Türkiye ekonomisinin döviz açığının kapatılması için yürütülen çalışmalara ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 58 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıda ifade edilen sorularımın Hazine ve Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Saygılarımla. Neşter
Türkiye'nın yurt dışından alacakları ile yurt dışına borçları arasındaki farkı ve ekonominin kur riskini gösteren "Net Uluslararası Yatırım Pozisyonunun" göreve geldiğiniz 2023 yılı ortasında 268 milyar dolar olan açığı, 2025'in son çeyreğinde 325 milyar dolara, 2026 Ocak ayında ise 345 milyar dolara çıkmıştır.
Gerekçenin tamamını göster (6 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Aynı dönemde, reel kesim şirketlerinin döviz varlık ve yükümlülükleri arasındaki farkı ifade eden "Finansal Kesim Dışındaki Firmaların Net Döviz Pozisyonu" açığı ise 74 milyar dolardan, 2026 Ocak ayı itibariyle 197,6 milyar dolara yükselmiştir.
• Net UYP Açıği Reel Kesim Şirketlerinin Net Döviz Pozisyon Açığı (Sağ Eksen) Kaynak: TCMB
Hükümetinizin dezenflasyon stratejisi çerçevesinde uyguladığı kontrollü kur-yüksek faiz politikası, dışarıdan borçlanmayı daha cazip hale getirmekte ve oluşan döviz açık pozisyonu, şirketleri önemli bir kur riskiyle karşı karşıya bırakmaktadır. İzlenen program bütüncül olmadığından yeni yeni kırılganlıklara neden olmakta, bu da ekonomide çözümsüzlük görüntüsü yaratmaktadır.
Nitekim 9 Nisan 2026 tarihinde katıldığınız bir canlı yayında, kur dengesi ve rezerv yönetimiyle ilgili bir soruya verdiğiniz, Türkiye'nin Net Uluslararası Yatırım Pozisyonuna (UYP) bakarsanız, (...) 325 milyar dolar ekside. Bu şu demektir: Dengelerden bağımsız, makro ekonomik gerçeklikten kopuk (olarak) TL'de değer kaybı, ülkede ciddi bir bilanço tahribatı yaratıyor.
Reel sektörümüzün açık pozisyonu (...) 200 milyar dolar civarında. Dolayısıyla, yine orada da gerçeklikten kopuk, gereksiz ilave 1 liralık değer kaybı 200 milyar liralık bir bilanço tahribatı yaratıyor. Bunlardan kopuk bir politika geliştiremezsiniz" yanıtı da bunu doğrulamaktadır.
Bu çerçevede;
SORULAR
Kontrollü kur-yüksek faiz politikasının döviz cinsinden borçlanmayı cazip hale getirdiği ortadayken, Hükümetiniz bu açık pozisyonların oluşmasına neden izin vermiştir?
Şirketlerin döviz açık pozisyonları bu seviyeye gelene kadar, Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar buna neden göz yummuştur?
Geldiğimiz noktada, Hükümetiniz bu döviz açıklarının kapatılması, ekonomimizin ve şirketlerimizin kur riski kırılganlığının azaltılması için hangi tedbirleri almayı planlamaktadır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Şimşek, Hazine ve Maliye Bakanı ·
Igı : 24/04/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04- 1845089 sayılı yazınız. ligi yazı ekinde şahsıma yönelik olarak Bakanlığımıza sunulan yazılı soru önergesi için Tekirdağ Milletvekili Sayın Faik ÖZTRAK'a öncelikle teşekkür ederim. Diğer taraftan, soru önergesine ilişkin olarak, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası A.Ş.'den alınan cevap metni ekte yer almaktadır.
Bilgilerini ve gereğini arz ederim.
Devlet Mah. Dikmen Cad. No: 12, M Blok. Kat: 3-4
• 7/43510 Esas Sayılı Soru Önergesine İlişkin Olarak Türkiye Cumhuriyet
2018 yılı Mayıs ayında Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Kararda yapılan değişiklik ile 15 milyon ABD dolarından az tutarda yabancı para (YP) kredi riski bulunan firmaların YP krediye erişimi söz konusu firmaların döviz cinsi gelirleriyle ilişkilendirilmiştir. Böylece, görece küçük ölçekli firmaların YP kredi kullanımına önemli bir sınırlama getirilmiştir. Ayrıca, YP kredilerde büyüme sınırı 8 haftalık dönemler için yüzde 0,5'e düşürülmüştür.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), döviz piyasasının etkin bir şekilde çalışabilmesi, sağlıklı fiyat oluşumlarının desteklenmesi ve kur oynaklıklarının dengelenmesi amacıyla döviz kuru gelişmelerini ve buna ilişkin risk faktörlerini yakından takip etmekte olup gerekli önlemleri alarak ilgili araçları gerektiğinde kullanmaktadır.
Bu kapsamda 2 Mart 2026 tarihinde, döviz piyasasının sağlıklı çalışması, döviz kurlarında gözlenebilecek oynaklıkların engellenmesi, döviz likiditesinin dengelenmesi ve bankalarla birlikte yurt içinde yerleşik firmaların döviz kuru riskine karşı korunması amacıyla TCMB nezdinde Türk lirası uzlaşmalı vadeli döviz satım işlemlerine başlanmıştır. Söz konusu işlemlerin vadesi gelmemiş toplam tutarlarına ilişkin verilere, "https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/a5df108d-d109-4dc0-9eaб-76a78b196b4d/V%C4 %B0OP%2C+NDF+%C4%B0%C5%9Flemleri.pdf? MOD=AJPERES" internet adresinden ulaşılabilmektedir.
Ayrıca, YP kredi kullanımı ve reel sektörün YP borçluluğu mikro veriler kullanılarak düzenli periyodlarda analiz edilmekte ve yakından takip edilmektedir. İlave olarak son 2 yıldır reel sektörün YP borçluluk artışının yavaşlatılmasına yönelik başta kredi büyümesi sınırlaması olmak üzere çeşitli tedbirler alınmıştır. Bu adımlar sonrasında, YP kredi büyümesi yüzde 40'hı seviyelerden yüzde 10'lara gerilemiştir.
Mehmet ŞİMŞEKBakan