Zonguldak'ta bulunan Kozlu, Karadon ve Üzülmez taşkömürü işletme müesseselerindeki iş güvenliği denetimlerine ilişkin

Zonguldak ilinde bulunan Kozlu, Karadon ve Üzülmez Taşkömürü İşletme Müesseselerinde yürütülen maden işletme faaliyetlerine ilişkin olarak, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişlerince yapılan denetimler sonucunda, açık ve yakın hayati tehlike oluşturduğu belirtilen eksikliklerin tespit edildiği, bu eksiklikler nedeniyle işin durdurulmasını gerektiren raporların hazırlandığı ve söz konusu raporların ilgili kaymakamlıklara teslim edildiği kamuoyuna yansımıştır. Bununla birlikte 3213 sayılı Maden Kanunu ile bu Kanuna dayanılarak çıkarılari Maden Yönetmeliği uyarınca, maden işletmelerinde işletme faaliyetlerinin sürekli ve kesintisiz biçimde denetlenmesi görevi, "Daimi nezaretçi" olarak tanımlanan maden mühendislerine verilmiştir. Daimi nezaretçi; maden işletme faaliyetlerinin işletme projesine uygun yürütülmesini sağlamak, işletme güvenliğini tehlikeye atan hususları tespit etmek, bu hususları gecikmeksizin raporlamak, tehlikeli durumlar giderilene kadar ilgili faaliyetlerin durdurulmasını sağlamak ve tüm bu süreci kamu adına kayıt altına almakla görevli ve yetkilidir. Mevzuat, daimi nezaretçiyi maden işletmelerinde sürekli denetimi sağlayan temel kamu mekanizması olarak tanımlamaktadır.

Bu çerçevede, iş müfettişleri tarafından tespit edilen ve işin durdurulmasını gerektirecek ağırlıkta olduğu belirtilen eksikliklerin, daimi nezaretçilerin görev, yetki ve sorumluluk alanına girip girmediği; bu eksikliklerin daimi nezaretçiler tarafından önceden tespit edilip edilmediği; tespit edilmiş olması halinde bu tespitlerin neden etkin idari ve teknik tedbirlere dönüşmediği; tespit edilmemiş olması halinde ise sürekli denetim mekanizmasının neden işlemediği hususları kamuoyunun yanıt beklediği temel sorular hâline gelmiştir. Öte yandan, daimi nezaretçilerin hukuki statüsü ile kendilerine yüklenen sorumlulukların ağırlığı arasındaki yapısal uyumsuzluk, madenlerde denetimin neden kâğıt üzerinde kaldığını açık biçimde ortaya koymaktadır. Denetlediği işletmenin işvereni tarafından tek taraflı irade ile görevine son verilebilen bir daimi nezaretçinin, üretim baskısının yoğun olduğu ve maliyet hesabının önceliklendirildiği maden işletmelerinde bağımsız ve etkin bir denetim faaliyeti yürütmesinin fiilen son derece güç olduğu açıktır. Bu durum, daimi nezaretçileri mesleki sorumluluk ile iş güvencesi kaygısı arasında sıkışmaya zorlayan bir yapıyı beslemektedir.

Maden işletmelerinde yaşanan iş kazaları ve meslek hastalıkları incelendiğinde, çoğu olayın "bilinmeyen" risklerden kaynaklanmadığı, daha önce tespit edilmiş, raporlanmış ya da raporlanması beklenen eksikliklerin zamanında giderilmemesi sonucunda meydana geldiği görülmektedir. Adres: TBMM Yeni Halkla İlişkiler Binası B416 Nolu Oda Bakanlıklar- ANKARA

Daimi nezaretçi sisteminin işveren baskısı altında işlevsizleşmesi, denetim zincirinin en kritik halkasında ciddi bir zafiyet yaratmakta; bu zafiyet, yalnızca idari bir sorun olarak kalmamakta, doğrudan işçi yaşamını tehdit eden bir sonuç üretmektedir.

Sayıştay tarafından hazırlanan 2024 yılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü denetim raporunda, maden işletmelerinde daimi nezaretçi sisteminin mevzuatta öngörülen işlevi yerine getiremediği, daimi nezaretçilerin görev, yetki ve sorumluluklarının uygulamada etkisiz kaldığı ve bu durumun doğrudan işçi sağlığı ve güvenliği açısından ciddi riskler yarattığı açık biçimde tespit edilmiştir. Sayıştay denetim bulguları; daimi nezaretçilerin işverenle kurulan sözleşme ilişkisi nedeniyle fiili baskı altında kaldığını, sürekli denetim mekanizmasının kâğıt üzerinde varlığını sürdürdüğünü, sahada ise etkin ve bağımsız bir denetim pratiğinin oluşturulamadığını ortaya koymaktadır. Bu tespitler, maden işletmelerinde .yaşanan yapısal denetim zafiyetinin münferit olaylardan kaynaklanmadığını, sistematik ve kronik bir sorun hâline geldiğini göstermektedir. Bu bağlamda;