Engelli vatandaşlara dair çeşitli verilere ilişkin
DEM Parti
Muhatap:
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 90 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 83 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Sayın Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ tarafından Anayasa'nın 98 inci ve TBMM İçtüzüğü'nün 96 ile 99 uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Meral DANIŞ BEŞTAŞ Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi Grup Başkanvekili Erzurum Milletvekili
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 1992 yılında aldığı 47/3 sayılı kararla her yılın 3 Aralık tarihi Dünya Engelliler Günü olarak ilân edilmiş olup bu günün amacı, toplumun her alanında engelli bireylerin haklarının ve refahının teşvik edilmesi; engelli bireylerin durumu ile ilgili politik, sosyal, ekonomik ve kültürel yaşamın her alanındaki farkındalığın arttırılmasıdır kuşkusuz. Ancak UNESCO tarafından yapılan araştırmalara göre Türkiye'de nüfusun yüzde 14'ünün; TUİK"in güncel olmayan verilerine göre çeşitli sakatlıklar ve kazalar sonucu belirli becerilerini yitirmiş kişiler de dâhil 9 milyon engelli olduğu yönündeki verileri karşısında engellilerin yaşamını kolaylaştırıcı düzenlemelerin hayata geçirilmediği meselesi önümüzde durmaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (10 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Bu kadar büyük bir orana sahip olan engellilerin eğitim ve istihdam başta olmak üzere sosyal, kültürel, ekonomik hayata katılımları sağlanabilmiş değildir. Buna bir de yasal mevzuattaki sıkıntılar ile toplumsal hayata katılımlarını asgari düzeyde dahi sağlamaktan uzak yaşam koşulları da eklenince engelli yurttaşların maruz kaldıkları ayrımcılık kat be kat artmaktadır. Engelli yurttaşlar kendi ihtiyaçlarını gideremedikleri gibi buna katkı sağlayıcı düzenlemelerden de yoksundurlar. En başta ulaşım olmak üzere binaların ve yolların mimari yapısı, kamusal alanların düzenlenme biçimi, çevre koşulları, sağlık, istihdam, eğitim gibi nedenlerle engellilerin fark edilme sürecinde olması gereken noktadan oldukça uzak konumda olunduğu önemli bir ülke gerçeğidir. (Öngörüden uzak bu yaklaşımlar engelli bireyleri toplumdan soyutlamaktadır. Engelli çocukların ise yarısından fazlası eğitim alamadığı gibi, sağlık, ulaşım, iş, sosyal ve günlük hayata katılımda çok fazla sorunla karşılaşmaktadırlar.
Engellilere yönelik bunca sorun varken, ortada güncel verilerin dahi bulunmuyor oluşu, engellilere dair hiçbir çalışma yapılmadığının göstergesidir. Her ne kadar 2030 vizyonuna dair hedefler aktarılırken engellilere dönük uluslararası sözleşmelerin uygulanmasına dair çalışmalar vaad edilmiş olsa da hiçbir gerçek adım atılmamıştır.
Bu bağlamda;
2023 yılı itibariyle engelli sayısı nedir? Raporlara yansıyan veriler ile gerçek veriler kıyaslanmış mıdır? Rapor tanzim edilmemiş olan engelli bireyler için bir çalışma yürütülecek midir?
2011 yılından sonra herhangi bir tespit çalışması yapılmış mıdır?
DSÖ'ye göre belirlenen hastalıklarla ilgili olarak 9640 raporlu oranını, neden Türkiye'de 9625 oranına düşürülmüştür? Bu şekilde rapor oranı düşürülen engelli yurttaşların sayısı nedir? Oranın düşürülmesiyle meydana gelen mağduriyetlerin tazminine dönük bir çalışma yapılması gündeminizde olacak mıdır?
Uluslararası kuruluşlardan gelen yardım fonları ne kadardır? Bu fonlar nerelere harcanmıştır? Engelliler için ayrılan bu fonların ne kadarı engelliler için harcanmıştır? Hâlihazırda Türkiye İş Kurumu verilerine göre kamu kurumlarında ve özel sektörde engelli kotasından başvuru yapan ve istihdam edilen bireylerin yıllara göre dağılımı nasıldır? Başvuru ve istihdam sayılarının memur ve işçi olarak oranları ne şekildedir? Ayrıca bu verilerin illere, yaşa ve cinsiyete göre dağılımı nasıldır?
Engelli çalıştırmakla yükümlü işyerlerinde işçi olarak çalışan engelli birey sayısının yıllara göre dağılımı nasıldır? Ayrıca bu verilerin illere, yaşa ve cinsiyete göre dağılımı nasıldır?
Engelli maaşı alan bireylerin ve ayrılan kaynak miktarının yıllara göre dağılımı nasıldır? Engelli maaşı alan bireylerin illere, yaşa ve cinsiyete göre dağılımı ne şekildedir? Evde bakım yardımından yararlanan engelli sayısı ve ayrılan kaynak miktarının yıllara göre dağılımı nasıldır? Evde bakım yardımından yararlananların illere, yaşa ve cinsiyete göre dağılımı ne şekildedir?
