Zoonoz hastalıklara karşı alınan önlemlere ilişkin
Kaynak göster
Nimet Özdemir (CHP), 14 Kasım 2025 tarihinde 7/36587 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 69 gün sonra, 22 Ocak 2026).
Nimet Özdemir (CHP, İstanbul). “Zoonoz hastalıklara karşı alınan önlemlere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/36587, 14 Kasım 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-36587-zoonoz-hastaliklara-karsi-alinan-onlemlere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/bbbc762e-1ff0-4be2-8b55-019a9074f9fc
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 69 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıda belirtilen sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. /J
. Nimet ÖZDEMİR Istanbul Milletvekili
Türkiye genelinde başlatılan zoonoz hastalıklarla mücadele kapsamında, yabani hayvanların aşılanması amacıyla uçaklar aracılığıyla insansız alanlara kuduz aşısı içeren pembe jel yemler doğaya bırakılmaya başlanmıştır. Ancak bu uygulamanın yerleşim yerlerine yakın bölgelerde yapılması, insan sağlığı açısından risk oluşturmakta; en son Diyarbakır'da insan temasına açık alanlara ulaşması ile birlikte kamu sağlığını tehdit eder hale geldiği görülmüştür. Kırsal bölgelerde kısırlaştırma ve aşılama çalışmalarının yetersizliği, zoonoz hastalık risklerinin kontrol altına alınmasını güçleştirmekte; bu durum hem hayvan hem de insan sağlığı açısından ciddi tehdit oluşturmaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (6 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Ayrıca, Afyonkarahisar ve Ankara İl Hayvan Koruma Kurullarının aldığı kararlarla kamusal alanlarda sokak hayvanlarının beslenmesinin yasaklanması, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nun temel ilkeleriyle bağdaşmamaktadır. Bu kararlar, hayvanların açlık nedeniyle saldırganlaşma riskini artırmakta, halk sağlığı ve güvenliği açısından tersine etki yaratmaktadır.
Tatil beldeleri başta olmak üzere uygulanan toplu hayvan toplama politikaları, ekolojik sistemde "vakum etkisi" yaratarak doğal dengeyi bozmakta; bu durum domuz, tilki, çakal gibi yaban hayvanlarının yerleşim alanlarına inmesine yol açmaktadır. Böyle bir ekolojik kayma, hem Zoonoz hastalıkların yayılma riskini artırmakta hem de insan-hayvan etkileşimini kontrolsüz hale getirmektedir.
Son olarak, Bakırköy Adliyesi'nde uzun süredir yaşamını sürdüren kedilerin, Başsavcılık kararıyla adliyeden toplatıldığı iddia edilmiştir. Söz konusu kedilerin yasada yer almamasına rağmen toplama kapsamına alınması, mevcut uygulamalarda yetki ve mevzuat uyumu konularında belirsizlik yaratmaktadır. Ayrıca kedilerin de toplama kapsamına alınması, doğadaki denge boşluğunu büyüterek zoonoz hastalıkların yayılma riskini artırmaktadır.
Hayvan sağlığı, halk sağlığı ve çevre dengesi açısından bütüncül, bilimsel temelli bir stratejinin eksikliği, kamu yönetimi ve yerel otoriteler arasında uygulama birliği sorunlarına neden olmaktadır.
Bu çerçevede;
I) Kırsal bölgelerde kısırlaştırma ve aşılama programlarının düzenli yürütülmemesi nedeniyle kuduz riskine ilişkin güncel verileri nelerdir?
SORULAR
Türkiye genelinde hava yoluyla doğaya bırakılan kuduz aşısı içeren yemler hangi bölgelerde uygulanmıştır? Bu uygulamada insan teması riski taşıyan bölgelerde güvenlik önlemleri nasıl sağlanmaktadır?
Diyarbakır'da yapılan uygulama sırasında, insan temasına açık alanlara kapsül düşmesi veya temas kaynaklı bulaş tespit edilmiş midir, edilmiş ise şu ana kadar kuduz bulaşısı tespit edilen insan sayısı kaçtır?
Afyonkarahisar ve Ankara İl Hayvan Koruma Kurullarının kamusal alanlarda sokak hayvanlarının beslenmesini yasaklayan kararlarının yasal dayanağı nedir? Bu kararların, 5199 sayılı Kanun hükümleriyle çeliştiği yönündeki değerlendirmelere ilişkin Bakanlığınızın görüşü nedir?
Bu tür beslenme yasaklarının, hayvanların aç kalması sonucu daha saldırgan davranışlara neden olabileceği yönündeki bilimsel veriler Bakanlığınızca dikkate alınmakta mıdır?
Tatil bölgelerinde toplu hayvan toplama uygulamaları nedeniyle oluşan "vakum etkisi" sonucunda, yaban hayvanlarının (domuz, tilki, çakal vb.) yerleşim alanlarına yaklaşmasının engellenmesine yönelik Bakanlığınızca alınan herhangi bir tedbir bulunmakta mıdır? Bu konuda özel bir önlem alınmıyorsa, söz konusu yaban hayvanlarının zoonoz hastalık yayma riskine ilişkin herhangi bir bilimsel analiz veya değerlendirme yapılmış mıdır?
Bakırköy Adliyesi'nde toplatıldığı iddia edilen kediler, hangi yasal maddeye dayanılarak toplama kapsamına alınmıştır? Bu konuda Tarım ve Orman Bakanlığı'nın bilgisi, izni veya denetimi bulunmakta mıdır?
Bakanlığınızın, sokak hayvanlarının kısırlaştırma, aşılama ve beslenme süreçlerine ilişkin yerel yönetimlerle eşgüdümü güçlendirmeye yönelik yeni bir eylem planı veya mevzuat düzenlemesi hazırlığı var mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Kırsal bölgelerde bulunan sahipsiz hayvanların kısırlaştırma ve aşılama işlemleri bölgeden sorumlu yerel yönetimler tarafından yürütülmektedir. Sahipli hayvanların kısırlaştırma işlemleri Bakanlığımız tarafından ruhsatlandırılmış özel veteriner hekim muayenehaneleri ve hayvan hastaneleri tarafından yapılmakta olup kuduz hastalığına karşı yapılan aşılama çalışmaları ise adı geçen kurumlar ile birlikte Bakanlığımız il/ilçe tarım ve müdürlüklerince yürütülmektedir.
Bakanlığımızca, kuduz dâhil bulaşıcı hayvan hastalıkları ile mücadele çalışmaları ilgili mevzuatlar doğrultusunda yürütülmektedir. Kuduz hastalığıyla mücadelede kurumlar arası iş birliğini gerektiren bir durumdur. Bu kapsamda. Bakanlığımızla beraber belediyeler, il özel idareleri, sağlık müdürlükleri, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları ile koordineli çalışmakta ve ortak mücadele planları geliştirilmektedir.
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nun 15'inci maddesinde "Her ilde il hayvanları koruma kurulu, valinin başkanlığında, sadece hayvanların korunması ve mevcut sorunlar ile çözümlerine yönelik olmak üzere toplanır." hükmü yer almakta olup kurul kararları doğrultusunda kırsaldaki hayvanların kimliklendirilmesi, kısırlaştırılması ve aşılanmasına ilişkin faaliyetler Kurul marifetiyle yürütülmektedir.
İl hayvanları koruma kurulu, 5199 sayılı Kanun ve Hayvanların Korunması Hakkında Uygulama Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda, insan, hayvan ve çevre sağlığının korunmasına yönelik sahipsiz hayvanların kontrolsüz beslenmelerinin yasaklanması da dahil olmak üzere her türlü önlemi almaya yetkilidir. İş ve işlemler kanunların verdiği yetkiyle Valiliklerin kontrolünde yürütülmektedir.
