Cezaevlerinde bulunan mahkumlardan alınan iaşe bedellerine ve çeşitli verilere ilişkin
Kaynak göster
Ali Bozan (DEM Parti), 15 Eylül 2023 tarihinde 7/4438 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Adalet Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 319 gün sonra, 30 Temmuz 2024).
Ali Bozan (DEM Parti, Mersin). “Cezaevlerinde bulunan mahkumlardan alınan iaşe bedellerine ve çeşitli verilere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/4438, 15 Eylül 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-4438-cezaevlerinde-bulunan-mahkumlardan-alinan-iase-bedellerine-ve-cesitli-verilere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/8768df95-b609-4c72-ad61-018aa86ed4f3
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 319 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Adalet Bakanı Yılmaz TUNÇ tarafından Anayasa'nın 98'inci TBMM İçtüzüğünün 96"ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılması konusunda gereğini arz ederim.
AY. Ali BOZAN Yeşil Sol Parti Mersin Milletvekili
Ülkede yaşanan yüksek enflasyon oranları ile birlikte derinleşerek artan ekonomik kriz ve yoksulluğun yansıdığı alanlardan biri de cezaevleridir. Cezaevleri için ayrılan bir bütçe bulunmasına rağmen bu bütçe mahpusların insani koşullarda yaşayabilmeleri için temel ihtiyaçlarının karşılanmasına değil, yeni cezaevleri yapımına aktarılmaktadır. Bu yetmiyormuş gibi mahkum ve ailelerinden cebri icra yoluyla alınan iaşe bedelleri de cezaevi binası inşa etmek için kullanılmaktadır. Öte yandan mahpusların en temel hakkı ve ihtiyacı olan su, elektrik, gıda, hijyen, bebek bezi iletişim gibi giderler ise mahkümlardan ve ailelerinden tahsil edilmektedir. Kantin fiyatlarının dışarıya nazaran çok yüksek oluşu, mahpusların gıdasız kalmasına, hijyenlerini sağlayamamalarına neden olmaktadır. Radyo, televizyon, buzdolabı, ketil gibi yaşamsal cihazlar çoğu kez pahalı olduğu ve çok elektrik yaktığı için çok sınırlı kullanılabilmektedir. Ayrıca cezaevlerinin iş yurtları olarak kullanıldığı çoğu sermaye sahibinin kira vb. ekstra harcama yapmaksızın mahpusların ürettikleri ürünlerden gelir elde ettikleri de bilinen bir gerçektir.
Gerekçenin tamamını göster (6 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Çalışma hakkı olmayan ve çoğunluğu hali hazırda yoksul olan mahpuslardan ya da ailelerinden iaşe bedelleri talep edilmektedir. Çok sayıda mahpus ailesi cezaevi iaşe bedellerinin ödenmesi için haklarında çıkarılan icra emirleri ile uğraşmakta, çoğu kez artık kamu borcuna dönüşen bu meblağları ödeyememektedir.
Mahkumların aile fertlerine cebri icra uygulanması en başta sosyal devlet ilkesine aykırıdır. Sosyal devlet, devletin vatandaşlarının toplumsal ve ekonomik varlıklarını iyileştirmek için önemli roller üstenerek bu yolda vatandaşlarına olanaklar sunmasıdır. Yani devletin vatandaşının ekonomik ve sosyal haklarını düşünerek oluşturulan bir yönetim biçimidir. Bu anlamda hazineye gelir elde etmek gayesiyle vatandaşlardan üstelik uygulamada, cezayı çeken kişinin yakınlarından zorla alacak tahsili bu ilke ile örtüşmemektedir.
Mahpusların hayati ihtiyaçlarının ücretsiz karşılanmaması ve kendilerinden iaşe bedeli tahsil edilmesi ne denli büyük bir sorun ise yüksek enflasyonun sebep olduğu hayat pahalılığı karşısında iaşe bedellerinin düşük olması da o kadar büyük bir sorundur. Mahpuslar 3 öğün yemek için belirlenen 50 TL iaşe bedelini yetersiz bulmakla birlikte sağlıklı beslenmeden yoksun bırakıldıklarını belirtmektedirler. Çocuğu yanında kalan ya da çocuk emziren kadınlar için belirtilen iaşe bedeli ise 75 TL. Enflasyon gerçeği ile karşı karşıya kaldığımız günümüzde bu iaşe bedeli ile mahpusların sağlıklı ve yeterli bir beslenmeden faydalanamayacağı açık şekilde görülmektedir. Beslenme, insanın sosyal ve psikolojik yönlerini doğrudan etkileyen bir gereksinimdir. Ayrıca; vegan ve vejeteryan beslenme ve annesi ile cezaevinde kalmak zorunda olan bebeklerin beslenmesi konusunda mahpuslar ne yazık ki hapishanelerin neredeyse tamamında sıkıntı çekmektedirler. Adalet Bakanlığı, ülke genelindeki cezaevlerinde büyük bir sağlık sorunu haline gelen bu durumu çözüme kavuşturmalıdır.
Ceza infaz kurumlarının iaşe edilmeleri ve günlük iaşe miktarlarının hesaplanması ile ilgili usul ve esaslar Hükümlü ve Tutuklular ile Ceza İnfaz Kurumları Personelinin İaşe Yönetmeliği"ne göre yapılmaktadır. Bu yönetmeliğin 5. maddesi: "Günlük iaşe miktarı, Sağlık Bakanlığı ile birlikte belirlenen günlük kalori ihtiyacı ve bütçe imkanları da değerlendirilerek saptanan tutardır." demektedir. 6.maddede ise; "Yönetmeliğe göre iaşe edilenlerin günlük gıdası, yönetmeliğin 5 inci maddesindeki iaşe miktarı, çeşit ve gramajı üzerinden üç öğün olarak verilir. Öğünlerin gramaj ve kalori miktarları 5. maddeye göre belirlenmiş esaslara bağlı kalınarak kurum müdürlüklerince tespit edilir." denmektedir.
Sağlık Bakanlığının tüm mahpusların yanı sıra hasta, özel beslenme rejimi tercih eden mahpuslar için de sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenmeleri için uygun diyet programları hazırlaması ve önermesi gerekirken bu hususun nasıl yerine getirileceğine dair bir düzenleme olmaması fiiliyatta beslenme konusunu Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüklerinin inisiyatifine bırakmaktadır. Bu durum hapishaneler arasında farklı uygulamalara yol açtığı gibi genel olarak da mahpusların sağlıklı, yeterli ve nitelikli beslenmesini engellemektedir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Cezaevinde kalan mahpusların; su, elektrik, gıda, hijyen, iletişim gibi en temel ihtiyaçlarının ücret karşılığı giderilmesinin sebebi nedir?
Mahpuslardan cezaevi iaşe bedeli alınması Anayasaya ve sosyal devlet ilkesine aykırı değil midir?
Mahpusların ve mahpus ailelerinin iaşe bedellerinin tümüyle kaldırılması ve temel ihtiyaçlarının Hazineden karşılanması talebine ilişkin ne tür girişimlerde bulunmayı düşünüyorsunuz?
Son beş yıl içerisinde kaç mahpus hakkında iaşe bedellerinin ödenmesi için icra emri çıkarılmıştır? Bu icra emirleri neticesinde kaç kişi ödeme yapmış, kaç kişi ödeme yapamamıştır?
İcra yolu ile tahsil edilen rakamlar son beş yıl için ne kadardır?
İşyurtları ile tarım açık cezaevlerinden elde edilen yıllık gelir ne kadardır? Son beş yıl için rakamlar ne şekildedir? Bu gelirler nerelere aktarılmaktadır?
İşyurtları ile tarım açık cezaevlerinden elde edilen gelir neden mahpusların temel ihtiyaçlarına harcanmamaktadır?
Ceza evlerindeki iaşe bedelinin belirlenme yöntemi nedir?
Günlük 50 TL'lik iaşe bedeli ile hazırlanan 3 öğün yemek nasıl bir hijyen denetiminden geçirilmektedir?
Yetersiz beslenmeden kaynaklı mahpusların cezaevlerinde yaşadığı sağlık sorunları nelerdir? Bakanlıklarınızca; mahpusların yaşadığı bu sağlık sorunlarına dair tespitleriniz var mıdır?
Tüm mahpusların yanı sıra hasta, özel beslenme rejimi tercih eden mahpuslar için de sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenmeleri için uygun diyet programları hazırlanması ve önerilmesi için neden sağlık bakanlığı ile protokol imzalanmamaktadır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yılmaz Tunç, Adalet Bakanı ·
1290201 sayılı yazı.
İlgi yazınız ekinde alınan, Mersin Milletvekili Ali Bozan tarafından Bakanlığımıza yöneltilip yazılı olarak cevaplandırılması istenilen 7/4438 Esas Nolu soru önergesine ilişkin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 99. maddesi uyarınca hazırlanan cevap ilişikte sunulmuştur.
Yılmaz TUNÇ Bakan Soru önergesi cevabı (1 adet)
Mevzuat Genel Müdürlüğü
Sayı :E-56020453-610-817-3046/4433 Konu : Yazılı soru önergesi 30 (972024
Sayın Ali BOZAN Mersin Milletvekili
Bakanlığımıza yöneltilip yazılı olarak cevaplandırılması istenilen 7/4438 Esas Nolu soru önergesinin cevabı aşağıda sunulmuştur.
I- A) Ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutuklular, özgürlüğünden yoksun olmayan her vatandaş gibi tüm sağlık hizmetlerinden tıbbi gereklilik çerçevesinde ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda faydalanmakta olup, her türlü muayene ve tedavileri Devletin teminatı altında ve ücretsizdir. Hükümlü ve tutukluların beden ve ruh sağlığının korunması ve hastalıklarının tanısı için ilk muayene ve tedavi hizmetleri ceza infaz kurumlarında verilmekte; ileri tetkik, tedavi ve rehabilitasyon gerekenler Devlet hastanelerine, daha ileri sağlık hizmeti gerekenler ise üniversite hastanelerine sevk edilmektedir.
B) Ceza infaz kurumlarında barındırılan hükümlü ve tutuklulara ilişkin sağlık koşullarının düzenlenmesi ve sağlık hizmetine erişimin daha da etkili ve verimli hale gelebilmesi için 30/04/2009 tarihli Sağlık Bakanlığı ve Adalet Bakanlığı Arasında Ceza İnfaz Kurumlarındaki Sağlık Hizmetlerinin Düzenlenmesi Hakkında Protokol ve 26/01/2017 tarihli Adalet, İçişleri ve Sağlık Bakanlıkları Arasında Düzenlenen Protokol hükümleri dikkate alınarak her türlü çalışma ve düzenleme yapılmaktadır.
©) Hükümlü ve tutukluların; ayakta ve yatarak tedavilerinde muayene, tetkik, tahlil, kontrol, ilaç, diş protezi ve tıbbi malzemeleri Sağlık Bakanlığı, hastane tarafından temini mümkün bulunmayan tıbbi malzemeler (ortez, protez, gözlük, işitme cihazı, şeker ölçüm çubuğu vb.) ile ilaç bedelleri ise Adalet Bakanlığı tarafından karşılanmaktadır.
Ç) Öte yandan; hastalığı nedeniyle Adli Tıp Kurumundan rapor bekleyen ya da tek başına öz bakım becerisini yapamayan ve başkasının bakımına muhtaç olan hasta tutuklu ve hükümlülerin barındırılması, rehabilite ve tedavilerini sağlamak amacıyla Metris ve Elazığ R Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumları ile Menemen R Tipi Kapalı ve Açık Ceza İnfaz Kurumu faaliyete geçirilmiştir.
Ii- A) 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun "Hükümlünün beslenmesi" kenar başlıklı 72. maddesinin birinci fıkrasında, hükümlüye Adalet ve Sağlık bakanlıklarınca birlikte belirlenecek kalori esasına göre, sağlıklı ve güçlü kalması için nitelik ve nicelik olarak besleyici, sağlık koşullarına uygun, makul çeşitlilikte, yaş, sağlık, çalıştığı işin özelliği, dini ve kültürel gerekleri göz önünde tutularak besin verileceği ve içme suyu sağlanacağı,
B) Hükümlü ve Tutuklular ile Ceza İnfaz Kurumları Personelinin İaşe Yönetmeliğinin; Mevzuat Genel Müdürlüğü
1. "Devlet tarafından iaşe edilecek kişiler" kenar başlıklı 4. maddesinin üçüncü fıkrasında, görevi başında bulunan personelin, hükümlü ve tutuklu ile aynı şekilde iaşe edileceği, personel için özel yemek veya tabldot çıkarılamayacağı, günlük olarak mahkeme veya hastaneye sevk olan hükümlü ve tutuklular ile sevkte görevli memurların, kurumda bulunmadığı öğünler için kumanya verileceği; dördüncü fıkrasında, görev başında bulunan personel, kurumlara staj için gelenler, eğitim-öğretim, kültürel ve sportif faaliyetler ile görevlendirilen görevliler ile kamu kurum ve kuruluşları tarafından görevlendirilen personel, eğitim merkezlerinde eğitim görenler ya da ceza infaz kurumunda mevcut olan hükümlü ve tutukluların, hangi öğünlerde kurumda hazırsa o öğüne ait iaşe miktarından yararlanacakları, ancak, günlük iaşe miktarının içinde kalmak koşulu ile gece vardiyasında görev yapan personele kumanya verileceği; yedinci fıkrasında, çocuk hükümlü ve tutuklular ile kurumda annesiyle birlikte kalan çocuklara, süt emziren anneler ve hamilelere durumlarına uygun ve Bakanlıkça belirlenen tutarda gıda verileceği,
2. "Günlük iaşe miktarı" kenar başlıklı 5. maddesinde, günlük iaşe miktarının, Sağlık Bakanlığı ile birlikte belirlenen günlük kalori ihtiyacı ve bütçe imkânları da değerlendirilerek saptanan tutar olduğu,
3. "Hastaların iaşe edilmesi" kenar başlıklı 9. maddesinin birinci fıkrasında, hasta hükümlü ve tutukluya, diyetisyen veya hekimlerin belirleyeceği besinlerin verileceği; ikinci fıkrasında, inancı gereği veya vegan, vejeteryan türü özel bir beslenme şekline sahip hükümlü ve tutukluların taleplerinin, iaşe miktarı ile sınırlı kalmak üzere karşılanacağı,
Hükümlerinin yer aldığı malâmlarıdır.
