri ve hububat gibi bazı ürünler değerlendirmeye dahi alınmamıştır. Dolayısıyla söz konusu düzenleme, birçok açıdan çiftçilerin mağduriyetini artırmaktadır. ÇKS kaydı bulunmayan çiftçiler hiçbir şekilde destek alamayacaktır. Ayrıca 16 il (Ağrı, Bitlis, Batman, Bayburt, Hakkâri, İstanbul, Kars, Ardahan, Iğdır, Mardin, Muş, Rize, Siirt, Şırnak, Van, Bartın) kapsam dışında bırakılmıştır. Bu illerde özellikle kısmi don ve kuraklığı da içerecek şekilde ürün kayıpları yaşandı. Ancak çiftçilerin bu zararları hiçbir şekilde dikkate alınmamıştır.
Öte yandan yalnızca 16 meyve ürünü destek kapsamına alınmış, buğday, arpa, sebze ve tarla bitkileri gibi birçok ürün göz ardı edilmiştir. Bu durum, özellikle tarla bitkileri üreticileri ve hububat üreticisi çiftçilerin mağduriyetini büyütmektedir.
AKP iktidarının yıllardır sürdürdüğü tarımı tasfiye eden politikalarının bir sonucu olarak çiftçi borç batağına sürüklenmiş, üretim maliyetleri artarken destekler yetersiz kalmıştır. Zirai don ile birlikte Çiftçiler üretemedikleri ürünlerden dolayı maliyet ve borçlarını karşılayamazken, borçlarını ödeyemez hale gelmiş, hacizlerle karşı karşıya bırakılmıştır.
Bütün bu eksiklikler ile birlikte özellikle ÇKS kaydı olmayan ve kırsal alanda bulunan çiftçilerin zararlarına ilişkin zarar tespit çalışmasının yapılmadığı iddia edilmektedir. Bu bağlamda;
SORULAR
Zirai don felaketinden zarar gören ÇKS kaydı olmayan çiftçilere herhangi bir destek sağlanmamasının gerekçesi nedir? Bu çiftçilerin mağduriyetlerinin giderilmesi için Bakanlığınızın bir çalışması var mıdır?
Buğday, arpa, sebze ve tarla bitkileri gibi ürünler neden kapsam dışı tutulmuştur? Bu ürünlerin hiçbir şekilde zirai dondan olumsuz etkilenmediğine ilişkin somut verileriniz var mıdır?
Buğday, arpa, sebze ve tarla bitkileri gibi ürünler üreten çiftçilerden söz konusu ürünlerinin zirai dondan etkilendiğine ilişkin ilgili kurumlara herhangi bir başvuru yapılmış mıdır? Bu ürünlere dair hasar tespiti yapılmış mıdır? Yapılmışsa sonuçları nelerdir?
Zarar gören çiftçilere yönelik destek ödemelerinin hangi takvimle yapılması planlanmaktadır?
Tarımsal sigortası ve ÇKS kaydı olmayan ancak ürünleri tamamen zarar gören çiftçilerin kayıpları hangi yöntemle telafi edilecektir?
ÇKS kaydı olmayan ve kırsal alanda bulunan çiftçilerin zararlarına ilişkin zarar tespit çalışmasının yapılmadığı iddiası doğru mudur?
Zirai don dışında, aynı dönemde yaşanan kuraklık, dolu ve aşırı sıcak nedeniyle zarar gören üreticiler için ayrı bir destek programı planlanmakta mıdır?
Tarım ve Orman Bakanlığı, iklim krizine bağlı olarak artan tarımsal afetlere karşı önleyici politikalar geliştirmek için kalıcı bir planlama yapılması ile birlikte fon veya bütçe ayırmak tile ilgili bir programı var mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizde yaşanan Zirai don olayı 65 ilde görülmüş, 34 ilde yoğun bir etkilenme meydana gelmiştir. Yaşanan zirai dondan en çok meyve grubu etkilenmiştir.
Ülkemiz genelinde yaşanan zirai don öncesinde il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ile Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) tarafından iklimsel gelişmeler sahada yakından takip edilmiş, gerekli gözlemler yapılmış ve alınacak önlemler konusunda yoğun bilgilendirme çalışmaları yapılmıştır.
Yaşanan Zirai don olayı sonrasında uyarı sistemi devreye girmiş ve üreticilerimize yazılı ve görsel basının yanında SMS yoluyla bilgilendirme yapılmıştır.
Zirai don olayının meydana gelmesine müteakip il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ve TARSİM eksperlerince sahada hasar tespitleri belirli teknikler çerçevesinde ve belirlenen takvim doğrultusunda yapılmaktadır. Tarım sigortası yaptıran üreticilerimizin zararları yapılan hasar tespitleri neticesinde TARSİM tarafından ivedilikle karşılanmaktadır.
Don teminatı almak isteyen üreticilerimize 9067 oranında devlet prim desteği sağlanmasının yanı sıra çiftçilerimizin ödeyeceği prim tutarlarını daha makul seviyelere getirmek için sigorta branşlarına özel prim indirimlerinin yanında, tüm sigorta branşlarında; 905 oranında "şehit yakını ve gazi indirimi", 905 oranında "peşin ödeme indirimi", 9610 oranında "kadın çiftçi indirimi", 40 yaş altı yetiştiricilerimize 905 oranında "genç çiftçi indirimi" ve "05 oranında "engelli çiftçi indirimi" uygulanmaktadır. Sözleşmeli üretim yapan çiftçilerimiz için de 4010 ila 9015 oranlarında ve tarımsal üretim planlamasına konu ürünlerde ise 2610 oranında prim indirimleri uygulanmaktadır.
Bu indirimlerin yanı sıra; zirai don zararının etkilerini azaltıcı rüzgâr pervaneleri, sisleme ve yağmurlama sistemi kullanılan ürünler için tarife fiyatının 9625 ile 9635i oranlarında prim indirimi uygulanmaktadır.
Bakanlığımız Kırsal Kalkınma Yatırımları kapsamında sisleme makinesi, ısıtma sistemleri, don pervanesi, sulama sistemleri gibi don ve doluyu önlemeye ilişkin projelere, gölgelemeye yönelik file ve/veya plastik/polimer örtü ve çiftçi bilgilendirme sistemlerine (Zirai don, aşırı yağış, dolu vb.) ilişkin projelere 9050 hibe oranında destek verilmektedir.
2025 Yılında Meydana Gelen Zirai Don Nedeniyle Ürünleri Hasar Gören Çiftçilere Destekleme Ödemesi Yapılmasına İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 14.09.2025 tarihli ve 33017 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 01.02.2025 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu karar kapsamında 2025 yılı Şubat, Mart ve Nisan aylarında 65 ilde meydana gelen zirai don olayından etkilenen ve Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS)'ne kayıtlı olan çiftçilere (2025 üretim yılı için 13 Nisan'a kadar kayıtları bulunan) toplam 16 üründe (Antep fıstığı, armut, ayva, badem, ceviz, elma, erik, fındık, kayısı, kiraz, limon, mandalina, portakal, şeftali/nektarin, üzüm, vişne) destekleme ödemesi yapılmaya başlanmıştır.
Müracaat eden ve hasarları il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerince tespit edilen; tarım sigortası yaptırmamış olanlar veya tarım sigortası bulunmakla birlikte don teminatı bulunmayan çiftçiler destekten yararlanmaktadır.
Ödemeler, girdi maliyetleri, hasar alanları ve hasar oranları nispetinde hesaplanarak ödenmektedir.
Strateji Geliştirme Başkanlığı
Bu kapsamda, tarım sigortası bulunan üreticilere 23.1 milyar TL hasar tazminatı ödenmiştir. Tarım sigortası bulunmayan ancak ÇKS'ye kayıtlı üreticilere ise 23,5 milyar TL destekleme ödemesi yapılacak olup 22 milyar 946 milyon TL'si ödenmiştir.
Su kısıtının belirlendiği bölgelerde, Bakanlıkça belirlenen kriterlere uygun üretim yapan üreticilerimize Yo10 oranında "Su Kısıtı Desteği" İndirimi, birinci derece Tarımsal Örgüt Belgesi almaya hak kazanmış tarımsal amaçlı birlik ve kooperatiflere üye üreticilerimize ise 9/5 oranında üyelik indirimi uygulanmaktadır.
8038 sayılı "Ziraat Katılım Bankası A.Ş. Tarafından Tarımsal Üretime Dair Hazine Kâr Payı Destekli Yatırım ve İşletme Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Karar" ile 8039 sayılı "T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince Tarımsal Üretime Dair Hazine Faiz Destekli Yatırım ve İşletme Kredisi Kullandırılmasına İlişkin Karar" 30.12.2023 tarihli ve 32415 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Doğal afetlerden etkilenen üreticilerimizin 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları ve bu Kararlara dayanılarak hazırlanan 2024/15 sayılı "Tarımsal Üretime Dair Faiz/Kâr Payı Destekli Yatırım Ve İşletme Kredisi/Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Uygulama Esasları Tebliği" kapsamında kullandıkları sübvansiyonlu krediler/finansmanlar, ürünlerin doğal afetlerden etkilendiklerinin tespit edilmesi halinde Bankalar ve Tarım Kredi Kooperatiflerinin kendi, usul, esas ve mevzuatı çerçevesinde, vade tarihinden/hesap devresinden/taksit tarihinden itibaren 925 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak | yıl süreyle ertelenebilmekte, azami 5 yıla kadar 9420 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak taksitlendirilebilmektedir.
Ayrıca, TBMM tarafından 2025 yılının Nisan ayında ülkemizde gerçekleşen zirai don olayının sonuçlarının araştırılması, üreticilerin ve tarımsal ürünlerin uğradığı zararların tespiti ve gelecekte yaşanabilecek benzer olayların etkilerinin en aza indirilmesi için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Meclis Araştırma Komisyonu kurulmuştur.
Tüm dünyada etkili olan iklim değişikliğinin tarım sektörü üzerindeki olumsuz etkileri, daha sıcak ve az yağışlı iklim koşulları, ekstrem meteorolojik olaylarda artış, su kaynaklarında azalma, kuraklık şiddetinde artış, su ve toprak kalitesinde bozulma ve biyolojik çeşitliliğin azalması gibi hususlar olarak sıralanmaktadır.
Bu bağlamda; Bakanlığımız koordinatörlüğünde ülkemiz şartlarına uygun 2008-2012, 2013- 2017, 2018-2022 ve 2023-2027 dönemine ait Türkiye Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak uygulamaya konulmuştur.
Eylem Planı çerçevesinde; se Tarımsal kuraklık konusunda kamuoyu bilinç düzeyinin artırılması, "e Paydaşların sürece dâhil edilmesi, e Sürdürülebilir tarımsal su kullanımının planlaması, e Kuraklığın yaşanmadığı dönemlerde gerekli tedbirlerin alınması ve
" Kriz dönemlerinde etkin mücadele programı uygulayarak kuraklığın etkilerini en aza indirilmesi amaçlanmaktadır.
Türkiye Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı dijital ortamda yayımlanmış olup (https://www.tarimorman. gov.tr/ TRGM/Link/47/Çevre-Dostu-Tarimsal-Uygulamalar) internet adresinden ulaşılabilmektedir.
Strateji Geliştirme Başkanlığı
Ayrıca Bakanlığımızca, tarımsal üretimde suyun etkin ve verimli kullanılması amacıyla, 2800 sayılı "Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Tarıma Dayalı Ekonomik Yatırımlar ve Kırsal Ekonomik Altyapı Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar" ve bu Karar kapsamında hazırlanan "Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Bireysel Sulama Sistemlerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ (2021/7)" hükümleri doğrultusunda, modem basınçlı sulama sistemlerinin çiftçiler tarafından benimsenmesi ve yaygınlaşması hedeflenmektedir.
Bu kapsamda, 2025 yılında projeye esas hibe üst limiti 10.000.000 TL olarak belirlenmiş olup 9/50 oranında hibe desteği sağlanmaktadır.
Sulama sistemleri başvuru konuları aşağıda sıralanmaktadır.
" Tarla içi damla sulama sistemi kurulması, e Tarla içi yağmurlama sulama sistemi kurulması,
" Tarla içi mikro yağmurlama sulama sistemi kurulması, "e Tarla içi yüzey altı damla sulama sistemi kurulması, e Lincen veya Center Pivot sulama sistemi kurulması, e Tamburlu sulama sistemi kurulması, e oGüneşenerjili sulama sistemi kurulması, e Tarımsal sulama amaçlı güneş enerji sistemleri ve e Akıllı sulama sistemleri.
İklim değişikliği kaynaklı risklerin etkilerini en aza indirmek için Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) kapsamında yer alan "Köy Bazlı Verim Sigortası" ile kuru tarım alanlarında yetiştirilen buğday, arpa, çavdar, yulaf, tritikale, nohut, kırmızı mercimek, yeşil mercimek ve yağlık ayçiçeği ürünlerinde kuraklık, don, sıcak rüzgâr, sıcak hava dalgası, aşırı nem ve aşırı yağış risklerinden kaynaklı verim azalışları teminat altına alınmaktadır. Köy Bazlı Verim Sigortası kapsamında poliçede yazılı primin 9670'i Devlet tarafından karşılanmaktadır.
8038 ve 8039 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024-31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 925-9100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir.
Bu doğrultuda;
" Basınçlı sulama sistemleri ve tarımsal yenilenebilir enerji yatırımlarına 15 milyon üst limite kadar "100'e varan oranlarda faiz/kâr payı desteği verilmektedir. e Hayvancılık, kanatlı sektörü ve su ürünleri sektöründe yatırım ve işletme kredi/finansman kullandırımlarında yenilenebilir/atık enerji kullanımına ilave "05,
"e Bitkisel üretim konularında işletme kredi/finansman kullandırımlarında basınçlı sulama sistemi kullanımında ilave 9010, e Kapalı ortamda bitkisel üretim konusunda yatırım ve işletme kredi/finansman kullandırımlarında yenilenebilir/atık enerji kullanımına ilave "420, yatırımlarda yağmur suyu hasatı değerlendirildiğinde ilave 9010 ve e Planlı üretime uygun üretim yapan faydalanıcılara ilave 020 faiz/kâr payı desteği sağlanmaktadır.
Strateji Geliştirme Başkanlığı
Tarımda dijitalleşme ile bitkinin ne zaman ne kadar sulama suyuna ihtiyaç duyduğunun tahmin edilmesi için dijital sulama yönetimi projeleri yürütülmektedir. Bu amaçla TAGEM-suET (Sulama Yönetimi ve Bitki Su Tüketimi Sistemi) hayata geçirilmiştir.
Tarımsal kuraklığın izlenmesi ve kuraklık internet portalının oluşturulması çalışmaları tamamlanmıştır.
"Dijital Sulama Yönetim Sisteminin (DiSU) Geliştirilmesi" projesi kapsamında 6 farklı bölgede çalışmalar yürütülmektedir.
İbrahim YUMAKLIBakan