Ankara'nın Sincan ilçesinde yaşanan bir olaya ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 99 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 90 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıda belirtilen sorularımın Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ tarafından Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri uyarınca yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Cengiz ÇİÇEK İstanbul Milletvekili
Ankara'nın Sincan ilçesinde yaşayan, en küçük çocukları otistik olan bir aile, üst komşuları tarafından "gürültü" yapıldığı gerekçesiyle katledilmiş, altı kişilik aileden geriye yalnızca üç yaşındaki otistik çocuk kalmıştır.
Gerekçenin tamamını göster (7 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Küçük bir çocuğun otistik nidalarının katliamla yok edildiği bu vahşet sosyal izolasyona mahkum edilen engellilerin evlerinde bile güvende olmadıklarının acı bir kanıtıdır. Bir ailenin yaşam hakkının ellerinden alındığı bu cinayeti, engellilere yönelik hâkim yaklaşımı görmezden gelerek adi bir suç olarak nitelemek yapılacak en büyük hatadır.
Türkiye'deki hâkim engellilik ideolojisi tıbbi modele dayanmaktadır. Tıbbı model engelliyi, bozuk, hasta, deforme olarak gören ve onu düzeltme iddiasında olan bir modeldir. Bu yaklaşımda sosyal politikalar tedavi üzerinden geliştirilirken, sistem tarafından otizme yazılan tek reçete eğitimdir. Oysa bu yanlış reçete bile yeterli kamusal destekten yoksun bırakıldığı için eğitim serbest piyasanın girişimcilik alanının konusu olabilmektedir.
Hakim ideolojinin yansıması, kentte otistiğin barınacağı konutun yokluğu veya otistiğin konuttan keyfi olarak yoksun bırakılmasıdır ve bu durum mülkiyet hakkının özel ve özgür biçimde kullanılması ile elbette açıklanamaz.
Otistik özneler ve onların taleplerine eşlik eden yetişkinlerin en temel talebi en yalın ifadeyle otistiklerin insan olduklarının kabul edilmesidir. Var oluşlarının tanınmasını, işkencenin, kötü muamelenin, ve şiddetin engellenmesini talep etmektedirler. İnsan hakları ve bilimsel temelde ortaya konan destek ihtiyaçlarının tümüyle kamusal, ücretsiz ve eşit olarak sağlanmasını istemektedirler.
Sincan cinayeti aynı zamanda bireysel silahlanmanın neye mal olduğunu gösteren de bir örnektir. Umut Vakfı'nın verilerine göre 2022 yılında Türkiye genelinde yaşanan silahlı şiddet olaylarında 2 bin 278 insan öldürülmüş, 4 bin 231 insan yaralanmıştır. Bu veriler, göz yumulan bireysel silahlanmanın korkunç sonuçlarını gözler önüne sermektedir.
Geu,
Bu bağlamda;
SORULAR
3) 0) 0)
6)
Otistik nidaların katliamla yok edildiği bu vahşet karşısında şimdiye kadar neden bir açıklama yapmadınız? Sessizliğiniz, çok büyük bir baskı altında yaşayan otistikleri ve otistik yakınlarını bu vahşetin ardından daha büyük bir yalnızlığa sürüklemeyecek mi? Tüm ailesini kaybeden otistik çocuğun akıbeti nedir?
Bir aileyi en küçük ve engelli üyesinin gözleri önünde katleden failin akıbeti nedir? Fail T.Ü., söz konusu silahı nereden ve nasıl temin etmiştir?
Otistik bireylerin ve ailelerinin yaşadıkları barınma sorunu konusunda elinizde bir araştırma bulgusu var mı? Bu mağduriyeti yaşayan ailelerin sorunlarını nasıl çözmeyi düşünüyorsunuz?
Engellilik sorununun bir insan hakları ve demokrasi sorunu olduğundan hareketle otistiklerin değişmesine salık tıbbı modelden vazgeçecek misiniz?
Otistiklerin insan hakları ve bilimsel temelli destek ihtiyaçlarının tümüyle kamusal, ücretsiz ve eşit olarak sağlanması için bir planlamanız olacak mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mahinur Özdemir Göktaş, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı ·
İlgi yazı ekinde alınan İstanbul Milletvekili Sayın Cengiz ÇİÇEK tarafından Bakanlığımıza yöneltilen 7/6664 Esas Numaralı yazılı soru önergesine, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 99 uncu maddesi uyarınca hazırlanan cevabi yazımız ekte sunulmuştur.
Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ Bakan
İstanbul Milletvekili Sayın Cengiz ÇİÇEK'e Ait 7/6664 Esas Numaralı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevap Metni
Bakanlığımız engelli bireyler ve ailelerinin güçlendirilmesi ve yaşam standartlarının iyileştirilmesi amacıyla çalışmalar yürütmekte, engelli bireylerin istihdamına ve toplumsal hayata etkin olarak katılımına büyük önem vermektedir.
Soru önergesinde bahsi geçen vaka ile ilgili olarak; meydana gelen olay sonrasında sağ olarak kurtulan 3 yaşındaki otizm spektrum bozukluğu olan çocuk koruma altına alınarak durumuna uygun kuruluşa yerleştirilmiştir.
Söz konusu olayda fail tutuklanmış olup Ankara Batı Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından soruşturma süreci devam etmektedir. Bakanlığımız avukatları tarafından soruşturma süreci takip edilmektedir.
Dünyada ve ülkemizde her geçen gün hızla artmaya devam eden otizm, gelişimsel bir farklılığı ifade etmektedir. Bakanlığımız engellilik konusunda odak kurum olarak dünyadaki ve ülkemizdeki güncel gelişmeleri takip ederek otizm spektrum bozukluğu (OSBY'nun her bireyde farklı seyreden özelliklerinin, OSB olan bireylerin ve ailelerin ihtiyaçlarının farkında olarak çalışmalarını yürütmektedir. Otizm spektrum bozukluğu konusundaki çalışmalar; "hak temelli" hizmet anlayışı esas alınarak; rolü, fikri ve sorumluluğu olan tüm tarafların katkılarıyla otizmli bireylerin çalışma hayatına ve toplumsal hayata dâhil olmalarını temin edecek faaliyetleri hayata geçirmeye yönelik devam etmektedir.
Bakanlığımız engelli bireylerin eğitime, istihdama ve sosyal yaşama katılımlarında insan odaklı ve hak temelli bir yaklaşımı benimsemektedir. Otizm spektrum bozukluğu (OSB) da dahil olmak üzere engelli bireylerin hakları, başta Anayasamız olmak üzere ulusal ve uluslararası mevzuatla güvence altına alınmıştır.
Engellilerin eşit vatandaşlar olarak potansiyellerini gerçekleştirebildikleri içermeci toplum olma vizyonuyla; engellilerin toplumsal yaşamın tüm alanlarına ayrımcılığa uğramaksızın tam ve etkin bir şekilde katılımını sağlamak, ülkemizin engellilik alanındaki temel politikasını oluşturmaktadır. Bu kapsamda engellilerin, eşit vatandaşlar olarak potansiyellerini gerçekleştirebildikleri içermeci bir toplum inşa etmek hedefiyle 2030 Engelsiz Vizyon politika Belgesi yayımlanmıştır.
Otizmli bireye sahip ailelerin ve otizmli bireylerin artan ihtiyaçlarını ve çeşitlenen taleplerini ayrımcılığa uğramadan karşılamak üzere, otizmli birey ve ailelerinin yaşam kalitesini arttırmak, ailelere destek vermek, sistemli ve nitelikli bakım hizmetlerinin sunulabilmesini sağlamak amacıyla uygun politikaların geliştirilmesine yönelik 6 ana başlık ve 26 tedbirden oluşan "Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylere Yönelik Ulusal Eylem Planı (2016-2019)" Bakanlığımız koordinasyonunda ilgili kurumların katılımıyla hayata geçirilmiş ve 3 yıl süre ile uygulanmıştır.
Söz konusu, I. Eylem Planında; Farkındalık Çalışmaları ve Kurumlar Arası İşbirliği, Erken Tanı, Tedavi ve Müdahale Zincirinin Kurulması, Ailelere Yönelik Hizmetlerin Geliştirilmesi, Eğitsel Değerlendirme, Özel Eğitim, Destek Eğitim ve Rehabilitasyon Hizmetlerinin Geliştirilmesi, İstihdam Süreçleri ve Çalışma Hayatı, Sosyal Hizmet, Sosyal Yardım ve Toplumsal Yaşama Katılım ile ilgili 26 tedbir yer almıştır.
Bu kapsamda;
• Otizm, tarama ve takip programları geliştirilmiş ve erken eğitime erişim sağlanmış,
Kamu hastaneleri bünyesindeki çocuk ve ergen ruh sağlığı kliniklerinde otizm alanında hizmet veren multidisipliner birimler kurulmaya başlanmış, se Otizm farkındalık etkinlikleri ile toplumun tüm kesimlerinde algı ve farkındalık oluşturulmasında önemli aşamalar kaydedilmiş, e OSB olan bireylere özgü okullardaki ders programları sayısı ve içeriği artmış, eğitim materyal setleri hazırlanmış, e Okullarda sınıf içi ve sınıf dışı ders ve etkinliklerde OSB olan öğrencilere destek olması için "Kolaylaştırıcı Kişi" uygulaması başlanmış,
OSBolan akademisyen yetiştirmek amacıyla bazı üniversitelerimizde OSB yüksek lisans programları açılmış, e Üniversiteler bünyesinde açılan Otizm Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezleri'nin sayısı artmış, e o Yatılı ve gündüzlü bakım hizmetlerinde, ihtisaslaşmış otizm bakım merkezleri açılmaya başlanmıştır.
2023 yılında otizmli bireylere yönelik politika ve hizmet üreten kurum ve kuruluşların sorumluluğunu içeren çok paydaşlı bir yapıya sahip, ulusal düzeyde, ilgili kurum ve kuruluşların iş birliğiyle yapılması, program ve model önerilerinin bütüncül olarak değerlendirilmesi, bu alandaki hizmetlerin etkin, verimli, kaliteli, erişilebilir, kapsamlı ve sürdürülebilir olmasının sağlanması amacıyla çok boyutlu ve kapsamlı hedefleri içeren 11. Otizm Eylem Planı 2 Nisan 2023 tarihinde kamuoyu ile paylaşılmıştır.
II. Eylem Planında, bireylerin bütünleştirilmiş ortamlarda ayrımcılığa uğramadan toplumsal hayata katılımlarını teşvik etmek, ulusal ve uluslararası mevzuatı etkin uygulamayı temel yaklaşım haline getirmek, merkezi ve yerel düzeyde hizmet sunumunu iyileştirmek, çocuk yaştan itibaren otizm spektrum bozukluğu olan bireylere yönelik tutumları ve davranış kalıplarını dönüştürmek amaçlanmaktadır.
Diğer taraftan otizmli bireyler başta olmak üzere öncelikle bireyin bulundukları ortamda güvenli bir şekilde bağımsız yaşayabilmeleri için durumlarına uygun olarak gerekli psikososyal destek ve bakım hizmetleri sunulmaktadır.
Bakanlığımıza bağlı engelli bakım rehabilitasyon ve aile danışma merkezlerinde tüm ihtiyaçlar ücretsiz olarak karşılanmaktadır. Bakanlığımızca aile odaklı sosyal hizmet politikaları doğrultusunda geliştirilen engelli bireylere yönelik bakım hizmetlerinden otizm spektrum bozukluğuna sahip bireyler de faydalanmaktadır.
Ayrıca gündüz bakım, rehabilitasyon ve aile danışma merkezleri hizmetinden de tüm engelli vatandaşlarımız (otizmli bireyler de dahil olmak üzere) yararlanmaktadır.
Sosyal devlet olma anlayışıyla otizm spektrum bozukluğu olan bireyler de dahil olmak üzere engelli vatandaşlarımıza yönelik hizmet ve destekler sunulmaktadır. Bu kapsamda, tıbbi tanılama ve sağlık hizmetleri, eğitsel değerlendirme ve özel eğitim hizmetleri, bakım hizmetleri, sosyal yardımlar, çalışma hayatına katılma konusunda kolaylık ve teşvikler, çeşitli sosyal haklar, indirimler ve muafiyetler sağlanmaktadır.
İl Müdürlüklerimize yapılan başvuru sonucunda düzenlenen engelli kimlik kartı ile engelliler için çeşitli ayrıcalıklar sunulmakta ve engelliler, çeşitli hizmetlerden (seyahat, sinema, tiyatro gibi sanatsal faaliyetler ile müze girişi vb.) indirimli olarak yararlanmaktadır.
Engel oranı 96 40 ve üzeri olan engelliler ile onlara refakat eden yakınları demiryolları ve denizyollarının şehir içi ve şehirlerarası hatlarından; belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz yararlanmaktadır. Bu kapsamda, Bakanlığımız tarafından belediyeler aracılığıyla belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ücretsiz seyahat kapsamında gelir desteği sağlanmaktadır.
Otizm spektrum bozukluğuna sahip gençlerimize yönelik destekli istihdam ve korumalı işyerleri uygulaması ile de birçok proje ve program hayata geçirilmektedir. Otizmli bireyler için kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları, (o belediyeler ve üniversitelerin katılımıyla uyguladığımız politikalarda otizm bir sorun değil farklılık olarak görülmektedir.
Hak temelli, aile odaklı ve bütünleşik bakım modeli kapsamında yürütülen, engelli ve yaşlı bireylerin bakım ihtiyaçlarını onların yaşam koşullarını değiştirmeden alıştıkları ortam ve konforda sunmak düşüncesiyle yola çıkılan hizmetler çerçevesinde 2006 yılında Bakanlığımız tarafından başlatılmıştır.
2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununa dayalı olarak yürütülen evde bakım yardımı uygulaması ile evde ağır engelli/ tam bağımlı durumdaki engelli bireye bakmak isteyen yakınları ve akrabaları ekonomik olarak desteklenmekte ve yanı sıra sunulan psikososyal destek sayesinde toplumla bütünleşmeleri sağlanmaktadır. Evde bakım yardımından yararlanmak için haneye giren her türlü gelir toplamının kişi başına asgari ücretin 2/3? ünden az olması ve engelli bireyin aldığı sağlık raporu sonucuna göre ağır engelli/ tam bağımlı olduğunu belgelendirmesi gerekmektedir. Otizm gibi özel gereksinimi olan çocuklarda ise sağlık kurulu raporunda "Çok İleri Düzeyde Özel Koşul Gereksinimi Var (ÇÖGV)" veya "Belirgin Özel Koşul Gereksinimi Var (BÖGV)" veya "Özel Koşul Gereksinimi Var (ÖKGV)" ibarelerinin bulunması gerekmektedir. Bu şartları taşıyan özel gereksinimli birey ve bakım veren kişi ikamet ettikleri hanede ziyaret edildikten ve yaşadıkları koşullar değerlendirildikten sonra ihtiyaçların sağlıklı şekilde karşılanabileceği kanaati oluştuğu takdirde yardımdan yararlanmaktadırlar. Bu bağlamda 2024 Şubat ayı itibarıyla 104.449 otizmli birey evde bakım yardımından faydalanmaktadır.
Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞBakan