Habur Sınır Kapısı'nda yaşanan sorunlara ilişkin
Kaynak göster
Melih Meriç (CHP), 15 Mayıs 2026 tarihinde 7/44764 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Ticaret Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 48 gün sonra, 2 Temmuz 2026).
Melih Meriç (CHP, Gaziantep). “Habur Sınır Kapısı'nda yaşanan sorunlara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/44764, 15 Mayıs 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-44764-habur-sinir-kapisi-nda-yasanan-sorunlara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/c15b50a5-30a4-4f26-a067-019e2b5c0fe6
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlığa iletildi
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 48 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 24 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Tarh : 14 Mayıs 2026 CHşagidaki satarımın, Ticaret Bakanı Ömer Bolat tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını Anayasanın 98 ve İçtüzüğün 99 uncu maddeleri gereğince talep ederim.
Habur Sınır Kapısı, yalnızca Şırnak ve çevre iller için değil, bölge ekonomisi ve Türkiye'nin dış ticareti açısından da stratejik öneme sahiptir. Binlerce vatandaşın geçim kaynağı olan Habur'da yaşanan operasyonel aksaklıklar, geçiş kısıtlamaları, uzun kuyruklar, yüksek maliyetler ve ağır cezai uygulamalar bölge ekonomisini olumsuz etkilemektedir. Özellikle genç işsizliğin yüksek olduğu bölgede Habur Sınır Kapısı, adeta "bacasız fabrika" işlevi görmekte; nakliyecilerden küçük esnafa kadar geniş bir kesim doğrudan bu ticaret hacminden etkilenmektedir.
Son dönemde gece geçiş kısıtlamaları nedeniyle oluşan uzun araç kuyrukları, sınır geçişlerinde yaşanan gecikmeler, yüksek ve çifte vergi ve harç uygulamaları ile bazı eşyalara el konulmasına ilişkin şikâyetler, ticari faaliyetleri ciddi şekilde sekteye uğratmaktadır. Bölge esnafı ve taşımacılık sektörünün temsilcileri, Habur'daki sorunların çözümü için daha etkin diplomatik girişimlerin ve destekleyici ekonomik düzenlemelerin hayata geçirilmesini talep etmektedir.
Bu kapsamda;
SORULAR
Habur Sınır Kapısı'nda son üç yıl içerisinde yaşanan geçiş yoğunluğu ve tır kuyruklarına ilişkin yıllara göre ortalama bekleme süreleri nedir?
Habur Sınır Kapısı'nda gece geçişlerine yönelik uygulanan kısıtlamaların gerekçesi nedir? Bu kısıtlamaların kaldırılması veya esnetilmesine yönelik bir çalışma yapılmakta mıdır?
Sınır kapısındaki operasyonel aksaklıkların giderilmesi ve geçiş süreçlerinin hızlandırılması amacıyla Bakanlığınız tarafından yürütülen herhangi bir modernizasyon veya kapasite artırımı çalışması bulunmakta mıdır?
Habur Sınır Kapısı'nı kullanan nakliyeci, şoför ve küçük esnafın maruz kaldığı yüksek vergi, harç ve cezai uygulamalara ilişkin Bakanlığınıza ulaşan şikâyet sayısı kaçtır?
Sınır geçişlerinde vatandaşların veya esnafın eşyalarına el konulmasına ilişkin işlemler hangi kriterlere göre yapılmaktadır? Son üç yılda el konulan eşya sayısı ve bunlara ilişkin itiraz başvurularının sayısı nedir?
Irak merkezi ve bölgesel yönetimi arasındaki anlaşmazlığın Türk ihracatçılarına çifte vergi olarak yansıması uygulamasının bitti denilmesine rağmen devam etmektedir. Söz konusu çifte verginin tamamen sonlandırılması için hangi adımlar atılmıştır?
Habur Sınır Kapısı'ndan geçiş yapan ve geçimini sınır ticaretiyle sağlayan vatandaşlardan alınan yurt dışı çıkış harcının kaldırılması veya bu kişiler için ayrıcalıklı bir düzenleme yapılması yönünde Bakanlığınızın bir çalışması bulunmakta mıdır?
Bölgedeki genç işsizliğinin azaltılması ve sınır ticaretine bağlı istihdamın korunması amacıyla Habur Sınır Kapısı özelinde planlanan destek programları nelerdir?
Irak ile yürütülen ikili ticari ve diplomatik görüşmeler kapsamında, sınır ticaretinde uygulanan vergi ve mali yüklerin azaltılmasına yönelik herhangi bir girişimde bulunulmuş mudur?
Habur Sınır Kapısı'nda yaşanan yoğunluk nedeniyle ihracatçıların ve nakliyecilerin uğradığı ekonomik kayba ilişkin Bakanlığınızın yaptığı bir etki analizi var mıdır?
Bölge esnafı ve taşımacılık sektörünün temsilcileriyle Habur'daki sorunların çözümüne yönelik son iki yıl içerisinde herhangi bir toplantı gerçekleştirilmiş midir? Gerçekleştirildiyse alınan kararlar nelerdir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Ömer Bolat, Ticaret Bakanı ·
İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Gaziantep Milletvekili Sayın Melih MERİÇ tarafından verilen 7/44764 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur.
Bilgilerini ve gereğini arz ederim.
Gaziantep Milletvekili Savın Melih MERIC'e Ait 7/44764 Sayılı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevaplar:
Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla önergenize ilişkin cevaplarımıza aşağıda yer verilmiştir:
1. 11) 2024 yılı itibarıyla ihracatta kara kapılarında gümrük gözetiminde ortalama bekleme süresi 3 saat 45 dakika olup, aynı yıl itibarıyla ilk 4 saatte ihracat eşyasının %86,7'sinin gümrüklemesi tamamlanmıştır. Söz konusu yıl itibarıyla ithalatta, yükün kara kapılarında gümrük gözetiminde ortalama bekleme süresi ise 7 saat 11 dakika olup, aynı yıl itibarıyla ilk 8 saatte ithalat eşyasının %48,56'sının gümrüklemesi tamamlanmıştır. 2025 yılı itibarıyla ise ihracatta kara kapılarında gümrük gözetiminde ortalama bekleme süresi 3 saat 45 dakika olup, aynı yıl itibarıyla ilk 4 saatte ihracat eşyasının %86,24'ünün gümrüklemesi tamamlanmıştır. Söz konusu yıl itibarıyla ithalatta yükün kara kapılarında gümrük gözetiminde ortalama bekleme süresi ise 9 saat olup, aynı yıl itibarıyla ilk 8 saatte ithalat eşyasının %48,97' sinin gümrüklemesi tamamlanmıştır.
2026 yılının ilk 3 aylık döneminde ise ihracatta kara kapılarında gümrük gözetiminde ortalama bekleme süresi 6 saat 54 dakika olup, aynı dönem itibarıyla ilk 4 saatte ihracat eşyasının %85'inin gümrüklemesi tamamlanmıştır. Söz konusu dönemde ithalatta yükün kara kapılarında gümrük gözetiminde ortalama bekleme süresi ise 8 saat 50 dakika olup, aynı dönem itibarıyla ilk 8 saatte ithalat eşyasının %49'unun gümrüklemesi tamamlanmıştır.
Yapılan araştırmalar ve ulaşılan istatistiki bilgiler neticesinde, Habur Gümrük Kapısı'nda 2024 yılında Türkiye'ye giriş yönünde ortalama 5,6 saat, çıkış yönünde ortalama 2,7 saat bekleme süresi; 2025 yılında Türkiye'ye giriş yönünde ortalama 5,7 saat, çıkış yönünde ortalama 2 saat bekleme süresi ve 2026 yılı içerisinde Türkiye'ye giriş yönünde ortalama 5,6 saat, çıkış yönünde ise ortalama 1,5 saat bekleme süresi verilerine ulaşılmıştır.
Diğer taraftan, Habur Gümrük Kapısı'ndan 2026 yılı içerisinde günlük ortalama dört bin taşıt, sekiz binin üzerinde yolcu giriş çıkış yapmakta olup, 7 gün 24 saat gümrük hizmeti verilmektedir. Habur Gümrük Kapısı'nda oluşan yoğunluk, Irak tarafındaki İbrahim Halil Kapısı'nda uygulanan işlem ve kontrol süreçleri, diğer kurum kontrolleri, eşya ile ilgili belge eksikliği vb. nedenlerden kaynaklanabilmektedir.
Habur Gümrük Kapısı bütünüyle yenilenerek 10.07.2006 tarihinde işletmeye açılmıştır. Söz konusu yenileme çalışmalarının tamamlanmasından bu yana geçen zaman içinde gerek artan dış ticaret hacmi ve yolcu geçişi gerekse gümrük iş akışlarının yenilenerek işlem sürelerinin kısaltılması amacıyla Habur Gümrük Kapısı yeniden yapılandırılmıştır. Bu kapsamda, TIR, tanker ve küçük araç geçişlerinin birbirinden ayrılarak gümrük işlemlerinin hızlandırılması ve kaçakçılıkla daha etkin mücadele edilebilmesi, saha güvenliğinin arttırılması ve yolcuların daha konforlu ve rahat geçiş yapabilmeleri amacıyla yolcu tüneli inşa edilmesi, yolcu salonunun yolcu işlemlerinin tamamının salonda gerçekleştirilecek şekilde düzenlenmesi, gümrük kapısı sahasında bulunan mescit ve abdesthane alanlarının yenilenmesi gibi hususları içeren çalışmalar yürütülmüş ve söz konusu yapım işleri 2021 yılı Mart ayında tamamlanmıştır.
