Bitki Koruma Ürünleri Ruhsatlandırma Komisyonu tarafından önceden reddedilen bir karışımın ruhsatlandırıldığı iddiasına ilişkin
Kaynak göster
Şenol Sunat (İYİ Parti), 3 Kasım 2025 tarihinde 7/36070 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 80 gün sonra, 22 Ocak 2026).
Şenol Sunat (İYİ Parti, Manisa). “Bitki Koruma Ürünleri Ruhsatlandırma Komisyonu tarafından önceden reddedilen bir karışımın ruhsatlandırıldığı iddiasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/36070, 3 Kasım 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-36070-bitki-koruma-urunleri-ruhsatlandirma-komisyonu-tarafindan-onceden-reddedilen-bir-karisimin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/a41e2e1a-f3ff-42b1-a53f-019a4d94f7d0
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 80 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)| Aşağıdaki sorularımın Anayasası'nın 98"inci maddesi ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 96'ncı maddesi gereğince Tarım ve Orman Bakanı Sn. Ibrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim. 31.10.2025
Son dönemlerde Türkiye tarımında, bitki koruma ürünleri ruhsatlandırma süreçlerinde şeffaflık eksikliği, ruhsatlı ilaçların etkinliğinde azalma ve etkisiz ürünlerin piyasada kalmaya devam etmesi ciddi tartışmalara neden olmuştur.
Özellikle Avrupa ve ABDde sadece hayvan sağlığında kullanılan bir karışımın, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından kiraz, şeftali, bağ ve pamuk gibi ihracat ürünlerinde kullanım izni verilmesi, hem biyolojik mücadele politikalarıyla çelişmiş hem de ihracat güvenilirliğini riske atmıştır.
Gerekçenin tamamını göster (4 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Ruhsatlı ürünlerin aktif madde oranı değişmeden ruhsat sürelerinin uzatıldığı, biyolojik ve biyoteknik mücadele yöntemlerinin teşvik edilmediği, buna karşılık kimyasal pestisit kullanımının arttığı yönünde eleştiriler bulunmaktadır.
Bunun yanında, pek çok ilde üreticiler tarafından kullanılan bazı herbisitlerin etkisiz kaldığı, verim kayıplarının arttığı, iklim değişikliğinin bu kayıplarda etkili olduğu ve tarım sektörü bileşenleriyle çiftçiler arasında bilgi ve güven krizinin derinleştiği tespit edilmiştir.
Bu tablo, Türkiye'nin sürdürülebilir tarım, çevre sağlığı ve ihracat güvenilirliği hedefleriyle çelişmektedir.
Bu bağlamda, aşağıdaki soruların yanıtlanması kamuoyunun bilgi alma hakkı açısından önem arz etmektedir;
SORULAR
Tarım ve Orman Bakanlığı Bitki Koruma Ürünleri Ruhsatlandırma Komisyonu tarafından daha önce reddedilen bir karışımın, idari bir işlemle yeniden ruhsatlandırıldığı iddiası doğru mudur? Bunun gerekçesi nedir?
. Söz konusu karışımın Avrupa Birliği ve ABD'de yalnızca veteriner hekimlikte kullanılmasına rağmen, Türkiye'de gıda amaçlı ürünlerde kullanımına izin verilmesi hangi bilimsel değerlendirmelere dayanmaktadır?
Son beş yılda etkisizliği tespit edilen veya üreticilerden şikâyet alan tarım ilaçları hakkında Bakanlığınızca yürütülen inceleme sayısı kaçtır?
. Bakanlığınızın son beş yılda bu şikayetler nedeniyle piyasadan kaç ilaca ve kaç şirkete dair toplatma işlemi olmuştur?
. Etkisiz ilaç kullanımı sonucu zarar gören üreticilerin tazmini için Bakanlığınızın yürüttüğü bir çalışma veya mevzuat düzenlemesi bulunmakta mıdır?
. Tarım ilaçlarının ruhsat yenileme süreçlerinde aktif madde değişimi, çevre etkisi ve kalıntı riskine ilişkin analizler hangi sıklıkla güncellenmektedir?
. Tarım ilaçlarında etkinlik kaybının nedenleri nelerdir? Bakanlığın bu konudaki sorumluluğu nedir?
. Tarım ilaçlarında etkinlik kaybının nedenleri arasında iklim değişikliğinin payına ilişkin Bakanlığınızca yapılmış bir araştırma veya rapor bulunmakta mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Bitki koruma ürünlerinin ruhsatlandırma iş ve işlemleri 5996 sayılı "Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu" ve bu kanuna dayanılarak hazırlanan "Bitki Koruma Ürünlerinin Ruhsatlandırılması ve Piyasaya Arzı Hakkında Yönetmelik" hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir.
Ülkemizde kullanılacak bitki koruma ürünü aktif maddesi ruhsat başvurularında Avrupa Birliği (AB) veya G8 ülkelerinde ruhsatlı olma şartı aranmaktadır. Aktif madde veya maddelerin kullanımını sonlandırma sürecinde de AB müktesebatı doğrultusunda hareket edilmektedir.
Bitki koruma ürünlerinin kullanımı sonlandırıldığında ilgili paydaşlar bilgilendirilmekte ve Bakanlığımız kontrolünde piyasadaki ürünler ruhsat sahibi firmalar tarafından toplatılarak imha işlemleri gerçekleştirilmektedir.
Ülke genelinde Bakanlığımızca yapılan resmi kontrol ve denetim faaliyetlerinde mevzuata uygun olmayan bitki koruma ürünlerinin tespit edilmesi halinde ilgililer hakkında idari ve adli yaptırım uygulanmaktadır.
Araştırma enstitü müdürlüklerimizce bitki koruma ürünleriyle ilgili Ar-Ge ve inovasyon projeleri yürütülmektedir. Aynı zamanda ar-ge destek programı kapsamında bitki koruma ürünleriyle ilgili projelere kaynak sağlanmaktadır.
Soru önergesinde kastedilen ve bazı basın yayın organlarında konusu edilen Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD)'de sadece hayvan sağılığında kullanıldığı iddia edilen karışımda yer alan aktif maddeler (Etofenprox ve Pyriproxyfen) Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Ajansı ve Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi gibi uluslararası otoriteler tarafından tarımsal alanda kullanım amacıyla onaylanmış, insektisit özellik gösteren aktif maddelerdir.
Etofenprox, AB'de bitki koruma ürünü olarak onaylı bir aktif madde olup 2027 yılına kadar uzatılmış kullanım izni mevcuttur.
Pyriproxyfen, AB'de bitki koruma ürünü olarak onaylı bir aktif madde olup 2035 yılına kadar kullanım izni mevcuttur.
Bahsi geçen aktif madde karışımı, Bitki Koruma Ürünleri Ruhsat Değerlendirme Komisyonu tarafından bu çerçevede bilimsel esaslara göre incelenmiştir. Bakanlığımız komisyonunun yürüttüğü değerlendirme sürecine herhangi bir idari müdahale söz konusu değildir.
Karışımda yer alan her iki aktif madde AB ülkeleri, ABD, Kanada gibi ülkelerde bitki koruma ürünü olarak onaylanmıştır.
Tarım ilaçları hakkında son beş yılda Bakanlığımıza etkisizlik gerekçesiyle 42 şikâyet başvurusu yapılmıştır. Bu şikâyetlere ilişkin yapılan inceleme ve değerlendirmeler sonucunda,
6 adet ürün ile ilgili ruhsat sahibi firmaya idari para cezası uygulanmış ve SÖZ konusu ürünler piyasadan toplatılmıştır.
Bir bitki koruma ürününün ülkemizde ruhsatlandırılabilmesi için ruhsat sahibi firmadan GLP şartlarında yürütülmüş toksikolojik ve ekotoksikolojik çalışmalar istenmektedir. Ruhsatlı aktif maddelerin toksikolojik ve ekotoksikolojik değerlendirilmesi sürecinde ise uluslararası kuruluşlar tarafından insan ve çevre sağlığı ve benzeri konularda yapılan çalışmalar takip edilmektedir. Ruhsatlandırma aşamasında kalıntı limitleri, AB Maksimum Kalıntı Limitleri (MRL) esas alınarak yürütülmektedir. Ancak, AB MRL değerlerinde bir revizyon yapılması TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı halinde son uygulama ile hasat arasındaki süre veya gerekli görülen durumlarda tavsiye iptali işlemleri uygulanmaktadır.
Tarım ilaçlarında etkinlik kaybı; aynı etki mekanizmasına sahip pestisitlerin zararlı organizmalara karşı üst üste uzun süreli kullanılması sonucu pestisitlere direnç gelişmesi, zararlı organizmaların uygun biyolojik dönemlerine uygun etki mekanizmasına sahip pestisit kullanılmaması, yoğun o zararlı (obaskısı, abiyotik (faktörler gibi (o nedenlerden kaynaklanabilmektedir.
Ayrıca, bitki koruma ürününün tavsiye edilen dozunda ve zamanında uygulanmaması, uygun ilaçlama ekipmanlarının kullanılmaması nedeni ile hedef zararlı organizmaya pestisitin ulaşmaması, ilaçlama makinelerin uygun kalibrasyonla kullanılmaması, uygun olmayan iklim koşullarında ilaçlama yapılması, farklı pestisitlerin tank karışımı yapılarak uygulanması nedeniyle pestisit etkinliğinin azalması durumunda da gerçekleşebilir. Bunların yanı sıra ürün formülasyonlarından kaynaklı problemler de oluşabilmektedir.
Pestisit direnci doğrudan iklim değişikliğinin sonucu değildir, ancak iklim değişikliği zararlıların çoğalmasını, yayılışını ve kışı geçirme başarısını artırarak pestisit kullanımını yoğunlaştırmakta, bu da direnç gelişimini dolaylı olarak hızlandırmaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan