Ağrı'nın Diyadin ilçesine bağlı Mollakara köyünde yürütülen madencilik faaliyetlerinin Murat Nehri'ne etkilerine ilişkin

Aşağıdaki soruların Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat KURUM tarafından Anayasa'nın 98'inci ve İçtüzüğün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını talep ederim.

İzmir. Milletvekili

Muş Belediye Başkanlığınca Van Halk Sağlığı Laboratuvarına gönderilen, nin Ağrı ili Diyadin ilçesi Mollakara köyü mevkisinden alınan numunelerine ilişkin aHaliz sonuçları, nehrin su kalitesinin ve havzadaki madencilik faaliyetlerinin olası etkilerinin araştırılmasını gerektirmektedir.

SORULAR

1. 07.2026 tarihinde Diyadin ilçesi Mollakara köyü mevkisindeki Murat Nehri'nden alınan numuneye ilişkin 10.08.2026 tarihli, 2026-1268-1 protokol numaralı raporda arsenik konsantrasyonu 13,754 ug/L olarak ölçülmüştür. Bu değer, İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik'te arsenik için belirlenen ve analiz raporunda da gösterilen 10 pug/L parametrik değerinin yaklaşık %37,54 üzerindedir. Aynı numunede bakır, nikel, kadmiyum, cıva, kurşun ve siyanür, raporda belirtilen tayin limitleri çerçevesinde tespit edilememiştir.

2. 10.2026 tarihinde yine Mollakara köyü mevkisindeki Murat Nehri'nden alınan numuneye ilişkin 09.10.2026 tarihli, 2026-1700-1 protokol numaralı raporda ise toplam askıdaki madde 400 mg/L olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte, numune alma yeri Murat Nehri olarak belirtilmesine rağmen numunenin cinsi "kaplıca suyu" olarak kaydedilmiş ve raporda Kaplıcalar Yönetmeliği'ne göre değerlendirme yapıldığı açıklanmıştır. Bu durumun nedeninin ve numunenin gerçek niteliğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

   İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik; suların sağlığa uygun ve temiz olmasını, kalite standartlarının sağlanmasını, düzenli izleme yapılmasını ve uygunsuzluk halinde nedenlerin araştırılarak gerekli önlemlerin alınmasını düzenlemektedir. Nehirden alınan ham su numunelerinin değerlendirilmesinde ise suyun kullanım amacı ve niteliği ile yüzeysel su kalitesine ilişkin uygulanabilir mevzuatın ayrıca dikkate alınması gerekmektedir.

   Numune alınan Mollakara köyü çevresinde altın madenciliği faaliyeti bulunmaktadır. İşletmecinin açıklamalarında Mollakara projesinde açık ocak madenciliği ve yığın liçi yönteminin öngörüldüğü belirtilmektedir. Bu nedenle arsenik bulgusunun ve askıdaki madde yükünün kaynağının araştırılmasında madencilik faaliyetlerinin olası etkilerinin de incelenmesi gerekmektedir.

   Mevcut analizler, tek başına kirliliğin madenden kaynaklandığını veya asit kaya drenajı oluştuğunu göstermemektedir. Bununla birlikte, söz konusu ihtimallerin bilimsel incelemelerle araştırılıp araştırılmadığının ve halkın sağlıklı suya erişimini korumak için hangi tedbirlerin alındığının açıklanması kamu yararı bakımından zorunludur.

   Bu bağlamda;

3. Mollakara Altın Madeni'nde gerçekleştirilen kazı, cevher üretimi, pasa depolama ve yığın liçi faaliyetlerinin asit kaya drenajına veya asit maden drenajına yol açma ihtimali değerlendirilmiş midir? Murat Nehri'nde ölçülen arsenik değeri ile bu tür drenaj süreçleri arasında bir bağlantı bulunup bulunmadığı araştırılmış mıdır? Araştırılmış ise kullanılan yöntemler ve ulaşılan sonuçlar nelerdir?