Bununla birlikte, son 3 yıl içerisinde, Habur Gümrük Kapısı'nda yer alan ve ekonomik ömrünü tamamlayan 2 adet yarı sabit X-ray araç ve konteyner tarama sistemi, Miltar marka yerli sistemler ile modernize edilmiş olup, TIR giriş sahasına ekstra 1 adet daha Miltar marka yarı sabit X-ray araç ve konteyner tarama sistemi ile 2 adet geri yansıma teknolojili mobil (ZBV) araç ve konteyner tarama sistemi ilave edilmiştir.
Halihazırda, toplam 3 yarı sabit ve 3 ZBV araç ve konteyner tarama sistemi ile Habur Gümrük Kapısı'nda, kaçakçılıkla etkin mücadele 7/24, tahribatsız, hızlı ve güvenli bir şekilde yerine getirilmektedir.
Habur Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve Istihbarat Müdürlüğünce Habur Gümrük Kapısı'nda 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa muhalefetten, 01.01.2023-12.06.2026 tarihleri arasında 3.434 olayda 7.505.100.096 TL değerinde kaçak ticari eşyaya, 20 olayda 3.865.860.083 değerinde uyuşturucu maddeye el koyma işlemi gerçekleştirilmiştir.
Diğer taraftan, Irak Merkezi Hükümeti gümrük gelirlerini ve yurt dışı ödemeleri daha etkin biçimde takip ve kontrol etmek amacıyla ihracat bedellerine ilişkin yurt dışı ödemelerde Gümrük Verileri Otomasyon Sistemini (ASYCUDA) İbrahim Halil Gümrük Kapısı'nda da 01.12.2025 tarihinde yürürlüğe koymuştur. Irak, diğer gümrük kapılarında 2024 yılından bu yana AYSCUDA üzerinden gümrük işlemlerini yürütürken, söz konusu uygulama, Irak Kürt Bölgesel Yönetiminin (IKBY) bu uygulamayı yürürlüğe koymaması nedeniyle Habur-İbrahim Halil Gümrük Kapısı'ndan giriş yapan taşımalara uygulanamamaktadır. Bu durumda IKBY'nin İbrahim Halil Gümrük Kapısı'nda aldığı vergiye ilaveten Irak Merkezi Hükümeti de Musul Barajı Kontrol Noktasında vergi tahsil etmektedir.
Konu, başta ilgili Iraklı Bakanlar ve Irak Başbakanının Ulaştırma ve Gümrüklerden sorumlu Danışmanı olmak üzere, her düzeyde gündeme getirilmekte, Bağdat Büyükelçiliği ve Ticaret Müşavirliği aracılığıyla sürekli ve düzenli olarak takip edilmektedir.
Ancak, tüm bunlara rağmen Irak Merkezi Hükümeti söz konusu uygulamadan geri adım atmamakta, IKBY'yi uygulamayı yürürlüğe koymaya zorlamaktadır. Ayrıca, Merkezi Irak Hükümeti Türk taşımalarının alternatif güzergahlar üzerinden yapılmasını talep etmektedir. Ancak, başta güvenlik olmak üzere çeşitli sebeplerle taşımacılarımız tarafından bu yaklaşım tercih edilmemektedir. Sorunun çözümüne yönelik Bakanlığımız çalışmaları ve girişimleri devam edecektir.
Öte yandan, konu ayrıca ticari ve ekonomik ilişkilerimizin derinlemesine ele alındığı Türkiye-Irak Ekonomik ve Ticaret Ortak Komitesi (JETCO) mekanizması kapsamında gerçekleştirilen üst düzey görüşmelerde de muhatapların dikkatine getirilmiştir.
Irak ile ticari ilişkilerimizin daha ileri bir seviyeye taşınması amacıyla, JETCO ile Karma Ekonomik Komisyon (KEK) mekanizmaları aktif biçimde kullanılmaktadır. Söz konusu platformlarda, ikili ticareti etkileyen tüm hususlar detaylı biçimde ele alınmakta, ihracat potansiyelimizin artırılmasına yönelik somut adımlar değerlendirilmektedir. Irak tarafınca ülkemize uygulanan kısıtlamalar/vergiler de anılan mekanizmalarda ve üst düzey ikili görüşmelerde ele alınmaya devam etmektedir.
Bununla birlikte, ülkemizde sınır ticaretine ilişkin uygulamalar 02.12.2021 tarihli ve 2021/4874 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki "Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar" ile 13.12.2016 tarihli ve 29917 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Sınır Ticaretinin Uygulanmasına İlişkin 2016/11 sayılı Tebliğ" kapsamında yürütülmekte olup, Hakkari ve Şırnak illeri Habur Gümrük Kapısı üzerinden Irak ile sınır ticaretine yetkili bulunmaktadır. Sınır ticareti kapsamında yetkili illere yapılan ithalatta gümrük vergisi (eş etkili vergi ve ekli mali yüklerin tamamı) muafiyeti sağlanmaktadır.