Çiftçilere sağlanan tohum, mazot ve gübre desteklerine ilişkin
Kaynak göster
Orhan Sümer (CHP), 17 Ekim 2025 tarihinde 7/35416 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 125 gün sonra, 19 Şubat 2026).
Orhan Sümer (CHP, Adana). “Çiftçilere sağlanan tohum, mazot ve gübre desteklerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/35416, 17 Ekim 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-35416-ciftcilere-saglanan-tohum-mazot-ve-gubre-desteklerine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/10be25ed-4ef6-4b35-b6ef-019a021c1ef3
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 125 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 114 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıda yer alan sorularımın Anayasa'nın 98. ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İç Tüzüğünün 96. Maddesi gereğince Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak yanıtlanması için gereğini saygılarımla arz ederim.
Orhan Sümer
Son dönemde çiftçilerimizin kullandığı gübrelerin içerikleriyle etiket beyanlarının uyuşmadığı, yapılan resmi analizlerle ortaya konulmuştur. Araştırmalarda etikette yüzde 13 olarak belirtilen toplam azot değeri yüzde 5,7 çıkmış; yüzde 11 olarak beyan edilen üre azotu ise yüzde 3,4 olarak tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, tarımsal üretimin temel girdilerinden biri olan gübrede çiftçinin yanıltıldığını, dolayısıyla verim ve kalite kayıplarının yaşanmasının kaçınılmaz olduğunu göstermektedir. Gübre, mazot ve tohum fiyatlarının her geçen gün arttığı, üretim maliyetlerinin çiftçinin belini büktüğü bir dönemde, bu tür olumsuzluklar tarımsal üretimi sürdürülemez hale getirmektedir.
Bu kapsamda; çiftçimizin üretim yaparken yaşadığı ekonomik zorlukların hafifletilmesi, üretim motivasyonunun artırılması ve tarımsal üretimin güvence altına alınması amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yürütülen destekleme politikalarının kapsamı büyük önem taşımaktadır.
Bu Bağlamda;
SORULAR
Son dönemde yapılan resmi analizlerde, gübre içerikleri ile etiket beyanları arasında tespit edilen bu ciddi farklılıkların nedeni nedir? Bu konuda üretici veya dağıtıcı firmalara herhangi bir yaptırım uygulanmış mıdır?
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın çiftçilere yönelik yüzde yüz ve karşılıksız tohum, mazot ve gübre desteği verilmesine ilişkin bir plan veya proje çalışması bulunmakta mıdır?
Çiftçinin ürettiği ürünlerin sürdürülebilirliği ve gelir güvencesi açısından, doğrudan alım garantisi verilmesi yönünde Bakanlığınızın bir proje veya destek programı hazırlığı var mıdır?
Gübre, tohum ve mazot desteklerinin mevcut sistemdeki dağıtım şekli ve miktarları yeniden gözden geçirilerek, üretim maliyetlerine gerçek anlamda katkı sağlayacak bir düzenleme yapılması planlanmakta mıdır?
Gübrelerdeki besin element oranlarının etikete uygunluğunu düzenli olarak denetlemek için Bakanlığınız bünyesinde sürdürülen kontrol ve analiz faaliyetleri nelerdir? Bu denetimlerin sayısı son beş yılda kaçtır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Piyasaya arz edilen gübrelerin taşıması gereken şartlar ve buna ilişkin analiz metotları, belgelendirme, denetim ve piyasaya arzıyla ilgili usul ve esaslar "Tarımda Kullanılan Organik, Mineral ve Mikrobiyal Kaynaklı Gübrelere Dair Yönetmelik" ve "Tarımda Kullanılan Gübrelerin Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği" ile belirlenmiştir. Söz konusu Yönetmeliklerde belirlenen şartları taşıyan gübrelerin belgelendirilmek suretiyle piyasa arz edilmesine müsaade edilmekte ve mevzuat kapsamında denetim ve kontrolleri yapılmaktadır.
Gübrelerin paketleme aşamasından son kullanıcıya kadar takibinin sağlanmasına ilişkin usul ve esasları belirleyen "Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ"in yürürlüğe girmesini takiben Gübre Takip Sistemi (GTS) uygulaması nitratlı gübrelerde 01.01.2018 tarihinde, diğer gübrelerde 01.07.2018 tarihinde uygulanmaya başlamıştır.
GTS uygulaması ile piyasaya arz edilen gübreler kayıt altına alınarak üretimden son kullanıcıya kadar izlenebilirlik sağlanmakta olup bu sayede taklit ve tağşiş yapılması önlenmektedir.
Yürürlükteki mevzuat kapsamında ülkemizde gübrelerin piyasaya arz edilmesi için Bakanlığımızdan lisans ve tescil belgesi alınması zorunlu olduğundan GTS"ye kayıtlı olanların haricinde gübre satışına müsaade edilmemektedir.
