Okul idarelerinin MESEM kapsamında öğrenciler tarafından tutulan iş dosyaları için ücret talep ettiği iddiasına ilişkin
Kaynak göster
İskender Bayhan (EMEP), 5 Ocak 2026 tarihinde 7/38818 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Millî Eğitim Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 35 gün sonra, 9 Şubat 2026).
İskender Bayhan (EMEP, İstanbul). “Okul idarelerinin MESEM kapsamında öğrenciler tarafından tutulan iş dosyaları için ücret talep ettiği iddiasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/38818, 5 Ocak 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-38818-okul-idarelerinin-mesem-kapsaminda-ogrenciler-tarafindan-tutulan-is-dosyalari-icin-ucret-t (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/5c4b641f-25a4-4e3a-be1e-019b92483752
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 35 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 28 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin tarafından Anayasa'nın 98, TBMM İç Tüzüğünün 96 ve 99'uncu maddeleri ogereğinc yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. 05.01.2026 o)
MESEM'ler, "eğitim" adı altında çocuk emeğini ucuz işgücü olarak sermaye lehine seferber eden; bununla da yetinmeyip eğitim sürecinin zorunlu giderlerini dahi öğrencilerin ve ailelerinin omuzlarına yıkan bir sömürü programıdır. Milli Eğitim Bakanlığının "İşletmelerde Mesleki Eğitim/Staj Sözleşmesi" belgesinde, "Öğrencilerin Görev ve Sorumlulukları" başlıklı 19. maddede yer alan (d) ve (e) hükümleri uyarınca öğrenciler iş dosyası/staj dosyası tutmakla yükümlüdür. Ancak, Türkiye genelinde çok sayıda MESEM ve meslek lisesi öğrencisi, eğitim süreçleri boyunca ortaya çıkan masraf ve maliyetlerin (kırtasiye, dosya, evrak vb.) okul bütçelerinden karşılanması gerekirken kendilerinden tahsil edildiğini; özellikle "zorunlu staj/iş dosyası" adı altında dayatılan kesintiler nedeniyle mağdur edildiklerini ifade etmektedir.
Bu durumun somut bir örneği, Denizli Çivril'de bulunan Hafız Mustafa Oğlu Kemal Peker Mesleki Eğitim Merkezinde okul idaresinin tadilat gerekçesiyle öğrencilerden para talep ettiğine ilişkin iddialardır. Benzer biçimde ülke genelinde çok sayıda MESEM ve meslek lisesi öğrencisi, "zorunlu staj/iş dosyası" için 250 TL ile 1.500 TL arasında değişen bedeller talep edildiğini, bu bedelleri ödemeyenlerin sınıfta bırakılmakla, stajlarının geçersiz sayılmasıyla veya ustalık belgelerinin verilmemesiyle tehdit edildiklerini belirtmektedir. Bu uygulamalarla birlikte eğitim hakkı öğrencinin ödeme gücüne endekslenmekte, okul idareleri eliyle "zorunlu evrak" adı altında fiili bir tahsilat ve baskı mekanizması kurulmaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (10 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Öğrencilerin beyanlarına göre, kırtasiyelerde düşük bedellerle temin edilebilen dosyalar okul idareleri tarafından fahiş fiyatlarla satılmaktadır. Örneğin:
Maltepe Küçükyalı MTAL ve Haydarpaşa MTAL: 1.500 TL
" Pendik Borsa İstanbul MTAL, Trabzon Necmettin Erbakan MTAL, Bursa Nilüfer Çekmeköy MESEM: 1.000 TL
Manisa Akhisar MESEM: 850 TL
Bursa Osmangazi Şehit Hüseyin Akyüz MTAL: 750 TL
Ankara Ahi Evran MESEM: 700 TL
Ankara Etimesgut Özkan Erdek MESEM: 600 TL
Konya Ereğli MTAL, Üsküdar Paşakapısı MESEM, Ankara Siteler MESEM, Sancaktepe MESEM, İMES Süheyl Erboz MESEM, Ataşehir Ulubatlı Hasan MESEM: 500 TL.
Bu tablo, eğitim faaliyetinin zorunlu bir parçası olan bir materyalin okul eliyle sistematik biçimde gelir kalemine dönüştürüldüğünü; okul bütçelerindeki yetersizliklerin öğrencinin cebinden karşılandığını ve zaten ağır çalışma koşullarına itilen çocukların üzerine ikinci bir yük bindirildiğini ortaya koymaktadır. İşletmelerde çalışan öğrencilerin ücretlerinin önemli bir kısmı kamusal kaynaklardan karşılanarak patronlara teşvik olarak sunulurken; okulun tadilat giderlerinin, zorunlu kırtasiye malzemelerinin ve eğitim evrakının öğrencilere yıkılması, kamu kaynaklarının hangi öncelikle kullanıldığını da açığa çıkarmakta ve MESEM uygulamasının fiilen patronların ucuz işgücü ihtiyacını karşılamak için sürdürüldüğünü göstermektedir.
Bu Bağlamda;
SORULAR
Mili Eğitim Bakanlığının "İşletmelerde Mesleki Eğitim/Staj Sözleşmesi" belgesinin 19. maddesi uyarınca öğrencilerin tutmakla yükümlü olduğu staj/iş dosyalarının, okul idareleri tarafından ücret karşılığında satılmasına dair
Bakanlığınız bir inceleme başlatmış mıdır?
Bu konuda 2023—2024—-2025 yıllarında Bakanlığa ulaşan şikâyet sayısı kaçtır?
Eğitim sürecinin zorunlu bir parçası olan staj/iş dosyalarının, önergede bahsi geçen okulla başta olmak üzere okullar tarafından ücret karşılığı temin edilmesinin yasal dayanağı nedir? (Genelge, yönetmelik, kurul kararı vb. açık biçimde belirtilmelidir.)
Yasal bir dayanak bulunmadığının tespiti halinde bu uygulamayı yapan okul idareleri hakkında hangi idari işlemler tesis edilecek, inceleme/soruşturma başlatılacak mıdır?
Piyasada düşük bedellerle temin edilebilen bir dosyanın devlet okullarında 250 TL—1.500 TL aralığında satılmasına izin veren bir düzenleme var mıdır? Yoksa bu uygulama "bağış/aidat" gibi adlar altında fiilen zorunlu bir tahsilat mıdır?
Dosya fiyatlarında okullar arası büyük farklılıkların kaynağı nedir? Bu fiyatlandırmalar Bakanlıkça belirlenmiş bir tarifeye mi dayanmaktadır, yoksa okul yönetimlerinin keyfi tasarrufu mudur?
Yukarıda bahsi geçen Hafız Mustafa Oğlu Kemal Peker MESEM'de okul yönetimi, öğrencilere "Okul bütçesinin tam yatmadığını, eksik yattığını" söylemiştir. 2025 yılında toplamda kaç MESEM ve meslek lisesinin bütçeleri eksik bırakılmıştır? |
Bu dosya satışlarından (staj/iş dosyası, zorunlu evrak, kırtasiye paketi vb.) 2023—2024—2025 yıllarında okulların elde ettiği toplam gelir ne kadardır? Bu gelirler hangi hesaplarda toplanmakta ve hangi kalemlerde kullanılmaktadır? Denetim mekanizması nedir?
"Zorunlu staj/liş dosyası" bedelini ödemek istemeyen öğrencilerin; sınıfta bırakılmakla, stajlarının (geçersiz (o sayılmasıyla veya ustalık (o belgelerinin verilmemesiyle tehdit edildiği iddiaları doğru mudur? Bu iddialara ilişkin olarak Bakanlığınız tarafından inceleme ve soruşturma başlatılacak mıdır?
2025 yılında MESEM ve meslek liselerine ayrılan ödeneklerin eksik veya gecikmeli aktarıldığı okul sayısı kaçtır; bu eksik/gecikmeli aktarım hangi gerekçelerle gerçekleşmiştir ve bu nedenle okul idarelerinin öğrencilere
"tadilatbütçe eksikliği" gerekçesiyle para talep etmesinden Bakanlığınız sorumluluk kabul etmekte midir?
MESEM ve meslek liselerinde "zorunlu staj/iş dosyası" dışında, öğrenciye zorunlu tutulan ve ücret talep edilen diğer kalemler (kıyafet, ekipman, kitap, sınav/sertifika, evrak vb.) nelerdir?
İşletmelerde çalışan öğrencilerin ücretlerinin önemli bir kısmı işsizlik fonu gibi kamusal kaynaklardan karşılanarak işverenlere teşvik olarak sunulurken; | okulun tadilat giderlerinin ve zorunlu eğitim materyallerinin öğrencilere | yıkılması, Oo Bakanlığınızın oOkamu kaynaklarını kim (o için öve hangi öncelikle kullandığını göstermektedir. Kamusal kaynakların patronlara teşvik | olarak aktarılırken öğrencilerin temel eğitim giderlerinin karşılanmamasının gerekçesi nedir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
b) 15/01/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1778190 sayılı yazınız. Yaxs19 ©) 15/01/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1778844 sayılı yazınız.
ç) 16/01/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1780598 sayılı yazınız. Y:831 7 | a YI d)21/01/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1782702 sayılı yazınız. 14 09/85 |
Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç-d)'de kayıtlı yazıyla iletilen Uşak Milletvekili Ali KARAOBA'nın 7/38516 ve 7/38917, Osmaniye Milletvekili Asu KAYA'nın 7/38679, Gaziantep Milletvekili Melih MERİÇ'in 7/38683, Ankara Milletvekili Aliye TİMİSİ ERSEVER'in 7/38684 ve 7/38685, Hatay Milletvekili Nermin YILDIRIM KARA''nın 7/3 8687, Ankara Milletvekili Deniz DEMİR'in 7/38688, İstanbul Milletvekili İskender BAYHAN"ın 7138818, Van Milletvekili Gülcan KAÇMAZ SAYYİĞİT'in 7/38819, Balıkesir Milletvekili Serkan SARP'nın 7/38918 ile Amasya Milletvekili Reşat KARAGÖZ'ün 7/39016 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek"te sunulmuştur.
Milli Eğitim Bakanı Ek: Bilgi (18 Sayfa)
Elektronik Ağ: www.meb.gov.tr Faks: (0312)418 7539 lal gık T.C.
"5 X) MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 00 EĞİTİMİN çe İM Strateji Geliştirme Başkanlığı YÜZYILI
A ENİ ğa ta, * X er Yayaya YAZILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN BİLGİ
Bakanlığımıza bağlı okul ve kurumlarda yürütülen bütün iş ve işlemler, ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda denetime tabi olup, tarafımıza ulaşan her türlü başvuru ve şikâyet titizlikle ve ivedilikle incelenmektedir.
Staj/iş dosyaları, ilgili mevzuat uyarınca öğrenciler tarafından tutulması gereken eğitim dokümanlarıdır. Bakanlığımızca bu dosyaların okul idareleri tarafından zorunlu olarak ücret karşılığında satılmasına yönelik herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır.
Yapılan incelemeler sonucunda mevzuata aykırı bir uygulamanın tespit edilmesi durumunda, sorumlular hakkında ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda gerekli idari işlemler tesis edilmektedir.
Bakanlığımızca staj/iş dosyalarının belirli bir bedel üzerinden satılmasına izin veren herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Okul aile birlikleri tarafından yapılan işlemler de ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilmektedir.
Mesleki eğitim merkezleri ve meslek liselerinin ödenek ve bütçe işlemleri, Bakanlığımız bütçe imkânları ve merkezi bütçe uygulamaları doğrultusunda yürütülmektedir. Okulların ödenekleri planlanan takvime göre aktarılmaktadır.
Okul aile birlikleri ve okul yönetimleri tarafından elde edilen gelirler, ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda kayıt altına alınmakta ve denetime tabi tutulmaktadır.
Öğrencilerin herhangi bir ödeme yapmadıkları gerekçesiyle mağdur edilmesi, tehdit edilmesi veya hak kaybına uğratılması mevzuata aykırıdır. Bu tür iddiaların Bakanlığımıza intikal etmesi hâlinde gerekli inceleme ve soruşturma süreçleri titizlikle işletilmektedir.
Mesleki eğitim merkezleri ve meslek liselerinde öğrencilerden zorunlu olarak ücret talep edilmesine ilişkin Bakanlığımızca belirlenmiş bir uygulama bulunmamaktadır. Uygulamalar ilgili mevzuat çerçevesinde denetlenmektedir. Milli Eğitim Bakanlığı Önceki Öğrenmelerin Tanınması, Denklik ve Ölçme Değerlendirme İşlemleri ile İlgili Usul ve Esaslara İlişkin Yönergenin "Sınav komisyonu kuruluşu ve sınavların uygulanışı" başlıklı 12. maddesinin on ikinci fıkrasında; "Beceri sınavlarında kullanılacak sarf malzemeleri aday tarafından temin edilir?" hükmü bulunmaktadır. Bu nedenle; Kalfalık ve Ustalık Beceri sınavlarında kullanılan sarf malzemelerinin ilgili hüküm çerçevesinde adaylar tarafından karşılanması gerekmektedir. Bunun dışında dosya veya kayıt ücreti adı altında herhangi bir ücret alınmamaktadır.
Yusuf TEKİNMilli Eğitim Bakanı