Çin menşeli bir otomobil firmasının Türkiye'de üretim tesisi kurma taahhüdünü askıya almasına ilişkin

Çin merkezli elektrikli otomobil üreticisi BYD ile Türkiye Cumhuriyeti arasında 2024 yılında Manisa'da yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırım yapılmasına ilişkin anlaşma imzalanmış, söz konusu yatırımın yıllık 150 bin araç üretim kapasitesine sahip bir tesis ile AR-GE merkezini kapsayacağı ve binlerce kişiye istihdam sağlayacağı kamuoyuna açıklanmıştır. Cumhurbaşkanı ve ilgili bakanların katılımıyla gerçekleştirilen imza töreni sonrasında bu yatırım, Türkiye'nin otomotiv sanayisi açısından stratejik öneme sahip en büyük yabancı yatırımlardan biri olarak değerlendirilmiştir. Ancak son dönemde basına yansıyan haberlerde, BYD'nin Avrupa pazarına yönelik üretim planlarında önceliği Macaristan'daki tesisine verdiği, Türkiye'deki yatırımın ise belirsiz bir tarihe ertelendiği ifade edilmiştir. Öte yandan BYD'nin yatırım taahhüdü kapsamında çeşitli teşviklerden ve avantajlardan yararlandığı bilinmektedir. Yatırımın gerçekleşmesi amacıyla sağlanan teşviklerin kapsamı ve şartları, yatırımın gerçekleşmemesi veya ertelenmesi halinde uygulanacak yaptırımlar ile kamu kaynaklarının ne ölçüde korunduğu hususları kamuoyunda tartışma konusu olmuştur. Ayrıca yatırım taahhüdünün yerine getirilmemesi halinde şirkete sağlanan teşvik ve destekleri geri alınıp alınmayacağı ile kamu zararının oluşup oluşmadığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Bu bağlamda;

Soru 1-Temmuz 2024'ten itibaren BYD, Türkiye'de kaç adet araç satışı yapmıştır? Soru 2-Temmuz 2024'ten itibaren Türkiye'de elektrikli otomobil segmentinde hangi marka kaç araç satmıştır, BYD'ye sağlanan teşvikler diğer markaların satışlarını ne yönde etkilemiştir?

Soru 3- Söz konusu teşvikler, yerli markamız TOGG'un satışlarını nasıl etkilemiştir, aynı dönemde TOGG kaç araç satışı yapmıştır?

Soru 4-BYD'ye söz konusu yatırım kapsamında hangi teşvik, vergi avantajları ve diğer destekler sağlanmıştır? Bu teşvik ve desteklerin toplam tutarı ne kadardır? Soru 5-BYD'ye sağlanan teşvik ve destekler hangi şartlara bağlanmıştır? Şirketin yatırım taahhüdünü yerine getirmemesi veya yatırımın ertelenmesi halinde uygulanacak yaptırımlar nelerdir?

Soru 6-BYD'ye sağlanana teşvik ve desteklerin geri alınması söz konusu mudur? Soru 7-BYD'den yatırım taahhüdünün yerine getirilmesini güvence altına almak amacıyla herhangi bir teminat alınmış mıdır? Alındıysa teminatın tutarı ne kadardır? CEVAPLAR:

Bilindiği üzere, elektrikli araçların gelişimi ve dijital teknolojilerin yaygınlaşması ile otomotiv sektöründe büyük bir dönüşüm yaşanmaktadır. Sektörün bu dönüşüme adapte edilmesi ve doğabilecek fırsatların değerlendirilmesi, sektöre yönelik politikalarımızın odağında yer almaktadır. İçten yanmalı araçlarda olduğu gibi yeni gelişen elektrikli araçlarda da ülkemizin dünyanın önde gelen üretim üslerinden biri haline getirilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, Bakanlığımız ve Hükümetimiz tarafından çok boyutlu bir strateji benimsenmiştir. Ülkemizde üretilen katma değerin artırılması, endüstrinin dönüşümünün hızlandırılması ve elektrikli araçlar alanında doğan fırsatın değerlendirilmesi için hayata geçirilen Togg projesi, bu stratejinin en önemli ayağını oluşturmaktadır. Togg projesi, Bakanlığımızın devam eden destekleri ve tüketicilerin teveccühü ile hedefleri doğrultusunda ilerlemektedir. Bununla birlikte, mevcut üreticilerin yeni model geliştirmeleri, kapasite artışları, Ar-Ge faaliyetleri ve yeni nesil araç yatırımları Bakanlığımız tarafından güçlü bir şekilde desteklenmektedir. Mevcut üreticiler tarafından devreye alınan yeni nesil araç yatırımları, uygulanan bu politikanın etkinliğini ve somut neticelerini ortaya koymaktadır. Diğer taraftan, elektrikli araçlar alanında teknoloji ve üretim yetkinliğine sahip uluslararası oyuncuların yatırımlarının ülkemize çekilmesine de ulusal hedeflerimize ulaşma bakımından stratejik bir önem verilmektedir. Bu kapsamda da çeşitli küresel markaların ülkemizde üretimlerine yönelik çalışmalar kararlılıkla yürütülmektedir.

BYD'nin Manisa'da gerçekleştirmesi hedeflenen yatırım projesi, ülkemizde yeni nesil araç üretim kapasitesinin artırılması amacıyla, yatırımlara proje bazlı destek verilmesine dair teşvik mevzuatımızın çizdiği sınırlar dâhilinde; yatırımın niteliği, asgari şartları, proje takvimi, firmanın sorumlulukları ve taahhütleri tanımlanarak destek kapsamına alınmıştır. Yatırımın öngörülen şekilde tamamlanmasına ilişkin olarak yatırım teşvik mevzuatının öngördüğü çerçevede izleme ve denetim faaliyetleri ile gerekli idari işlemler, Bakanlığımızca eksiksiz olarak yerine getirilmektedir.

Teşvik sistemimiz kapsamında desteklenen yatırımların öngörülen şekilde tamamlanmaması durumunda, sağlanan teşviklerin geri ödenmesine yönelik hususlar ile yatırımcılara uygulanacak diğer müeyyideler ise mevzuatımızda düzenlenmiştir. Bu müeyyideler, bahse konu yatırım için de geçerlidir. Bununla birlikte, tüm süreçlerde kamunun hak ve menfaatleri güçlü şekilde teminat altına alınmıştır.

Mehmet Fatih KACIRBakan