Bakanlığımızca oluşturulan Hayvanları Koruma Bilgi Sistemi (HAYBİS) isimli veri tabanına yerel yönetimler tarafından sahipsiz hayvanların kısırlaştırılması, aşılanması, işaretlenmesi gibi rehabilitasyon bilgileri güncel olarak kaydedilmektedir.
01.01.2025 tarihinden 27.11.2025 tarihine kadar 275.310 sahipsiz hayvan kısırlaştırılmış ve 290.018 sahipsiz hayvan aşılanarak Bakanlık veri tabanına kaydedilmiştir.
5199 sayılı Kanun'un 6'ncı maddesinin dördüncü bendinde "Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların en hızlı şekilde yerel yönetimlerce kurulan veya izin verilen hayvan bakımevlerine götürülmesi zorunludur. Bu hayvanların öncelikle söz konusu merkezlerde oluşturulacak müşahede yerlerinde tutulması sağlanır. Bakımevlerine alınan hayvanlar Bakanlık veri sistemine kaydedilir ve rehabilite edilen köpekler, sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılır." hükmü yer almaktadır. Söz konusu Kanun hükmü gereği sahipsiz hayvanlara yönelik rehabilitasyon çalışmaları yerel yönetimlerce yapılmaktadır.
2025 yılında kuduz hastalığına karşı havadan aşılı yem atımı işlemi Akdeniz, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri (Mersin, Hatay, Adana, Osmaniye, Gaziantep, Kahramanmaraş, Adıyaman, Malatya, Elazığ, Tunceli, Bingöl, Diyarbakır, Şanlıurfa, Mardin, Batman, Siirt, Şırnak, Bitlis, Muş, Erzurum, Van, Ağrı, Iğdır) ile Karadeniz ve İç Anadolu Bölgelerinde (Ankara, Eskişehir, Bolu, Çankırı, Kırıkkale, Karabük) gerçekleştirilmiştir. Hava aracı ile aşılı yem atımı yapılmadan önce çalışmanın koordinatları yerleşim alanları dikkate alınarak Bakanlığımız tarafından belirlenmektedir. Atıma dair bilgiler il tarım ve orman müdürlükleri Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ve Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün yerel birimleriyle paylaşılmakta, halkın birebir ve görsel materyallerle TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı bilgilendirilmesi sağlanmakta olup çalışmaların koordinasyonu için de sorumlu birimlerle online toplantılar düzenlenmektedir.
Atını çalışmasını yürüten hava aracından eş zamanlı alınan ve sisteme kaydedilen veriler incelendiğinde, yerleşim yerleri üzerinde atını işlemi yapılmadığı anlaşılmıştır.
Sağlık Bakanlığı birimleri tarafından Bakanlığımıza, söz konusu çalışmada kullanılan aşılı yemlere temas edilmesi nedeniyle insanlarda oluşmuş bir hastalık vakası bildirilmemiştir.
Doğal yaşam alanlarının parçalanması, orman yangınları, çöp alanlarının cazibe merkezi haline gelmesi ve bilinçsiz besleme faaliyetleri yaban hayvanlarının yerleşim alanlarına yaklaşmasına sebep olabilmektedir.
Bu kapsamda riskleri azaltmak amacıyla Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğümüz tarafından hazırlanan Yaban Domuzu Mücadele Eylem Planı kapsamında;
" Yerleşim dışı beslenme odakları oluşturulmakta,
" Yerleşim yerine inen hayvanlar kontrollü şekilde dışarı çıkarılmakta, e Halk zoonoz hastalıklar ve besleme riskleri konusunda bilgilendirilmekte, " oÇöpalanlarının kontrolü sağlanmakta,
" İVİlçe Umumi Hıfzıssıhha Kurulları düzenli olarak toplanmakta
" Mevzuata aykırı besleme için Hıfzıssıhha Kurulları kararlarınca idari para cezası uygulanmakta,
" o Popülasyon kontrolü için avlanma düzenlenmekte ve
" Yerel halk eğitilmektedir.
İbrahim YUMAKLIBakan