4. Maden sahası, pasa depolama alanları, yığın liçi alanı ve çözelti havuzları ile Murat Nehri ve çevredeki yeraltı suları arasındaki hidrolojik ve hidrojeolojik bağlantılar araştırılmış mıdır? Sızıntıların veya yüzeysel akışın nehre ulaşabileceği güzergâhlar belirlenmiş midir? Bu konuda hazırlanmış raporlar kamuoyuyla paylaşılacak mıdır?

5. Asit kaya drenajı ve metal taşınımı ihtimalini değerlendirmek üzere madenin memba ve mansabında, saha drenajlarında ve yeraltı suyu gözlem kuyularında pH, elektriksel iletkenlik, asidite, alkalinite, sülfat, demir, alüminyum, mangan ve arsenik ölçümleri yapılmakta mıdır? Ölçümler hangi sıklıkta yapılmaktadır? Son beş yıla ait sonuçlar, tarih ve numune noktaları belirtilerek açıklanacak mıdır?

6. Mollakara Mevkii Murat Nehri'nde sediment ölçümü yapılmakta mıdır? Yapılmış ise en son ölçüm tarihi nedir ve rapor sonuçları nedir?

7. Mollakara mevkisinde bulunan eş zamanlı memba-mansap numuneleri ile maden sahası drenaj ve yeraltı suyu numuneleri alınmakta mıdır? Alınmış ise koordinatları, tarihleri, analiz kapsamı ve sonuçları nelerdir? Alınmamış ise gerekçesi nedir?

8. 13.10.2026 tarihinde Muş Mercimekkale İçme Su Tesisi girişinden alınan numunede arsenik 2,651 pg/L ve nikel 3,374 pg/L olarak ölçülmüştür. Mollakara'da farklı bir tarihlerde mevzuat limitlerinin üstünde tespit edilen arsenik ve nikel bulguları var mıdır?

9. Murat Nehri'nden içme-kullanma suyu temin edilen yerleşimler ve bu sudan yararlanan nüfus belirlenmiş midir? Sağlık Bakanlığı ve ilgili mahalli idarelerle koordinasyon kurularak ham su, arıtma tesisi çıkışı ve tüketici musluklarında eş zamanlı analiz yapılmakta mıdır? Arsenik başta olmak üzere ilgili parametrelerde elde edilen sonuçlar nelerdir?

10. Mollakara Altın Madeni'nin işletme öncesi çevresinde bulunan su varlıklarının su kalitesi verileri ile işletme dönemindeki ölçümler mevcut mudur? Karşılaştırma yapılmış mıdır?

11. Madenin yığın liçi alanı, çözelti havuzları ve diğer ilgili tesislerinde sızdırmazlık, sızıntı tespiti, temiz ve kirli suyun ayrılması, yağış sularının yönetimi ve taşkın güvenliği bakımından hangi denetimler yapılmıştır? Herhangi bir sızıntı, taşma, kontrolsüz deşarj veya izinsiz boşaltım tespit edilmiş midir? Edilmiş ise tarihleri, çevresel etkileri ve uygulanan yaptırımlar nelerdir?

12. Analiz raporlarında numunelerin özel istek kapsamında gönderildiği ve laboratuvar tarafından alınmadığı belirtilmektedir. Bu bulguların resmi denetim numuneleriyle doğrulanması amacıyla işlem başlatılacak mıdır? Bakanlığınızca 2024-2025-2026 yıllarında yapılan denetimlerin tarihleri, analiz sonuçları ve varsa uygulanan idari yaptırımlar nelerdir?

13. Murat Nehri'nin Ağrı'dan Muş'a uzanan kesiminde su kalitesini izlemek, olası kirlenmenin kaynağını belirlemek ve gerekli önlemleri almak üzere kurumlar arası bir çalışma yürütülmekte midir? Ölçüm sonuçlarının numune noktaları ve tarihleriyle birlikte düzenli olarak kamuoyuna açıklanmakta mıdır?