Gıda takviyesi üretim süreçlerinin denetlenmesine ilişkin

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun 28'inci maddesi gereği, takviye edici gıdaların üretim, ithalat, ihracat ve kontrolüne ilişkin usul ve esaslar Bakanlığımızca belirlenmektedir.

Ayrıca takviye edici gıdaların ithalatı, üretimi, işlenmesi ve piyasaya arzı ile ilgili işlemler, "Takviye Edici Gıdaların İthalatı, Üretimi, İşlenmesi ve Piyasaya Arzına İlişkin Yönetmelik", Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifine paralel olarak hazırlanan iTürk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği", Mezkur Yönetmelik çerçevesinde hazırlanan "Takviye Edici

Gıdaların Onay İşlemleri Uygulama Talimatı" ve/veya postbiyotik içeren takviye edici gıdalar için hazırlanan "Probiyotik Mikroorganizma ve Postbiyotik İçeren Takviye Edici Gıdalar İçin Başvuru Prosedürü" ve Türk Gıda Kodeksi mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir.

Takviye edici gıdalar, normal beslenmenin yerine geçmeyecek şekilde üretilen, günlük alım dozu belirlenmiş ve ölçülebilir küçük birim miktarlarda tasarlanmış olması gereken gıdalardır. Vitamin ve mineral katkılı lolipop, sakız, macun, kahve, çikolata, alkolsüz içecek, çay vb. formlardaki ürünler takviye edici gıda olarak değerlendirilmemektedir.

İçeriğinde ilaç etken maddesi bulunması nedeniyle Bakanlığımızca kamuoyu duyurusu yapılan ürünlerin çok büyük bir kısmı takviye edici gıda sınıfında yer almamaktadır. Konusunda deneyimli on beş üyeden [Bakanlığımızdan altı, Sağlık Bakanlığından üç ve konusunda uzman altı bilim insanı (1 beslenme ve diyetetik, 1 tıp fakültesi {gastroenteroloji, hepatoloji ve beslenme bölümü}, 1 farmakognozi, 1 farmasötik toksikoloji, 1 farmasötik botanik, 1 moleküler biyoloji ve genetik] oluşan Takviye Edici Gıda Komisyonu tarafından takviye edici gıdalarda kullanılmak istenen ve mevzuatta yer almayan yeni etken maddeler, ham madde ve son ürün teknolojileri, yeni ürün formları vb. konularla ilgili değerlendirmeler yapılarak, etken maddelerin yaş gruplarına göre günlük maksimum limitleri, kullanım kısıtları, etiket uyarıları ve üretim metotları belirlenmekte ve Bakanlığımızca Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesinde (https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/DB Gıda Isletmeleri/Takviye Edici Gıdalar Kisitli Maddeler Listesi.pdf) yayımlanmaktadır. 5996 sayılı Kanun kapsamında, takviye edici gıda üretimi yapan işletmeler tarafından, üretim yerinde tehlike analizi ve kritik kontrol noktaları ilkelerine dayanan gıda güvenilirliği sistemini kurmak ve uygulamak zorunludur. Probiyotik mikroorganizma ve postbiyotik üreten işletmelerden ise tehlike analizi ve kritik kontrol noktaları ilkelerinin yanı sıra prosedürde belirlenen ilave gereklilikler (ISO 8 Temiz Oda Sınıflandırması) talep edilmektedir. Bakanlığımız tarafından onay alan takviye edici gıdalara ilişkin bilgilere, Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi (https://ggbs.tarim.gov.tr) internet adresinde yer alan "Onaylı Takviye Edici Gıdalar Listesi" bölümünden üretici/ithalatçı işletme adı, onay numarası veya ürün adı bilgilerinden en az birinin girilmesiyle erişilebilmektedir.

Bakanlığımız resmi kontrol görevlilerince, takviye edici gıdaların satış ve üretim yerlerinde ve bu ürünlerin fiili ithalat aşamasında mer'i mevzuat çerçevesinde risk esasına göre denetimler yapılmakta olup gerektiğinde ürünlerden numune alınmaktadır. Ayrıca riske dayalı resmi kontrollerin yanında onay öncesi işletme denetimleri de gerçekleştirilmektedir.

Resmi kontrollerde, takviye edici gıdaların satış ve üretim yerlerinden veya takviye edici gıda niteliğinde olmayan bitkisel macun vb. ürünlerden alınan numunelerde sibutramin ve sildenafil başta olmak üzere 110 etken madde analizi yapılmakta olup söz konusu ürünlerde mevzuata aykırılık tespit edilmesi halinde idari para cezası ve savcılığa suç duyurusunda bulunulması gibi yasal işlemler uygulanmaktadır.

Ayrıca bu süreçte üretim yeri tespit edilemeyen, üretim yeri kapanan, üreticisine ulaşılamayan ve bu nedenle izlenebilirliği sağlanamayan ürünler ile içeriğinde ilaç etken maddesi tespit edilen ürünler hakkında Bakanlığımızca genel toplatma kararı alınmaktadır. İlaç etken maddesi tespit edilen ürünler Bakanlığımız tarafından kamuoyu ile paylaşılmaktadır.

5996 sayılı Kanun'un 40'ıncı maddesinin (k) bendi gereği tüketiciyi aldatan firma ve ürünleri Reklam Kurulu tarafından değerlendirilmek üzere Ticaret Bakanlığına bildirilmektedir. Gıdalarla ilgili radyo ve televizyon yayınlarındaki program ve bunların içeriğinde yer alan ticari reklam ve ilanlarda tüketiciyi yanıltan resim, görüntü ve sözlü ifadelerin tespit edilmesi durumunda tüketicinin aldatılmasının engellenmesi amacıyla Radyo ve Televizyon Üst Kuruluna bildirilmektedir. Mevzuata aykırı olan ürünlerin satışının engellenmesi amacıyla aracı hizmet sağlayıcılarıyla gerekli yazışmalar yapılmaktadır. 2024 yılında 9.440 adet internet (URL) adresinin içerikten çıkarılması amacıyla aracı hizmet sağlayıcılarına bildirim yapılmış ve içerikten çıkarıldığı görülmüştür.

Bakanlığımızca, takviye edici gıda adı altında; kilo verdirici, kilo aldırıcı, boy uzatıcı, sigara bıraktırıcı, hastalıkları iyileştirici, hücre yenileyici, zekâ artırıcı, beyin geliştirici, bağışıklık artırıcı vb. nitelendirilen hiçbir ürüne onay verilmemektedir.

İbrahim YUMAKLIBakan