Vicdani ret hakkının tanınması talebine ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 92 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki soruların Adalet Bakanı Yılmaz TUNÇ tarafından Anayasa'nın 98'inci ve İçtüzüğün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
İbrahim AKIN Izmir Milletvekili
Türkiye Cumhuriyeti, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni (AİHS) ve ona ek 7 No'lu Protokol'ü onaylayarak taraf devlet sıfatı kazanmıştır. Buna rağmen, vicdani ret hakkı hâlen iç hukukta tanınmamakta; bu hakkı kullanan bireyler hakkında idari ve cezai yaptırımlar uygulanmaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Bu çerçevede, vicdani retçi Çınar Koçgiri Doğan hakkında 2023 yılında "Yoklama Kaçağı Kalmak" suçlamasıyla Sivas Cumhuriyet Başsavcılığı'nca soruşturma başlatılmış, Sivas 3. Asliye Ceza Mahkemesi tarafından 5 ay hapis cezası verilmiş ve karar Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kapsamında değerlendirilmiştir. Ancak 2025 yılında aynı gerekçelerle yeniden yargılama süreci başlatılmış; önceki HAGB dosyası "yoklama kaçağı suçunun devam ettiği" iddiasıyla yeniden açılmıştır. Bu durum, "aynı fil nedeniyle iki kez yargılanmama" ilkesinin açık ihlali niteliğindedir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Türkiye'yi vicdani ret hakkını tanımadığı için dört ayrı oOdavada mahkum etmiştir (O(Ülke/Türkiye, o Erçep/Türkiye, (o Savda/Türkiye, Demirtaş/Türkiye). Buna karşın, Türkiye hâlâ bu kararlar doğrultusunda gerekli yasal düzenlemeleri yapmamıştır.
Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, 13 Haziran 2024 tarihli ara kararında, Türkiye'yi tekrar uyararak vicdani ret hakkının yasal zemine kavuşturulmasını talep etmiştir. Ancak hâlihazırda, vicdani ret hakkını kullanan bireyler cezai kovuşturmalar, hapis cezaları ve toplumsal baskılarla karşılaşmaya devam etmektedir.
Çınar Koçgiri Doğan'ın 16 Ekim 2025 tarihinde Sivas 3. Asliye Ceza Mahkemesi?nde yeniden yargılanmış olması, Türkiye'nin AİHM kararlarını uygulamamakta ısrar ettiğini ve vicdani ret hakkını fiilen bastırdığını göstermektedir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Türkiye, AİHM'in Ülke/Türkiye, Erçep/Türkiye, Savda/Türkiye ve Demirtaş/Türkiye kararlarının gereklerini yerine getirmemiştir. Bu kararlar doğrultusunda vicdani ret hakkının tanınmasına yönelik herhangi bir yasal çalışma yapılmakta mıdır?
Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin 13 Haziran 2024 tarihli kararında Türkiye'ye yönelttiği uyarılar ve tavsiyeler dikkate alınmış mıdır? Bu kapsamda Adalet Bakanlığı'nın yürüttüğü bir uyum planı bulunmakta mıdır?
Çınar Koçgiri Doğan hakkında aynı eylem nedeniyle birden fazla kez soruşturma ve kovuşturma yürütülmesi, Anayasa'nın 36. maddesi ve AİHS'in 7 No'lu Protokolü'nün 4, maddesiyle güvence altına alınan "iki kez yargılanmama hakkı"nın ihlali değil midir? Türkiye'de vicdani ret hakkını kullandığı için yargılanan, ceza alan veya denetimli serbestlik tedbirine tabi tutulan kişi sayısı kaçtır?
Anayasa Mahkemesi'nde vicdani ret hakkının kullanılması talebiyle bugüne dek kaç başvuru yapılmıştır? Bu başvuruların yıllara göre dağılımı nedir? Bu başvuruların kaçı, nasıl sonuçlanmıştır?
Anayasa Mahkemesi'nde vicdani ret hakkına dair sonuçlanmayı bekleyen kaç dosya bulunmaktadır? Sonuçlanmayı bekleyen dosyaların başvuru yapıldığı tarihlerin yıllara göre dağılımı nedir?
Türkiye?de yoklama kaçağı, bakaya ve firar statüsünde, ayrı ayrı yanıtlanmak üzere 2020 yılından bugüne dek kişi bulunmaktadır? Yıllara göre dağılımı nedir?
Vicdani ret hakkına ilişkin düzenleme eksikliğinin giderilmesi amacıyla Meclis*e sunulmak üzere hazırlanan veya hazırlık aşamasında olan bir yasa taslağı bulunmakta mıdır? Vicdani ret hakkını kullanan bireyler hakkında "yoklama kaçağı" veya "bakaya" suçlamalarıyla açılan davalarda, askerlik hizmeti yerine alternatif sivil hizmet modeli getirilmesi yönünde Bakanlığınızca yapılan bir çalışma var mıdır?
Uluslararası insan hakları sözleşmeleri doğrultusunda, vicdan, düşünce ve inanç özgürlüğünün korunması adına Adalet Bakanlığı'nın önümüzdeki dönemde atmayı planladığı adımlar nelerdir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yılmaz Tunç, Adalet Bakanı ·
1726344 sayılı yazı.
İlgi yazınız ekinde alınan, İzmir Milletvekili İbrahim Akın tarafından Bakanlığımıza yöneltilip yazılı olarak cevaplandırılması istenilen 7/35593 Esas Nolu soru önergesine ilişkin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 99. maddesi uyarınca hazırlanan cevap ilişikte sunulmuştur.