Tarım ve orman il müdürlükleri tarafından yapılan denetimlerde mevzuata aykırılık tespit edilmesi durumunda; Tarımda Kullanılan Gübrelerin Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği kapsamında idari yaptırım ve idari para cezası uygulanmakta, sahte/taklit gübre tespit edilmesi halinde ilave olarak sorumlular hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunularak hukuki işlem tahsis edilmektedir.
2020-2025 yılları arasında toplam 317.703 adet ürün denetimi gerçekleştirilmiş olup analizi yapılan 12.181 üründen 976'sında (948), etiket kontrolü yapılan 305.522 üründen 219'unda (0,07) mevzuata aykırılık tespit edilmiş ve satışı durdurularak toplam 159,1 milyon TL idari para cezası uygulanmıştır. Gerçekleştirilen 317.703 adet denetimin 38.685'i (9012) 2025 yılı Şubat ayında başlatılan "İlkbahar Gübre Denetim Seferberliği" kapsamında yapılmıştır.
Gübrede 4018 olan KDV oranı 10 Şubat 2016 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan düzenleme ile kaldırılmıştır. 2017 yılında başlayan uygulama ile stratejik ürünlerde mazot maliyetinin "050'si karşılanmaya başlanmıştır.
Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir.
8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlanması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır.
Strateji Geliştirme Başkanlığı
Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir.
Yeni destekleme modeliyle;
" Bitkisel üretim destekleri ilk defa 3 yıllık olarak ve üretim döneminden önce açıklanmıştır.
"e Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, destekler daha yönlendirici, etkin ve öngörülebilir hâle getirilmiştir.
" Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilmektedir. " Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanmaktadır. e Kamukuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek almaktadır.
"e Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenmektedir. e Çiftçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin sebep olduğu birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir.
Bitkisel üretim destekleri, temel, planlı üretim ve üretimi geliştirme desteği olmak üzere üç ana başlıkta toplanmıştır. Bu kapsamda Temel destekle tüm ürünler için mazot maliyetinin yüzde 50" si ve gübre maliyetinin yüzde 25'i karşılanmaktadır.
Temel destek ve planlı üretim desteği ile planlama kapsamındaki ürünlere belirlenen havzalarda ekim yapıldığı takdirde kullanılan mazotun tamamı, gübrenin ise yarısı nakdi olarak verilmektedir. Bununla birlikte, su kısıtı olan yerlerde yine belirlenen şartlara uygun üretim yapan üreticilerimizin kullandığı mazot ve gübrenin tamamı nakdi olarak verilmektedir.
Verim ve kaliteyi artırmak için sertifikalı tohum kullanım, sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilmektedir.
Ayrıca kamu araştırma enstitüleri ve üniversiteler tarafından yağlık ayçiçeği, dane mısır, pamuk ve patatesin yurt içinde ıslah edilerek tescil edilen çeşitlerinden yurt içinde üretilip sertifikalandırılan tohumunu kullanarak ekim/dikim yapan çiftçilere ilave destek ödemesi yapılacaktır.
10394 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Karar ile 2026 yılı bitkisel üretim desteklerinde aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır. e 2026 üretim yılı için destek katsayı değeri bir önceki yıla göre "027 artırılarak dekara 310 TL olarak belirlenmiştir.
" Kapalı ortam bitkisel üretime yönelik genç ve kadın çifiçilere ilave destek verilecektir. e Mısır (dane) ürünün destekleme kategorisi 1. kategoriden 2. kategoriye yükseltilmiştir. e Hayvancılıkta dane yem ihtiyacını karşılamak amacıyla yulaf, çavdar ve tritikale ürünlerinde yeşil otun yanı sıra dane üretimi de destek kapsamına alınmıştır. Strateji Geliştirme Başkanlığı
Hububat üretiminde sertifikalı tohum kullanımının artırılması amacıyla bir önceki yıla göre destek katsayısı artırılarak 0,56 belirlenmiştir.
Soya üretimini teşvik amacıyla mevcut sertifikalı tohum desteğine ek, yurt içinde ıslah edilip tescil edilen ve yine yurt içinde üretilerek sertifikalandırılan tohumların kullanımı halinde ilave destek sağlanacaktır.
Organik tarım desteğinde, 1. derece tarımsal amaçlı üretici örgütlerine üye çiftçilere, destek katsayısının yüzde 25'i oranında ilave destek verilecektir.
Katı organik-organomineral desteğinde 0,21 olan katsayı, 0,32'ye çıkarılmıştır. Biyolojik/biyoteknik mücadele desteği birim fiyatları yüzde 21 artırılmıştır.
Yıl boyunca (12 ay) hizmet sunan serbest tarım danışmanları ile ziraat odaları ve üretici örgütlerinde istihdam edilen danışmanlara verilen tarımsal yayım ve danışmanlık desteği, bir önceki yıla göre yüzde 17,5 artırılarak 2025 için 345.450 TL olarak ödenecektir.
İbrahim YUMAKLIBakan