Bakanlığımız ve Sağlık Bakanlığı tarafından bir kişi için günlük kalori ihtiyacı ortalama 2300 kalori olarak belirlendiğinden, hasta hükümlü ve tutuklulara, diyetisyen veya hekimlerin belirleyeceği besinler bu ölçülerde verilmektedir. Öte yandan, inancı gereği veya vegan, vejetaryen türü özel bir beslenme şekline sahip hükümlü ve tutukluların talepleri de azami ölçüde karşılanmaktadır.
I- 2548 sayılı Ceza Evleriyle Mahkeme Binaları İnşası Karşılığı Olarak Alınacak Harçlar ve Mahkümlara Ödettirilecek Yiyecek Bedelleri Hakkında Kanunun 2. maddesinde; her mahkumun cezaevinde bulunduğu müddetçe yiyecek bedelini ödemeğe mecbur olduğu, bu yiyecek bedellerinin cezaevleri idarelerince altı ayda bir bordro yapılarak tahakkuk ettirileceği, mahkümiyetleri altı aydan aşağı olan mahkumlara ait bordroların salıverilecekleri tarihten bir hafta evvel yapılacağı, bordroların mahkumlara da tebliğ olunacağı, tahakkuk ettirilen yiyecek bedelleri mahkumlar tarafından ödenmezse, Cumhuriyet Müddeiumumilikleri tarafından kendilerinin ikametgahı belediyeleri ve belediye teşkilatı olmayan yerlerde bağlı bulundukları kaymakam veya nahiye müdürlükleri marifetiyle (borçlarını ödemeğe muktedir olup olmadıklarının tahkik olunacağı, iktidarları anlaşıldığı halde borçlarını ödemeyenlerden Cumhuriyet Müddeiumumiliklerinin iş'arı üzerine Maliye dairelerince Tahsili Emval Kanunu hükümleri tatbik olunarak borçların tahsil olunacağı, yiyecek bedellerinden doğan alacakların mahkumiyetin hitamı tarihinden başlamak üzere beş senelik müruruzamana tabi olduğu, işyurtlarında çalıştırılanlar ile ödeme gücü olmadığı anlaşılanlardan yiyecek bedellerinin alınmayacağı hükümlerinin yer aldığı mâlumlarıdır.
IV- Bakanlığımız kayıtlarının incelenmesinde;
A) Ceza infaz kurumlarında barındırılan tutuklu ve hükümlülerin sağlık
ENE
Mevzuat Genel Müdürlüğü hizmetlerinden mevzuat hükümleri doğrultusunda yararlandırıldığı,
B) Ceza infaz kurumlarında barındırılan hükümlü ve tutuklulara yemeklerin, koğuşlarda bulunan kişi sayısına göre görevli memurlar gözetiminde günlük iaşe oranına uygun miktarda dağıtıldığı, yemeklerin pişirilmesi sırasında ceza infaz kurumu mutfağında hijyen kurallarına riayet edildiği, hükümlü ve tutuklular ile görevi başında bulunan personelin aynı yemekten yediği,
C) İaşe bedellerinin 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında Hazine ve Maliye Bakanlığınca tahsil edildiği ve Bakanlığımızda icra ödemelerine ilişkin kayıtların bulunmadığı,
Ç) Kurumdaki tüm iş ve işlemlerin mevzuat hükümleri doğrultusunda yürütüldüğü, Anlaşılmıştır.
Yılmaz TUNÇ Bakan
Bağ mieiyei
Yılmaz TUNÇBakan