Resmi bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde bakım hizmetinden yararlananların sayısı ve ayrılan kaynak miktarı nedir ve bunun yıllara, illere, yaşa ve cinsiyete göre dağılımı ne şekildedir?
SORULAR
Resmi bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde bakım hizmeti için sıra bekleyen engelli birey sayısı ve ayrılan kaynak miktarının yıllara göre dağılımı ne şekildedir? Bunun illere, yaşa ve cinsiyete göre dağılımı ne şekildedir?
Özel bakım merkezlerinde bakım hizmeti alan engellilerin ve ayrılan kaynak miktarının yıllara göre dağılımı nasıldır? Bunun illere, yaşa ve cinsiyete göre dağılımı ne şekildedir?
Türkiye'de engelli kadın sayısı nedir? Engelli kadınların istihdam oranları nedir?
Engelli kadınların çalışma hayatında yer alması adına istihdam çalışmaları yürütüyor musunuz? Engelli kadınların maruz kaldığı mağduriyet ve bulundukları dezavantajlı durumun iyileştirilmesi yönünde ne tür çalışmalar yürüteceksiniz?
EJE-
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mahinur Özdemir Göktaş, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı ·
İlgi yazı ekinde alınan Erzurum Milletvekili Sayın Meral DANIŞ BEŞTAŞ tarafından Bakanlığımıza yöneltilen 7/6967 Esas Numaralı yazılı soru önergesine, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 99 uncu maddesi uyarınca hazırlanan cevabi yazımız ekte sunulmuştur.
Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ Bakan
Telefon No: Giz) 705 73 30 Li Nİ
Erzurum Milletvekili Sayın Meral DANIŞ BEŞTAŞ'"a Ait 7/6967 Esas Numaralı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevap Metni
Bakanlığımız engelli bireyler ve ailelerinin güçlendirilmesi ve yaşam standartlarının iyileştirilmesi amacıyla çalışmalar yürütmekte, engelli bireylerin istihdamına ve toplumsal hayata etkin olarak katılımına büyük önem vermektedir.
Tüm sosyal araştırmalarda olduğu gibi engellilikle ilgili verilerin toplanmasında nüfus sayımları, örneklem araştırmaları ve idari kayıtlardan yararlanılmaktadır. Engelli bireylere ilişkin verilerin anket aracılığı ile uygulanan sıklık araştırmalarının yanı sıra en güncel ve hizmet odaklı veriler, idari kayıtlarla Sağlık Bakanlığınca tutulmaktadır. Bakanlığımız ile Sağlık Bakanlığı arasından imzalanan protokol ile Ulusal Engelli Veri Sistemi oluşturulmuş olup; Engelliler İçin Sağlık Kurulu Raporu olan tüm bireylere ilişkin verilere Ulusal Engelli Veri Tabanından ulaşılabilmektedir. Ulusal Engelli Veri Sisteminde Aralık 2023 itibarıyla 3.397.600 engelli vatandaşımız kayıtlıdır.
Bakanlığımız bünyesinde yatılı ve gündüzlü hizmet sunan bakım, rehabilitasyon ve aile danışma merkezlerimizde engelli kadın ve kız çocuklarına cinsiyet ve yaş grubuna göre kuruluşlarımızda hizmet verilmektedir. Bakanlığımız tarafından yürütülen hizmetlerin, plan ve programların yer aldığı raporlar aracılığıyla mevcut istatistiki bilgiler periyodik olarak düzenlenmekte ve internet sitesinde yayınlanmaktadır. Sunulan hizmetler ve sosyal yardımlara ilişkin veriler Bakanlığımız bünyesinde cinsiyet, yaş ve engel grubuna göre ayrıştırılmış bir şekilde raporlanmaktadır.
Engelli vatandaşlarımızın il tercihleri yoksa sıra beklemeksizin yerleştirilmeleri yapılmaktadır.
2019-2023 yıllarını kapsayan aylık olarak düzenlenen Engelli ve Yaşlı İstatistik Bülteni Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü internet sitesi istatistikler bölümünden takip edilebilmektedir.
Soru önergesinde talep edilen engelli sayısı, yaş, cinsiyet dağılımı, evde bakım yardımından yararlanan engelli sayısı, resmi ve özel bakım ve rehabilitasyon merkezleri sayısı, kapasiteleri, ve hizmet alanların sayısı vb. istatistiki veriler söz konusu istatistiklerde yer almaktadır.
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun "Engelli personel çalıştırma yükümlülüğü" başlıklı 53.maddesi uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarının 963 oranında engelli istihdam etme yükümlülüğü vardır. 2011 yılında anılan maddede yapılan değişiklikle, engelli bireylerin kamuda memur ve işçi olarak istihdamlarının teşvik edilmesi amacıyla engellilerin merkezi sınav ve kura ile devlet memuru olmalarına imkân tanınmıştır.
Bu kapsamda 2012 yılından günümüze iki yılda bir olmak üzere altı kez merkezi sınav (Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı-EKPSS) düzenlenmiştir. Merkezi sınav uygulamasının getirdiği avantajlardan birisi de kadınlar aleyhine oluşabilecek ayrımcı yaklaşımların önüne geçilmesidir.
Mevzuatta ve uygulamada alınan tedbirler yoluyla kamuda çalışan engelli memur sayısında gözle görünür bir artış sağlanmış; 2002 yılında 5.777 olan engelli memur sayısı 2023 yılsonu itibarıyla 68.108'e ulaşmıştır. Kamu kurum ve kuruluşları kadro taleplerine esas bildirimlerinde cinsiyete dayalı bir bildirimde bulunamamaktadır. İstihdam edilen engelli memur sayısı içerisinde engelli kadınların oranı 627,09 olup genel olarak işgücüne katılım oranından (12,5) oldukça yüksektir.
İşçi statüsünde çalışan engelli istatistikleri ve meslek kategorileri Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğünce tutulmaktadır.
Bakanlığımızca Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma (SYD) Vakıfları aracılığıyla ihtiyaç sahibi vatandaşlarımıza yönelik olarak başta 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu olmak üzere 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ve diğer mevzuat hükümleri doğrultusunda çeşitli sosyal yardım programları ve proje destekleri yürütülmektedir. Yürütülmekte olan sosyal yardım programları düzenli ve süreli nitelikte olmak üzere aile yardımları, barınma ve gıda yardımları, engelli ve yaşlı yardımları, sağlık yardımları, eğitim yardımları ve proje destekleri olarak sınıflandırılmaktadır.
Diğer taraftan 26.05.2023 tarih ve 32202 sayılı Resmi Gazete"de yayımlanarak yürürlüğe giren Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yürütülen evde bakım yardımından, hane gelirinin kişi başına düşen aylık geliri, asgari ücretin 2/3?" ünden az olan ve sağlık raporu sonucuna göre ağır engelli/tam bağımlı olduğunu belgelendiren engelli bireyler yararlanmaktadır. Evde bakım ücreti olarak (10.000) gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı sonucu bulunacak tutar kadar aylık yardım ödemesi yapılmaktadır. Evde bakım yardımından 2023 yılı Aralık ayı itibarıyla 560.060 kişi evde bakım yardımından faydalanmaktadır.
Ayrıca Bakanlığımızca 2022 sayılı Kanun kapsamında uygulanan Engelli Aylıkları kapsamında;
" "40 ve üzeri oranda engelli raporu olan, sosyal güvencesi olmayan ve hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık geliri, asgari ücretin aylık net tutarının 1/3'ünden az olan Türk vatandaşlarına Engelli Aylığı; e 18 yaşından küçük özel gereksinim düzeyi en az hafif düzeyde olan veya 9040 ve üzeri oranda engelli olan yakını bulunan ve hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık geliri, asgari ücretin aylık net tutarının 1/3'ünden az olan Türk vatandaşlarına Engelli Yakını Aylığı bağlanmaktadır.
Öte yandan 2022 sayılı Kanunun uygulanmasında;
a) Engel durumuna göre toplam engel oranı W6 40 ile 96 69 arasında olanlar "engelli",
b) Engel durumuna göre toplam Engel oranı W 70 ve üzeri oranda olanlar ise "başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek derecede engelli" olarak kabul edilir. hükmü bulunmaktadır.
65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşları ile Engelli ve Muhtaç Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde; "Nafaka bağlanan veya nafaka bağlanması mümkün olanlar ile sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlanan durumunda ya da uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışan durumunda kendisine bakmakla yükümlü bir yakını bulunan engelli çocuklar hariç olmak kaydıyla; Türk vatandaşı olan, 18 yaşını tamamlamamış ve ilgili mevzuatı çerçevesinde yetkili hastanelerden alınacak sağlık kurulu raporu ile toplam olarak en az We 40 oranında engelli oldukları kanıtlanmış durumundaki engelli yakınlarının bakımını fiilen yürüten Türk vatandaşlarından, her ne nam altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı 16 yaşından büyükler için belirlenmiş olan asgari ücretin aylık net tutarının 1/3 ünden daha az olduğu ya da aynı tutardan fazla gelir sağlamasının mümkün olmadığı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından tespit olunarak muhtaçlığına karar verilenleri, kapsar. " hükmü bulunmaktadır.
Bu kapsamda 2022 sayılı Kanun kapsamında verilmekte olan engelli ve engelli yakını aylıkları, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda gerçekleştirilmektedir.
Bakanlığımız ile uluslararası kuruluşlar arasında imzalanan iş birliği protokolleri (UNHCR, UNICEF) çerçevesinde yıllık olarak imzalanan çalışma planları kapsamında Bakanlığımız görev alanında faaliyetler yürütülmektedir.
Soru önergesinde yer alan diğer konular, Bakanlığımız görev ve faaliyet alanında olmadığından değerlendirilememiştir.
Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞBakan