Şırnak ilindeki bazı mezarlıkların tahrip edildiği iddiasına ilişkin

Şırnak'ın Cudi, Gabar, Besta, Kato ve Feraşin bölgelerinde, çatışmalarda yaşamını yitirenlerin defnedildiği mezarlıkların uzun yıllardır tahrip edilmesi, mezar taşlarının kırılması, mezarlık yapılarının yıkılması ve ailelerin yakınlarının mezarlarına erişiminin engellenmesi yönündeki gelmiştir. uygulamalar, son dönemde ailelerin mezarlıkları ziyaretleri sırasında yeniden gündeme 2013-2015 yıllarındaki diyalog sürecinde, yıllarca cenazelerine ve mezar yerlerine ulaşamayan ailelerin yakınlarını defnedebilmesi ve yaslarını tutabilmesi amacıyla inşa edilen bu mezarlıklar, Kürt toplumunun kolektif hafızasında önemli bir yer edinmiştir. Ancak 2015 yılından itibaren söz konusu mezarlıkların bombardıman, iş makineleri ve çeşitli müdahalelerle tahrip edildiği; mezar taşlarının parçalandığı, ibadet ve ziyaret alanları yıkılmış, birçok mezarın kimliği belirlenemez hâle gelmiştir. Aradan geçen yıllarda ailelerin mezarlık ziyareti ve mezarlarını bulmaları engellenmiştir.

Son olarak 1 Ekim 2026 tarihinde Mezopotamya Ajansı tarafından yayımlanan görüntülerde, Gabar Dağı'nın Basret köyünde bulunan mezarlıkta çok sayıda mezar taşının kırıldığı görülmüştür. Haberde, daha önce de tahrip edilen mezarlığın 23 Eylül 2026 tarihinde gerçekleştirilen bir aile ziyaretinin ardından yeniden hedef alındığı ortaya çıkmıştır.

Cudi Dağı'nın Sipindarok köyünde bulunan Cuma Bilika ve Binevş Edessa Mezarlığı'nda ise isimlerin yazılı olduğu mezar taşlarının topluca bir çukura gömüldüğü ortaya çıkmıştır. Yağışlarla birlikte mezar taşlarının bir kısmının yeniden görünür hâle gelmesi üzerine durum fark edilmiştir. Yirmi yıldır kardeşinin mezarını arayan Faysal Erbağa, kardeşi Hatice Erbağa'nın isminin yazılı olduğu mezar taşını bulmasına rağmen taşların yerlerinden sökülmesi ve mezarlığın tahrip edilmesi nedeniyle mezarın yerini belirleyememiştir. Mezarlığın çevre duvarı, ibadet alanı ve misafirhanesinin de yıkıldığı mezarlığı ziyaret eden aileler tarafından aktarılmıştır.

Benzer şekilde Besta bölgesindeki mezarlıklarda, yıllar sonra çocuklarının mezarlarını ziyaret edebilen anneler, kırılmış ve yerlerinden sökülmüş mezar taşları arasında saatlerce yakınlarının isimlerini aramak zorunda kalmıştır. Feraşin bölgesinde ise mezar taşlarının parçalanması nedeniyle hangi mezarın kime ait olduğunun belirlenemediği ifade edilmektedir. Bu örnekler, mezarlıklara yönelik tahribatın yalnızca fiziksel yapıları ortadan kaldırmakla sınırlı kalmadığını; ölülerin kimliklerinin, mezar yerlerinin ve ailelerin yakınlarıyla kurduğu son bağın da yok olmasına neden olduğunu göstermektedir.

Mezarların tahrip edilmesi, mezar taşlarının kırılması ve ölülerin kimliklerini taşıyan işaretlerin ortadan kaldırılması, ailelerin yasını süreklileştirmekte, toplumsal hafızayı hedef almakta ve ölüye saygı ilkesini ağır biçimde zedelemektedir. Yaşamını yitiren bir kişinin siyasi kimliği, hangi koşullarda veya nerede yaşamını yitirdiği, mezarının korunması ve ailesinin yasını tutabilmesi bakımından ayrımcı muameleye gerekçe oluşturamaz. Ölünün hatırasına saygı, mezar yerinin korunması ve yakınlarının ziyaret hakkı; insan onurunun, inanç özgürlüğünün, özel ve aile hayatına saygının ayrılmaz parçalarıdır.

Özellikle barış ve demokratik toplum sürecinin devam ettiği bir dönemde, geçmişte tahrip edilen mezarlıkların hâlen enkaz hâlinde bırakılması ve yeni tahribat iddialarının gündeme gelmesi ciddi bir çelişki oluşturmaktadır. Barışın toplumsallaşması, yalnızca yaşayanların haklarının güvence altına alınması ile beraber, yaşamını yitirenlerin hatırasına ve geride kalanların yasına da saygı gösterilmesini gerektirmektedir. Yıllarca çocuklarının bir mezar taşına ulaşmasını bekleyen annelerin, ulaştıkları mezarlıklarda kırılmış taşlar ve yıkılmış yapılarla karşılaşması, giderilmesi gereken ağır bir insani ve toplumsal sorundur. Bu bağlamda: