2002-2023 yılları arasında ÇED süreci işletilen maden projelerine ilişkin
Kaynak göster
Ali Karaoba (CHP), 20 Nisan 2026 tarihinde 7/43592 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 119 gün sonra, 17 Ağustos 2026).
Ali Karaoba (CHP, Uşak). “2002-2023 yılları arasında ÇED süreci işletilen maden projelerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/43592, 20 Nisan 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-43592-2002-2023-yillari-arasinda-ced-sureci-isletilen-maden-projelerine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/0982a6b0-f8e9-4915-95dc-019daf11dff7
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 119 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Bakanı Sayın Murat Kurum tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını Anayasa'nın 98. ve TBMM İç Tüzüğü'nün 96. maddeleri gereğince talep ederim.
Türkiye'de madencilik faaliyetlerine ilişkin toplumsal kaygılar son yıllarda giderek artmaktadır. Özellikle altın, gümüş, bakır ve çinko gibi metalik madenlere yönelik ruhsatlandırma süreçleri; su havzaları, orman alanları, tarım arazileri, mera alanları ve kırsal yaşam alanları üzerinde ciddi çevresel baskılar ve geri dönüşü olmayan olumsuz sonuçlar yaratmaktadır. Bu baskı yalnızca doğanın tahribiyle sınırlı kalmamakta; aynı zamanda içme suyu güvenliği, tarımsal üretim, halk sağlığı, biyolojik çeşitlilik ve iklim kriziyle mücadele açısından da orta ve uzun vadeli riskler doğurmaktadır. Bu nedenle madencilik faaliyetlerinin yalnızca ekonomik boyutuyla değil, çevresel yükü ve toplumsal maliyetiyle birlikte değerlendirilmesi ve gerekli planlamaların buna uygun yapılması zorunludur.
Kamuoyuna yansıyan verilerde, 1923-2002 yılları arasında 80 yılda verilen maden ruhsatı sayısının 1.186, buna karşılık 2002-2023 yılları arasında verilen ruhsat sayısının 386.000 olduğu ifade edilmektedir. Bu tablo, son yirmi yılda ruhsatlandırma hızının olağanüstü ve plansız bir biçimde arttığına işaret etmekte; özellikle metalik madencilik faaliyetlerinin çevresel etkilerinin hangi ölçütlerle, ne sıklıkla ve hangi kriterlerle denetlendiği sorusunu daha da önemli hâle getirmektedir. Ruhsat sayılarındaki bu artış, yalnızca teknik bir madencilik meselesi değil; aynı zamanda çevresel planlama, doğal varlıkların korunması, yerel halkın yaşam alanları ve gelecek kuşakların ortak yaşam hakkı bakımından da ciddi bir kamu politikası sorunudur.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın bu süreçteki sorumluluğu; ÇED süreçlerinin işletilmesi, çevresel etkilerin değerlendirilmesi, kümülatif tahribatın izlenmesi, rehabilitasyon yükümlülüklerinin denetlenmesi ve su-toprak-ekosistem üzerindeki risklerin ortaya konulması bakımından son derece kritiktir. Özellikle altın, gümüş, bakır ve çinko madenciliğinde kullanılan yöntemlerin; siyanür, ağır metal yükü, pasa depolama, atık barajları, açık ocak işletmeciliği ve yeraltı su rejimi üzerindeki etkileri dikkate alındığında, Bakanlığınızın yalnızca tekil ÇED dosyalarını değil, bölgesel ve kümülatif etkiyi de dikkate alması gerekmektedir. Uşak başta olmak üzere Ege Bölgesi'nde son yıllarda madencilik projeleriyle su kaynakları, tarım alanları ve orman varlığı arasındaki gerilim daha görünür hâle gelmişken, ruhsatlandırma ve çevresel izin süreçlerinin kamuoyu adına açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Bu bağlamda,
SORULAR
Bakanlığınız kayıtlarına göre Türkiye genelinde 2002-2023 yılları arasında çevresel değerlendirme sürecine konu olan maden projesi sayısı kaçtır? Bu projelerin kaçı altın, gümüş, bakır ve çinko madenciliğine ilişkindir? Yıllara göre dağılımları nedir?
Aynı dönemde Türkiye genelinde altın, gümüş, bakır ve çinko madenciliği kapsamında Bakanlığınızca değerlendirilen projelerin illere göre dağılımı nasıldır?
Uşak ili özelinde 2002-2023 yılları arasında altın, gümüş, bakır ve çinko madenlerine ilişkin çevresel değerlendirme sürecine konu olan proje sayısı kaçtır? Bu projelerin kaçı içini"ÇED Olumlu", kaçı için "ÇED Gerekli Değildir", kaçı için iptal, ret veya durdurma kararı verilmiştir?
Bakanlığınızın değerlendirmesine göre 2002-2023 yılları arasında Türkiye'de verilen maden ruhsatı sayısındaki olağanüstü artışın çevresel etkileri nelerdir? Bu artışa ilişkin yapılmış kurumsal bir etki analizi var mıdır?
Altın, gümüş, bakır ve çinko madenciliği projelerinde kümülatif çevresel etki değerlendirmesi yapılmakta mıdır? Yapılıyorsa hangi kriterlere göre yapılmaktadır? Yapılmıyorsa bunun gerekçesi nedir?
Aynı havza, aynı orman alanı, aynı su toplama havzası veya aynı tarımsal ekosistem içinde birden fazla ruhsat bulunması hâlinde, projelerin toplam etkisi Bakanlığınızca nasıl değerlendirilmektedir? Bu tür ruhsatlandırmaların sayısı ve dağılımı nedir?
Uşak ili ve Ege Bölgesi özelinde, metalik madencilik faaliyetlerinin içme suyu kaynakları, tarım arazileri, meralar ve orman varlığı üzerindeki etkilerine ilişkin Bakanlığınızca yapılmış bilimsel veya teknik rapor var mıdır?
2002-2023 yılları arasında altın, gümüş, bakır ve çinko madeni projeleri nedeniyle Bakanlığınızca idari yaptırım uygulanan, faaliyeti durdurulan veya çevresel yükümlülüklerini yerine getirmediği tespit edilen işletme sayısı kaçtır?
Son 20 yılda ruhsatı verilen ve çalışmaya başlayan projelerde atık depolama tesisleri, pasa sahaları, siyanür ve benzeri kimyasal kullanım süreçleri ile ağır metal kirliliği riski Bakanlığınızca nasıl denetlenmektedir?
Rehabilitasyon yükümlülüğü bulunan altın, gümüş, bakır ve çinko madeni sahalarının sayısı kaçtır? Bu sahaların kaçı için rehabilitasyon tamamlanmış, kaçı için eksiklik tespit edilmiştir?
2002-2023 yılları arasında altın, gümüş, bakır ve çinko madenciliğine ilişkin projelerde yerel halk, köy muhtarlıkları, belediyeler, meslek odaları, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının görüşleri hangi mekanizmalarla alınmıştır?
Uşak ili özelinde üniversiteler; yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve ilgili kurumlarla maden projelerinin çevresel etkilerine dair herhangi bir ortak çalışma, danışma toplantısı veya bilimsel değerlendirme yürütülmüş müdür?
Bakanlığınız, Türkiye'de son yirmi yılda hızla artan maden ruhsatlandırmasının çevresel sürdürülebilirlik, iklim dayanıklılığı ve su güvenliği açısından yeniden değerlendirilmesine yönelik bir mevzuat veya politika değişikliği hazırlamakta mıdır?
Uşak başta olmak üzere Ege Bölgesi'nde altın, gümüş, bakır ve çinko madenciliğinin doğa, su, tarım ve yaşam alanları üzerindeki baskısını azaltmak amacıyla Bakanlığınızın 2026 ve sonrası için planladığı somut tedbirler nelerdir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Murat Kurum, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ·
1. Bakanlığınız kayıtlarına göre Türkiye genelinde 2002-2023 yılları arasında çevresel degerlendirme sürecine konu olan maden projesi sayısı kaçtır? Bu projelerin kaçı altın, gümüş, bakır ve çinko madenciliğine ilişkindir? Yıllara göre dağılımları nedir?
2. Aynı dönemde Türkiye genelinde altın, gümüş, bakır ve çinko madenciliği kapsamında Bakanlığınızca değerlendirilen projelerin illere göre dağılımı nasıldır?
3. Uşak ili özelinde 2002-2023 yılları arasında altın, gümüş, bakır ve çinko madenlerine ilişkin çevresel değerlendirme sürecine konu olan proje sayısı kaçtır? Bu projelerin kaçı için "ÇED Olumlu", kaçı için "ÇED Gerekli Değildir", kaçı için iptal, ret veya durdurma kararı verilmiştir?
4. Bakanlığınızın değerlendirmesine göre 2002-2023 yılları arasında Türkiye'de verilen maden ruhsatı sayısındaki olağanüstü artışın çevresel etkileri nelerdir? Bu artışa ilişkin yapılmış kurumsal bir etki analizi var mıdır?
5. Altın, gümüş, bakır ve çinko madenciliği projelerinde kümülatif çevresel etki değerlendirmesi yapılmakta mıdır? Yapılıyorsa hangi kriterlere göre yapılmaktadır? Yapılmıyorsa bunun gerekçesi
6. Aynı havza, aynı orman alanı, aynı su toplama havzası veya aynı tarımsal ekosistem içinde birden fazla ruhsat bulunması hâlinde, projelerin toplam etkisi Bakanlığınızca nasıl değerlendirilmektedir? Bu tür ruhsatlandırmaların sayısı ve dağılımı nedir?
7. Uşak ili ve Ege Bölgesi özelinde, metalik madencilik faaliyetlerinin içme suyu kaynakları, tarım arazileri, meralar ve orman varlığı üzerindeki etkilerine ilişkin Bakanlığınızca yapılmış bilimsel veya teknik rapor var mıdır?
8) 2002-2023 yılları arasında altın, gümüş, bakır ve çinko madeni projeleri nedeniyle Bakanlığınızca idari yaptırım uygulanan, faaliyeti durdurulan veya çevresel yükümlülüklerini yerine getirmediği tespit edilen işletme sayısı kaçtır?
9) Son 20 yılda ruhsatı verilen ve çalışmaya başlayan projelerde atık depolama tesisleri, pasa sahaları, siyanür ve benzeri kimyasal kullanım süreçleri ile ağır metal kirliliği riski Bakanlığınızca nasıl denetlenmektedir?
10) Rehabilitasyon yükümlülüğü bulunan altın, gümüş, bakır ve çinko madeni sahalarının sayısı kaçtır? Bu sahaların kaçı için rehabilitasyon tamamlanmış, kaçı için eksiklik tespit edilmiştir? 11) 2002-2023 yılları arasında altın, gümüş, bakır ve çinko madenciliğine ilişkin projelerde yerel halk, köy muhtarlıkları, belediyeler, meslek odaları, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının görüşleri hangi mekanizmalarla alınmıştır?
12) Uşak ili özelinde üniversiteler; yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve ilgili kuramlarla maden projelerinin çevresel etkilerine dair herhangi bir ortak çalışma, danışma toplantısı veya bilimsel değerlendirme yürütülmüş müdür?
13) Bakanlığınız, Türkiye'de son yirmi yılda hızla artan maden ruhsatlandırmasının çevresel sürdürülebilirlik, iklim dayanıklılığı ve su güvenliği açısından yeniden değerlendirilmesine yönelik bir mevzuat veya politika değişikliği hazırlamakta mıdır?
14) Uşak başta olmak üzere Ege Bölgesi'nde altın, gümüş, bakır ve çinko madenciliğinin doğa, su, tarım ve yaşam alanları üzerindeki baskısını azaltmak amacıyla Bakanlığınızın 2026 ve sonrası için planladığı somut tedbirler nelerdir?
1,2,3) Bakanlığımız (ÇED, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü) resmi internet sayfasında (https://çed.csb.gov.tr/) yer alan sol menüde yer alan "Çevresel Etki Değerlendirmesi" başlığı altında 1993 yılından itibaren Bakanlığımızca verilen ÇED kararlarına ait listelere ulaşılabilmektedir. Söz konusu listelerde filtreleme yapılarak istenilen sonuçlara ulaşılabilmektedir. Ayrıca, Bakanlığımız (ÇED, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü) resmi internet sayfasında (https://çed.csb.gov.tr/) yer alan "DUYURULAR" başlığı altından "ÇED Duyurularına erişmek için tıklayınız" (https://eced-duyuru.csb.gov.tr/eced-prod/duyurular.xhtml) sekmesi kullanılarak sektörlere ve illere göre 2014 yılı itibariyle verilen ÇED kararlarına ulaşılabilmektedir.
4) Maden ruhsatı verilmesi Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü uhdesinde yer almaktadır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca (Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü) maden arama/işletme ruhsatı düzenlenen alanlar için ÇED Yönetmeliği kapsamında Bakanlığımıza/Il Müdürlüklerimize ÇED müracaatında bulunulması durumunda; Bakanlığımızca/II Müdürlüklerimizce ÇED Yönetmeliği gereğince ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınmakta kurum ve kuruluşların kendi mevzuatları kapsamındaki değerlendirmeleri dikkate alınarak ÇED müracaatı yapılan projelere ÇED Yönetmeliği kapsamında karar verilmektedir.
5,6,14) 29.07.2022 tarih ve 31907 Sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin Ek-3 Çevresel Etki Değerlendirmesi Genel Formatı Başlıklı ekinde Kümülatif Çevresel Etki Değerlendirme başlığı yer almakta olup, kümülatif etki değerlendirmesi, planlanan bir projenin çevresel risklerinin; mevcut, inşa halindeki veya gelecekteki diğer faaliyetlerin etkileriyle birleştirilerek bütüncül bir analiz yapılmaktadır. Kümülatif etki kapsamında belirlenen çevresel ve sosyal unsurların risklerini azaltmak için bir ÇED Raporu içerisinde Çevresel ve Sosyal Eylem Planı oluşturulmaktadır. 3213 sayılı Maden Kanunu kapsamında maden arama/işletme ruhsatı verilmesi ve maden bölgesi ilan edilmesi konusundaki görev, yetki ve sorumluluk Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü) uhdesinde bulunmaktadır.
8,9) ÇED Olumlu Kararı/ÇED Görüşü verildikten sonra Bakanlığımız tarafından izleme, kontrol ve denetimler yapılmakta olup, herhangi bir uygunsuzluk tespit edilmesi durumunda 2872 Sayılı Çevre Kanunu hükümlerine göre idari yaptırım kararı uygulanmaktadır.
10) Orman alanlarının rehabilitasyonu Orman Genel Müdürlüğü uhdesinde olmakla birlikte hazine arazilerinin rehabilitasyonu için Doğaya Yeniden Kazandırma Planı hazırlanarak Bakanlığımıza sunulmaktadır. Ayrıca Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından maden işletme ruhsat bedelinde, madencilik faaliyetleri nedeniyle bozulan alanların iyileştirilmesi (rehabilitasyon) amacıyla Rehabilitasyon bedeli tahsili yapılmaktadır.
11,12) ÇED Yönetmeliği'nin 9. Madde (1) fıkrasında "Halkı yatırım hakkında bilgilendirmek, projeye ilişkin görüş ve önerilerini almak üzere; Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlar ve (Değişik ibare: RG-5/3/2026-33187) proje sahibi ya da yetkili temsilcisinin katılımı ile Bakanlıkça belirlenen tarihte, projeden en çok etkilenmesi beklenen ilgili halkın kolaylıkla ulaşabileceği il müdürlüğü tarafından belirlenen merkezi bir yer ve saatte halkın bilgilendirilmesi ve sürece katılımı toplantısı düzenlenir." ve (3) fıkrasında "Halkın bilgilendirilmesi ve sürece katılımı toplantısı, il müdürünün veya görevlendireceği bir yetkilinin başkanlığında yapılır. Toplantıda halkın; proje hakkında bilgilendirilmesi, görüş, öneri ve sorularının alınması sağlanır. Halk tarafından dile getirilen görüş. öneri ve itirazlar toplantı hakkında düzenlenecek tutanakta belirtilir. Toplantı başkanı, katılımcılardan görüşlerini yazılı olarak vermelerini isteyebilir. (Değişik cümle:RG-5/3/2026-33187) Proje yeri inceleme ve toplantı tutanakları, bir sureti il müdürlüğünde kalmak üzere son görüş verme tarihine kadar Çevrimiçi ÇED Süreci Yönetim Sistemine yüklenir." hususları yer almakta olup ÇED sürecinde halkın bilgilendirilmesi ve sürece katılımı bu doğrultuda gerçekleştirilmektedir. Ayrıca; Çevresel etki değerlendirmesi raporunun hazırlanmasında esas alınmak üzere; Komisyon tarafından projenin önemli çevresel boyutları ile halkın bilgilendirilmesi ve sürece katılımı toplantısındaki görüş ve öneriler göz önüne alınmaktadır. ÇED Süreçlerine ilişkin projelerin her aşamasında Bakanlığımız web sitesinde (https://eced-duyuru.csb.gov.tr/eced-prod/duyurular.xhtml) gerekli duyurular yapılmakta olup, ayrıca söz konusu toplantılara ilişkin ilanlar Ulusal ve Yerel Gazeteler ile mahallinde yayımlanmaktadır. Halkın bilgilendirilmesi ve sürece katılımı toplantıları ÇED Yönetmeliğinin 9. Maddesine uygun olarak düzenlenmektedir. ÇED Süreci içerisinde 13) 3213 sayılı Maden Kanunu kapsamında maden arama/işletme ruhsatı verilmesi ve maden bölgesi ilan edilmesi konusundaki görev, yetki ve sorumluluk Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü) uhdesinde bulunmakta olup konuya ilişkin bilgilerin ilgili kurumdan temin edilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.
ÇED Yönetmeliğinin EK Listeleri kapsamında Bakanlığımıza müracaatta bulunulan projelerle ilgili olarak Yönetmeliğin 8. maddesi gereğince ilgili kurum ve kuruluşlardan oluşan bir İnceleme-Değerlendirme Komisyonu teşkil edilmektedir. ÇED sürecinde sunulan tüm rapor, dosya ile diğer tüm bilgi ve belgeler bu komisyon tarafından incelenip değerlendirilmekte, komisyon üyesi kurumların kendi mevzuatları kapsamındaki değerlendirmeleri dikkate alınarak ayrıca Ek-2 kapsamındaki projelerde de proje özelinde ilgili kurum/kuruluşlardan görüşler alınarak bahse konu projelere ÇED Yönetmeliği kapsamında karar verilmektedir.