Çin menşeli bir otomobil firmasının Türkiye'de üretim tesisi kurma taahhüdünü askıya almasına ilişkin

Çin merkezli BYD firmasının Türkiye'de yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırım yapacağı ve üretim tesisi kuracağı yönündeki açıklamalar sonrasında şirkete yatırım teşvik belgesi verilmiş, bu kapsamda çeşitli kamu destekleri ve ithalat kolaylıkları sağlanmıştır. Ancak son dönemde kamuoyuna yansıyan haberlerde BYD'nin Türkiye'de planlanan fabrika yatırımını askıya aldığı ve yatırım planlarını yeniden değerlendireceği ileri sürülmektedir. Öte yandan firma tarafından Türkiye'de on binlerce araç satışı gerçekleştirildiği, buna karşın satış sonrası hizmetler, yedek parça tedariki, teknik servis altyapısı ve tüketici haklan bakımından yeterli kurumsal yapılanmanın oluşturulup oluşturulmadığı konusunda ciddi soru işaretleri bulunduğu görülmektedir. Bir yatırım taahhüdü karşılığında sağlanan teşviklerin, yatırım gerçekleşmediği takdirde hangi yaptırımlara tabi olduğu, kamu kaynaklarının korunup korunmadığı ve araç satın alan vatandaşların olası mağduriyetlerine karşı hangi önlemlerin alındığı hususlarının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

Bu bağlamda;

Soru 1- BYD firmasına verilen yatırım teşvik belgesinin kapsamı nedir? Teşvik belgesi kapsamında hangi destek ve avantajlar sağlanmıştır?

Soru 2- Teşvik belgesi düzenlenirken BYD firmasının Türkiye'de gerçekleştirmeyi taahhüt ettiği yatırım tutan, üretim kapasitesi, istihdam sayısı ve yatırım takvimi nedir? Soru 3- Bakanlığınız ile BYD arasında yatırımın gerçekleştirilmesine ilişkin herhangi bir protokol, taahhütname veya sözleşme imzalanmış mıdır?

Soru 4- Söz konusu yatırımın belirlenen sürelerde gerçekleştirilmemesi veya tamamen iptal edilmesi halinde uygulanacak yaptırımlar nelerdir?

Soru 5- Yatırımın gerçekleşmemesi durumunda yatırım teşvik belgesinin iptali ve sağlanan avantajların geri alınmasına ilişkin hükümler bulunmakta mıdır? Soru 6- Yatırımın askıya alındığı veya iptal edildiği yönündeki haberler doğru mudur? Doğru ise Bakanlığınız tarafından bugüne kadar hangi işlemler tesis edilmiştir? Soru 7- BYD firmasının Türkiye genelinde satışını gerçekleştirdiği araç sayısı kaçtır? Soru 8- Bakanlığınız, bu araçların satışına izin verilmeden önce firmanın yeterli servis, bakım, yedek parça ve teknik destek altyapısını kurup kurmadığını incelemiş midir? Soru 9- Türkiye genelinde BYD'nin yetkili servis, bakım merkezi ve yedek parça deposu sayısı kaçtır?

Soru 10-Satılan araç sayısı ile mevcut servis altyapısı arasında Bakanlığınızca belirlenmiş herhangi bir yeterlilik kriteri bulunmakta mıdır?

Soru 11- Türkiye'de yaklaşık 60 bin vatandaşın satın aldığı belirtilen araçların satış sonrası hizmetlerinde yaşanabilecek aksaklıklara karşı Bakanlığınızca alınmış özel bir güvence veya tedbir bulunmakta mıdır?

Soru 12- Yatırımın gerçekleşmemesi halinde araç sahiplerinin garanti, bakım, onarım ve yedek parça hizmetlerine erişiminin kesintisiz sürdürülmesi için hangi mekanizmalar devreye alınacaktır?

Soru 13-Yatırım teşvik belgesi verilmesi sürecinde firmanın uzun vadeli yükümlülüklerini yerine getireceğine ilişkin teminat alınmış mıdır? Alınmış ise teminat tutarı ne kadardır?

Soru 14- Bakanlığınız, yatırım taahhütlerinin yerine getirilmemesi halinde söz konusu teminatların irat kaydedilmesini değerlendirmekte midir?

CEVAPLAR:

Bilindiği üzere, elektrikli araçların gelişimi ve dijital teknolojilerin yaygınlaşması ile otomotiv sektöründe büyük bir dönüşüm yaşanmaktadır. Sektörün bu dönüşüme adapte edilmesi ve doğabilecek fırsatların değerlendirilmesi, sektöre yönelik politikalarımızın odağında yer almaktadır. İçten yanmalı araçlarda olduğu gibi yeni gelişen elektrikli araçlarda da ülkemizin dünyanın önde gelen üretim üslerinden biri haline getirilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, Bakanlığımız ve Hükümetimiz tarafından çok boyutlu bir strateji benimsenmiştir. Ülkemizde üretilen katma değerin artırılması, endüstrinin dönüşümünün hızlandırılması ve elektrikli araçlar alanında doğan fırsatın değerlendirilmesi için hayata geçirilen Togg projesi, bu stratejinin en önemli ayağını oluşturmaktadır. Togg projesi, Bakanlığımızın devam eden destekleri ve tüketicilerin teveccühü ile hedefleri doğrultusunda ilerlemektedir. Bununla birlikte, mevcut üreticilerin yeni model geliştirmeleri, kapasite artışları, Ar-Ge faaliyetleri ve yeni nesil araç yatırımları Bakanlığımız tarafından güçlü bir şekilde desteklenmektedir. Mevcut üreticiler tarafından devreye alınan yeni nesil araç yatırımları, uygulanan bu politikanın etkinliğini ve somut neticelerini ortaya koymaktadır. Diğer taraftan, elektrikli araçlar alanında teknoloji ve üretim yetkinliğine sahip uluslararası oyuncuların yatırımlarının ülkemize çekilmesine de ulusal hedeflerimize ulaşma bakımından stratejik bir önem verilmektedir. Bu kapsamda da çeşitli küresel markaların ülkemizde üretimlerine yönelik çalışmalar kararlılıkla yürütülmektedir.

BYD'nin Manisa'da gerçekleştirmesi hedeflenen yatırım projesi, ülkemizde yeni nesil araç üretim kapasitesinin artırılması amacıyla, yatırımlara proje bazlı destek verilmesine dair teşvik mevzuatımızın çizdiği sınırlar dâhilinde; yatırımın niteliği, asgari şartları, proje takvimi, firmanın sorumlulukları ve taahhütleri tanımlanarak destek kapsamına alınmıştır. Yatırımın öngörülen şekilde tamamlanmasına ilişkin olarak yatırım teşvik mevzuatının öngördüğü çerçevede izleme ve denetim faaliyetleri ile gerekli idari işlemler, Bakanlığımızca eksiksiz olarak yerine getirilmektedir.

Teşvik sistemimiz kapsamında desteklenen yatırımların öngörülen şekilde tamamlanmaması durumunda, sağlanan teşviklerin geri ödenmesine yönelik hususlar ile yatırımcılara uygulanacak diğer müeyyideler ise mevzuatımızda düzenlenmiştir. Bu müeyyideler, bahse konu yatırım için de geçerlidir. Bununla birlikte, tüm süreçlerde kamunun hak ve menfaatleri güçlü şekilde teminat altına alınmıştır.

Mehmet Fatih KACIRBakan