Apartmanların ve kamu binalarının engelli erişimine uygunluğuna ilişkin

Türkiye'de engelli bireylerin kamu hizmetlerine ve konutlara erişimi hâlâ yapısal, mevzuatsal ve uygulamaya dönük ciddi sorunlar barındırmaktadır. Ülke genelinde apartmanların ve kamu binalarının ne kadarının engellilere uygun olduğuna dair kapsamlı bir envanter ya da güncel, şeffaf ve erişilebilir bir resmi istatistik bulunmamaktadır. Buna rağmen, engellilerin yaşamını doğrudan etkileyen düzenlemeler, sahadaki gerçeklik dikkate alınmadan hayata geçirilmektedir.

Bu kapsamda, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın Resmi Gazete'de yayımlanan düzenlemesiyle, 1 Temmuz 2023 itibarıyla asansörlerde kabin iç kapısı zorunluluğu getirilmiştir. Söz konusu düzenleme, özellikle eski ve dar kabinli asansörlere sahip binalarda, tekerlekli sandalye kullanan engelli bireyler açısından fiili bir erişim engeline dönüşmüştür.

Birçok engelli bireyin bu düzenleme nedeniyle asansörlerini kullanamaz hâle geldiği, hatta evlerinden çıkamadıkları görülmektedir. Tekerlekli sandalyelerin ISO standart ölçüleri belli olmasına rağmen, bu ölçüler dikkate alınmadan yapılan zorunluluk, "güvenlik" gerekçesiyle erişilebilirliği ortadan kaldıran bir sonuç doğurmuştur.

Bu nedenle, kamu yararı, insan hakları ve erişilebilirlik ilkeleri gereği konunun tüm boyutlarıyla açıklığa kavuşturulması zorunlu hâle gelmiştir.

Bu bağlamda;

Soru 1- Türkiye genelinde apartmanların ve kamu binalarının kaç tanesi engelli erişimine uygundur? Bu konuda Bakanlığınızın elinde güncel, kapsamlı ve il bazlı bir envanter bulunmakta mıdır?

Soru 2- Asansörlerde kabin iç kapısı zorunluluğu getirilirken, tekerlekli sandalye kullanıcılarının ölçüleri, küçük kabinli eski binaların yapısal gerçekleri ve engelli örgütlerinin görüşleri dikkate alınmış mıdır?

Soru 3- Söz konusu düzenleme hazırlanırken hangi engelli dernekleri, federasyonları veya sivil toplum kuruluşlarıyla görüşülmüştür? Görüşülmediyse, bunun gerekçesi nedir?

Soru 4- I Temmuz 2023 sonrası iç kapı zorunluluğu nedeniyle asansörünü kullanamaz hâle gelen, evinden çıkamayan ya da kamu hizmetlerine erişemeyen engelli birey sayısına ilişkin Bakanlığınızın bir tespiti var mıdır?

Soru 5- Eski ve dar kabinli asansörler için muafiyet tanınması ya da alternatif teknik kapı çözümleri geliştirilmesi yönünde Bakanlığınızın yürüttüğü bir çalışma bulunmakta mıdır?

CEVAPLAR:

Asansörlere iç kapı takılmasına yönelik düzenleme, engelli bireyler de dâhil olmak üzere tüm asansör kullanıcılarının can güvenliğinin korunmasına yöneliktir. Bahse konu düzenleme; Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik çerçevesinde kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve sivil toplum kuruluşlarının görüşleri alınarak hayata geçirilmiştir.

Hâlihazırda, Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği kapsamında periyodik muayene yapmakla yetkilendirilen kuruluşlar tarafından yapılan periyodik kontrollerde güvenlik ile ilgili hususların yanı sıra engelli vatandaşlarımızı erişimine yönelik hususlar da kontrol edilmektedir.

Bununla birlikte, güvenli ürün kullanılmasının yanı sıra erişim engellerinin ortadan kaldırılmasına yönelik teknik çözümler geliştirebilmek amacıyla Bakanlığımızca ilgili sektör ve kamu kuruluşlarıyla çalışmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda; 25/04/2022 tarihli ve 31820 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Asansör Sanayi Teknik Komitesinin Oluşumu ve Görevleri Hakkında Tebliğ (SGM-2022/11) uyarınca oluşturulan Asansör Sanayi Teknik Komitesi bünyesinde "Engellilerin Erişimi için Asansörde Çözümlerin Geliştirilmesi" konulu bir alt çalışma grubu da kurulmuştur. Söz konusu alt çalışma grubu, kabin kapısız asansörlere kapı takılması durumunda kabin hacminin ve kapı giriş açıklığının değişip değişmeyeceği, söz konusu ölçüler değişmeksizin ilgili asansörlere kabin kapısı takılmasının mümkün olup olmadığı ve varsa alternatif çözümler hakkındaki teknik görüşlerin istişare edilmesi amacıyla çalışmalar gerçekleştirmiştir.

Diğer taraftan, önergeye konu edilen diğer hususlar Bakanlığımız görev alanına girmemektedir.

Mehmet Fatih KACIRBakan