Hakkari ilinde güvenlik gerekçesiyle sivil kullanıma kapalı tutulan kamusal alanlara ilişkin

Aşağıdaki sorularımın, Çevre, Sehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum tarafından Anayasanın 98 ve Iç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.

Hakkâri ilimiz ve bağlı ilçeleri, uzun yıllardır uygulanan güvenlik politikalarının ve güvenlik merkezli idari anlayışın en yoğun biçimde hayata geçirildiği yerleşim alanlarından biri olmuştur. Özellikle 2015-2016 yıllarında yaşanan çatışmalı süreç gerekçe gösterilerek kent mekânı, kamusal alanlar ve gündelik yaşam üzerinde güvenlik eksenli uygulamalar önemli ölçüde yaygınlaştırılmış; geçici nitelikte olduğu ifade edilen birçok tedbirin ise zaman içerisinde fiilen kalıcı hale geldiği görülmüştür.

Bu mekânsal kuşatmanın ve kamusal kullanım alanlarının güvenlik gerekçesiyle sınırlandırılmasının en somut örneklerinden biri, Yüksekova ilçesinde bulunan Şahintepe bölgesidir. Uzun yıllar boyunca Yüksekovalı yurttaşların ortak hafızasında önemli bir yer edinen, pikniklerin, kültürel etkinliklerin ve sosyal yaşamın merkezi olan bu kamusal rekreasyon alanı, 2016 yılında yürütülen askeri operasyonların ardından kurulan "geçici" nitelikteki güvenlik karakolu gerekçe gösterilerek sivil kullanıma kapatılmıştır. Aradan geçen yaklaşık on yıllık süreye rağmen Şahintepe yeniden halkın kullanımına açılmamış, alan fiilen güvenlik amaçlı kullanımın devam ettiği bir bölge haline gelmiştir. Kamusal alanların güvenlik politikaları gerekçesiyle sürekli biçimde sivil kullanımdan çıkarılması; kent hakkı, mülkiyet hakkı ve çevre hakkı bakımından önemli tartışmaları beraberinde getirmekte, aynı zamanda yurttaşların kendi yaşam alanlarına ilişkin karar süreçlerine katılım hakkı açısından da kamuoyunda haklı soru işaretleri doğurmaktadır.

Gerekçenin tamamını göster (4 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt

Öte yandan, Hakkâri il merkezi ile Yüksekova, Şedinli, Çukurca ve Derecik ilçelerinde yaygınlaştırılan Kent Güvenlik Yönetim Sistemi (KGYS/MOBESE) uygulamaları da kamusal yaşam üzerindeki gözetim mekanizmalarının kapsamı bakımından tartışma konusu olmaktadır. Kent girişlerinden mahalle aralarına kadar uzanan yoğun kamera sistemi, özellikle Yüksekova Orman Mahallesi örneğinde dile getirilen iddialar çerçevesinde bazı kameraların konutları ve özel yaşam alanlarını doğrudan görebilecek şekilde konumlandırıldığı yönündeki değerlendirmeler nedeniyle özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması hakkı açısından ciddi kaygılara yol açmaktadır. Bu kapsamda Hakkâri ve ilçelerinde güvenlik uygulamalarının ulaştığı boyut, kent yaşamının sürekli gözetim altında tutulduğu yönündeki değerlendirmeleri de beraberinde getirmektedir.

Güvenlik tedbirlerinin Anayasa'da güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklerle uyumlu, ölçülü ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun biçimde yürütülmesi anayasal bir zorunluluktur. Bu çerçevede Anayasa'nın temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin 13'üncü maddesi, özel hayatın gizliliğini düzenleyen 20'nci maddesi, mülkiyet hakkını güvence altına alan 35'inci maddesi, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkını düzenleyen 56'ncı maddesi ile yerel yönetimlere ilişkin 127'nci maddesi; güvenlik uygulamalarının hukuki sınırlarının belirlenmesi bakımından temel anayasal güvenceleri oluşturmaktadır. Aynı şekilde Türkiye'nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında da kamu otoritelerinin güvenlik tedbirlerini ölçülülük ve gereklilik ilkeleri doğrultusunda yürütme yükümlülüğü bulunmaktadır.

Toplumsal barışın güçlendirilmesi, demokratikleşme sürecinin ilerletilmesi ve kent yaşamının normalleşmesi bakımından; güvenlik politikalarının temel hak ve özgürlüklerle dengeli bir biçimde yeniden değerlendirilmesi, uzun yıllardır güvenlik gerekçesiyle sivil kullanıma kapalı tutulan kamusal alanların yeniden halkın kullanımına açılması ve kent yaşamını doğrudan etkileyen uygulamaların hukuk devleti ilkesi çerçevesinde gözden geçirilmesi önem arz etmektedir. Bu kapsamda, Şahintepe'de bulunan güvenlik karakolu başta olmak üzere benzer nitelikteki yapıların gerekliliğinin yeniden değerlendirilmesi, Şahintepe'nin Yüksekova Belediyesi'ne devredilerek rekreasyon alanı olarak yeniden halkın kullanımına açılması ve kent genelinde yoğun biçimde uygulanan gözetim mekanizmalarının temel hak ve özgürlükler bakımından yeniden ele alınması, demokratik toplum düzeninin güçlendirilmesi ve kalıcı toplumsal barışın tesisi açısından önem taşımaktadır.

Bu bağlamda;

SORULAR

1. Yüksekova halkı tarafından uzun yıllar rekreasyon ve mesire alanı olarak kullanılan Şahintepe'nin güvenlik gerekçesiyle sivil kullanıma kapalı tutulmasının, Anayasa'nın 56'ncı maddesinde güvence altına alınan sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı bakımından Bakanlığınızca değerlendirilmesine ilişkin herhangi bir çalışma yapılmış mıdır?

2. Şahintepe bölgesinin yürürlükte bulunan 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planlarında kullanım kararı nedir? Söz konusu alan planlarda askeri alan, yeşil alan, rekreasyon alanı veya başka hangi kullanım kararı kapsamında yer almaktadır?

3. Şahintepe'nin yeniden rekreasyon alanı olarak halkın kullanımına açılması ve Yüksekova Belediyesi'ne tahsis edilmesine yönelik Bakanlığınız tarafından ilgili kurumlarla yürütülen veya planlanan herhangi bir çalışma bulunmakta mıdır?

4. Hakkâri ili ve ilçelerinde kişi başına düşen aktif yeşil alan miktarı kaç metrekaredir?

5. Bu oran Türkiye ortalaması ve uluslararası planlama ölçütleriyle karşılaştırıldığında hangi düzeydedir?

6. Güvenlik tesisleri ve benzeri yapılar nedeniyle Hakkâri genelinde imar planlarında kullanım değişikliğine uğrayan veya sivil kullanıma kapatılan alanların toplam büyüklüğü ne kadardır? Bu alanlara ilişkin Bakanlığınızın herhangi bir planlama çalışması bulunmakta mıdır?

7. Hakkâri genelinde yürütülen kentsel dönüşüm, mekânsal planlama ve benzeri uygulamalarda yerel yönetimlerin, meslek odalarının, üniversitelerin ve sivil toplum kuruluşlarının görüşleri hangi yöntemlerle alınmaktadır?

8. Birleşmiş Milletler Yeni Kentsel Gündemi ile Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları kapsamında kamusal yeşil alanların erişilebilirliğinin artırılmasına yönelik olarak Hakkâri'de yürütülen veya planlanan çalışmalar nelerdir?

9. Yüksekova ve diğer ilçelerde inşa edilen güvenlik tesisleri ve güvenlik yolları nedeniyle doğal alanlarda meydana gelen çevresel etkiler bakımından Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci işletilmiş midir? İşletilmiş ise kaç projeye ilişkin ÇED kararı verilmiştir?

10. Hakkâri genelinde güvenlik gerekçesiyle sivil erişime kapalı bulunan mesire alanları, yaylalar ve diğer doğal alanların tespitine yönelik Bakanlığınız tarafından hazırlanmış güncel bir envanter bulunmakta mıdır? Bu alanların yeniden halkın kullanımına açılmasına ilişkin herhangi bir planlama yapılmakta mıdır?

11. Kent hakkı, çevre hakkı ve katılımcı planlama ilkeleri çerçevesinde Hakkâri ili ve ilçelerinde kamusal alanların daha erişilebilir hale getirilmesi ve yurttaşların kentsel karar alma süreçlerine katılımının güçlendirilmesine yönelik Bakanlığınız tarafından yürütülen çalışmalar nelerdir?