Yılmaz TUNÇ Bakan Soru önergesi cevabı (1 adet)
UYAP Bilişim Sistemindeki bu dokümana http://vatandaş.uyap.gov.ir adresinden hv5KsNB - AkBCySx - wRh7ciB - RHVİPDİZ ile erişebilirsin Mevzuat Genel Müdürlüğü
Sayı : E-56020453-610-1855-6808/9406 Konu : Yazılı soru önergesi 21.14 2026
Sayın İbrahim AKIN İzmir Milletvekili
Bakanlığımıza yöneltilip yazılı olarak cevaplandırılması istenilen 7/35593 Esas Nolu soru önergesinin cevabı aşağıda sunulmuştur.
I- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
A) "Yargı yetkisi" kenar başlıklı 9. maddesinde, yargı yetkisinin Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılacağı,
B) "Mahkemelerin bağımsızlığı" kenar başlıklı 138. maddesinin birinci fıkrasında, hâkimlerin görevlerinde bağımsız oldukları; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verecekleri; ikinci fıkrasında, hiçbir organ, makam, merci veya kişinin, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremeyeceği, genelge gönderemeyeceği, tavsiye ve telkinde bulunamayacağı; dördüncü fıkrasında, yasama ve yürütme organları ile idarenin, mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğu; bu organlar ve idarenin, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceği ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği,
Hükümlerine yer verildiği malumlarıdır.
Belirtilen hükümler çerçevesinde, Anayasanın 9 ve 138. maddelerindeki yetki ve teminata dayalı olarak görev yapan bağımsız ve tarafsız mahkemelerce verilen ara karar, karar ve hükümlerin hukuki dayanakları ile gerekçelerine dair Bakanlığımızda bilgi bulunmadığı gibi, sözü edilen karar ve hükümlerin olağan yargısal denetimi, başvuru usulü ve şartları ilgili kanunlarda gösterilen yargı mercilerine aittir.
11- Bakanlığımız ile Dışişleri Bakanlığı arasında imzalanan 14/11/2011 tarihli işbirliği protokolü gereğince; 01/03/2012 tarihinden geçerli olmak üzere, daha evvel Dışişleri Bakanlığı tarafından gerçekleştirilen Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) yapılan başvurularda Hükümeti savunma ve AİHM'in ihlâl kararlarının icrası görevi, dış politikayı ilgilendiren başvurular ve Devlet başvuruları için öngörülen istisnalar saklı kalmak kaydıyla, Bakanlığımız tarafından üstlenilmiştir.
10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren | sayılı o Cumhurbaşkanlığı Teşkilâtı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 40. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde İnsan Hakları Dairesi Başkanlığı, Bakanlığımız hizmet birimleri arasında sayılmış olup, anılan Kararnamenin 49. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre; Dışişleri Bakanlığı ile işbirliği yapmak suretiyle, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuruları takip etmek, bu başvurulara ilişkin, ilgili tüm kurum ve kuruluşlardan her türlü bilgi, belge ve görüş
UYAP Bilişim Sistemindeki bu dokümana http://vatandaş.uyap.gov.tr adresinden faYg 115 - xfAKLl6W - dxNrSsJ - s6XelAz-ie erişebilirsin Mevzuat Genel Müdürlüğü istemek, savunmaları hazırlamak ve gerektiğinde oturumlara temsilci göndermekle görevlendirilmiştir.
AİHM'e yapılan bir başvuru, AİHM tarafından Ülkemize iletildiği zaman bilgi sahibi olunmaktadır. Başvuruların, AİHM tarafından Ülkemize iletilmesi, yapıldığı yıla göre değil, kendi kurduğu sistem çerçevesinde ele alma sırasına göre gerçekleştirilmektedir. Bu nedenle, AİHM'e hangi yılda kaç başvuru yapıldığı, ancak AİHM tarafından yapılacak bir istatistiki çalışma sonucunda öğrenilebilecek bir konudur.
AİHM tarafından Ülkemiz aleyhine verilen kararlara ait istatistiklere Bakanlığımız İnsan Hakları Dairesi Başkanlığının "https://Wwww.inhak.adalet.gov.tr" adresli internet sitesinden ulaşılması mümkün olabilecektir.
I- Anayasanın, "Kanunların teklif edilmesi ve görüşülmesi" kenar başlıklı 88. maddesinde kanun teklif etmeye Bakanlar Kurulu ve milletvekillerinin yetkili olduğu, kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülme usul ve esaslarının içtüzükle düzenleneceği hükmü yer almakta iken söz konusu hüküm, 16/04/2017 tarihinde yapılan referandumla kabul edilen 21/01/2017 tarihli ve 6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 16. maddesiyle; kanun teklif etmeye milletvekillerinin yetkili olduğu, kanun tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülme usul ve esaslarının içtüzükle düzenleneceği şeklinde değiştirilmiş, söz konusu düzenleme 09/07/2018 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren | sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilâtı Hakkında Cumhurbaşkanlığı oKararnamesinin 38. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde; adalet hizmetleriyle ilgili konularda gerekli araştırmalar ve mevzuat hazırlıklarını yapmak ve görüş bildirmek Bakanlığımızın görevleri arasında sayıldığından çalışmalarımız bu çerçevede yürütülmektedir.
IV- Sivas ve Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığıyla yapılan yazışmaya verilen 19/11/2025 ve 27/11/2025 tarihli cevaplarda, soru önergesinde adı geçen hakkında başlatılan 3 ayrı soruşturma neticesinde; 1'inde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği, 2'sinde ise kamu davası açıldığı ve yapılan yargılama neticesinde mahkumiyet kararı verildiği bildirilmiştir.
Yılmaz TUNÇ Bakan
UYAP Bilişim Sistemindeki bu dokümana http://vatandaş.uyap.gov.ir adresinden fGYg115 - xfFAKl6W - dxNrS4sj - s6XelA ileerişebilirsin
Yılmaz TUNÇBakan