Kilis'teki üzüm üreticilerinin sorunlarına ilişkin
Kaynak göster
Mustafa Demir (Bağımsız), 14 Ekim 2025 tarihinde 7/35166 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 56 gün sonra, 9 Aralık 2025).
Mustafa Demir (Bağımsız, Kilis). “Kilis'teki üzüm üreticilerinin sorunlarına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/35166, 14 Ekim 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-35166-kilis-teki-uzum-ureticilerinin-sorunlarina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/2f1c31ce-0178-4713-a428-0199e6c74aea
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 56 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Tarımsal geçmişi bakımından önemli bir potansiyele sahip olan Kilis'te; Resmi kayıtlarda yaklaşık 160 bin dekarlık alanda üzüm yetiştiriciliği yapılmaktadır. Fakat istatistik verilere bakıldığında 2018 yılından itibaren Kilis ilinde yaklaşık 40 bin dekar alanda üzüm üreticiliği sonlandırılmıştır.
Ülkemizdeki sayılı bağcılık merkezlerinden olan Kilis'te birçok üzüm türü yetişmekle birlikte; Bunun yüzde 35'ini ismiyle şehrimizle özdeşleşmiş "Kilis Karası" üzüm çeşidi oluşturuyor. Üzüm yaş ve kuru olarak tüketildiği gibi pekmez (sıcak pekmez, yaş pekmez, gün kurusu pekmez) ve şire (üzüm suyu ve nişastanın birlikte kaynatılmasıyla yapılan tatlı türü) olarak da değerlendirilmektedir.
Gerekçenin tamamını göster (6 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Ancak üzüm üreticileri son yıllarda artan maliyetler, pazarlama sorunları ve iklim kaynaklı verim düşüşleri nedeniyle ciddi sıkıntılar yaşamaktadır.
Kilis İli Üzüm üreticilerinin Pazar sorununu ve fiyat istikrarsızlığını ortadan kaldırmak için üzüm ürünlerine yönelik Bakanlığımızca entegre tesislerin Kırsal Kalkınma Destekleri ile desteklenmesi, organize sanayide bu tür işletmelerin kurulmasına yönelik desteklerin verilmesi gerekmektedir.
Türkiye Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Modeli Kapsamında Desteklenen Ürünler içerisinde Kilis İlinde Üzüm yetiştiriciliği yer almamaktadır. Türkiye Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Modeli Kilis ili içerisine Üzüm üretimini eklemek üreticilerimizi olumlu yönde etkileyecektir.
Ayrıca 2026 yılında Bakanlığınızın katkılarıyla Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde Okul - Üzüm projesiyle Türkiye geneli ilkokullarda Kilis ilinde coğrafi işaret alınan Kilis Karası üzüm çeşidini alımı yapılarak dağıtımın yapılmasının da ilimiz ve üreticilerimiz için de uygun olacağını düşünmekteyiz.
İlimiz tarımsal ürün gelirlerinde çok önemli bir yer tutan Üzüm'ün ilimiz ve ülkemiz adına değer üretebilmesi için; devlet desteklerine ve üreticilerinin üretim ve pazarlanmasında karşılaştıkları sorunların acil bir şekilde çözüme kavuşturulmasına ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu çerçevede aşağıdaki soruların yanıtlanması büyük önem arz etmektedir.
SORULAR
Üzüm üreticilerinin pazar sorununu ve fiyat istikrarsızlığını ortadan kaldırmak için üzüm ürünlerine yönelik Kırsal Kalkınma Destekleri ile desteklenmesine yönelik özel destekleme programları bulunmakta mıdır?
Üzüm üreticilerine yönelik mazot, gübre ve zirai ilaç destekleri artırılacak mıdır?
Kuraklık ve aşırı sıcaklar nedeniyle verimi düşen bağcılık alanları için özel bir destek veya afet kapsamı değerlendirmesi yapılmakta mıdır?
Bağ hastalıkları ile mücadelede çiftçilere yönelik ilaç, eğitim ve teknik destek sağlanmakta mıdır?
Üzümün işlenerek katma değerli ürünlere (pekmez, kuru üzüm, sirke vb.) dönüştürülmesi için üreticilere yönelik destekleme veya teşvik programınız var mıdır?
Türkiye Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Modeli Kilis ili içerisine Üzüm üretiminin eklenmesi yönünde bir çalışma yapılmakta mıdır?
Genç çiftçilerin bağcılığa yönlendirilmesi için özel bir teşvik ve eğitim programı düşünülmekte midir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Bakanlığımızca 2025 üretim yılından itibaren uygulamaya başlanan yeni destekleme modelinde bitkisel üretim desteklemeleri üreticilerin en temel iki girdisi olan mazot ve gübre maliyetleri ile ilişkilendirilmiştir. Destek birim fiyatları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir.
Üzüm üreticilerimize "Temel Destek" ve "Üretimi Geliştirme Desteği" ödemesi yapılacaktır. Üzüm üreticilerine temel destek ile 2025 üretim yılı için 244 TL./da ve 2026 üretim yılı için 310 TL/da destekleme ödemesi yapılacaktır.
Ayrıca üretimi geliştirme desteği kapsamında üzüm üreticilerine sertifikalı/standart fidan kullanımında 2025 üretim yılında 488-1220 TI./da, 2026 üretim yılında ise 620-1550 TL/da, katı organik-organomineral gübre kullanımında 2025 yılında 51 TİL/da, 2026 yılında ise 99 TİL./da, organik tarım için 2025 üretim yılında 292,8 TL./da, 2026 üretim yılında ise 372 TL/da, iyi tarım uygulamaları için 2025 üretim yılında 170,8 TL/da ve 2026 üretim yılında ise 217 TL/da destekleme ödemesi gerçekleştirilecektir.
Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) kapsamında genel olarak üzüm üreticilerine tarımsal ürünlerin işlenmesi, depolanması ve paketlenmesi konularında hibe desteği verilmeye devam edilecektir.
Ayrıca projeler değerlendirilirken başvuru sahibinin genç olması durumunda dört puan, başvuru sahibinin kadın olması durumunda ise ayrıca yedi puan daha verilmektedir. Bu uygulamalar, gençlerimizin ve kadınlarımızın tarımsal üretimde daha fazla yer alabilmesi amacıyla uygulanmaktadır.
Bununla birlikte kuru üzüm ürününü lisanslı depolarda muhafaza edenlere Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen kira ücret tarifesinin 9075 i oranında kira desteği sağlanacaktır.
Bağ hastalık ve zararlıları ile mücadele faaliyetleri kapsamında "Bitki Sağlığı Mücadele Programı" doğrultusunda eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları yapılmaktadır. 2025 yılı bitki sağlığı uygulama programı kapsamında ilimizden 1.000 dekar uygulama alanı programa alınmıştır. Yine bağ alanlarında diğer entegre mücadele uygulamaları kapsamında 6 köye bağ salkım güvesi tuzakları Nisan ayının ilk haftası itibariyle izleme amaçlı asılmış, bağ küllemesi ve bağda mildiyö hastalıkları haftalık olarak takip edilmiştir. Bağ salkım güvesi popülasyonuna göre bağ küllemesi ve bağ mildiyösü takip edilerek üreticilerimiz ilaçlama tarihleri konusunda bilgilendirilmiştir. Ayrıca 7 köyde 135 çiftçiye bağ hastalık, zararlı ve budama konusunda eğitim verilmiştir. Çiftçilerimize zirai ilaçların kullanılması konusunda gerekli uyarılar yapılmaktadır. Hasat öncesi pestisit kullanımı kapsamında 20 köyde 250 çiftçiye eğitim verilmiştir.
Çiftçilerimize budama, hastalık-zararlı ve zirai ilaç kalıntısı konusunda gerekli eğitimler sezon boyunca verilmeye devam edilmektedir.
Ayrıca bağda biyoteknik mücadele bitki koruma ürünü kullanan üreticilerimize destekleme ödemesi yapılmaktadır.
Üreticilerin tarımsal üretime yönelik kredi/finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla, 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024-31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9025-96100 aralığında Hazine TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir.
Söz konusu Kararlar kapsamında "Meyve Yetiştiriciliği ve Bağcılık" üretim konusunda "075 standart indirim oranına ilave olarak özellikli indirim kriterlerini sağlayan işletmelere 40 milyon TL üst limite kadar hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansman imkânı sunulmaktadır.
İndirim kriterlerinin arasında "Kadın çiftçi/girişimci ve/veya genç çiftçi/girişimci" yer almakla birlikte planlı üretim, sözleşmeli üretim, yurt içi sertifikalı tohum, fide, fidan kullanımı, basınçlı sulama sistemi kullanımı ve organik tarımliyi tarım/biyolojik mücadele/biyoteknik mücadele uygulamaları kriterleri de bulunmaktadır.
Devlet Destekli Tarım Sigortaları (TARSİM) kapsamında üzüm, "don, dolu, fırtına, hortum, yangın, deprem, heyelan, taşıt çarpması, sel ve su baskını" gibi risklere karşı sigortalanabilmektedir. Üreticilere bu sigorta için 9050 ila 9067 oranında Devlet Prim Desteği sağlanmaktadır.
Devlet prim desteği sağlanmasının yanı sıra üretici ve yetiştiricilerimizin ödeyeceği prim tutarlarını daha makul seviyelere getirmek için; 905 oranında "şehit yakını ve gazi" indirimi, "05 oranında "peşin ödeme" indirimi, "010 oranında "kadın çiftçi" indirimi, 40 yaş altı üretici ve yetiştiricilerimize "05 oranında "genç çiftçi" indirimi, 905 oranında "engelli çiftçi" indirimi, sözleşmeli üretim yapan çiftçilerimiz için "010 ila "ol5 ve tarımsal üretim planlaması kapsamında "010 oranlarında prim indirimleri yapılmaktadır.
Su kısıtının belirlendiği bölgelerde, Bakanlığımızca belirlenen kriterlere uygun üretim yapan üreticilerimize 9010 oranında "su kısıtı desteği" indirimi, birinci derece tarımsal örgüt belgesi almaya hak kazanmış tarımsal amaçlı birlik ve kooperatiflere üye üreticilerimize ise Y05 oranında üyelik indirimi uygulanmaktadır.
2025 Yılında Meydana Gelen Zirai Don Nedeniyle Ürünleri Hasar Gören Çiftçilere Destekleme Ödemesi Yapılmasına İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 14.09.2025 tarihli ve 33017 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 01.02.2025 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu karar kapsamında 2025 yılı Şubat, Mart ve Nisan aylarında 65 ilde meydana gelen zirai don olayından etkilenen ve Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS)'ne kayıtlı olan çiftçilere (2025 üretim yılı için 13 Nisan'a kadar kayıtları bulunan) toplam 16 üründe (Antep fıstığı, armut, ayva, badem, ceviz, elma, erik, fındık, kayısı, kiraz, limon, mandalina, portakal, şeftali/nektarin, üzüm, vişne) destekleme ödemesi yapılmaya başlanmıştır.
Müracaat eden ve hasarları il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerince tespit edilen; tarım sigortası yaptırmamış olanlar veya tarım sigortası bulunmakla birlikte don teminatı bulunmayan çiftçiler destekten yararlanmaktadır.
Ödemeler, girdi maliyetleri, hasar alanları ve hasar oranları nispetinde hesaplanarak ödenmektedir.
Bu kapsamda, tarım sigortası bulunan üreticilere 23,1 milyar TI, hasar tazminatı ödenmiştir. Tarım sigortası bulunmayan ancak ÇKS'ye kayıtlı üreticilere ise 23,5 milyar TL destekleme ödemesi yapılacak olup 22 milyar 946 milyon TL'si ödenmiştir.
İbrahim YUMAKLIBakan