Diyarbakır Ulu Camii'de yapılan tadilat ve onarım çalışmalarına ilişkin
Kaynak göster
Serhat Eren (DEM Parti), 8 Aralık 2023 tarihinde 7/7132 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 129 gün sonra, 15 Nisan 2024).
Serhat Eren (DEM Parti, Diyarbakır). “Diyarbakır Ulu Camii'de yapılan tadilat ve onarım çalışmalarına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/7132, 8 Aralık 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-7132-diyarbakir-ulu-camii-de-yapilan-tadilat-ve-onarim-calismalarina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/f6f6e031-7c3f-4877-a6e4-018c59123fef
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 129 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy tarafından Anayasa'nın 98'inci İçtüzüğün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Serhat Eren
Tarihi M.S 639 yıllarına dayanan Diyarbakır Ulu Cami, o dönemlerde şehir merkezindeki bulunan en büyük ibadethane olan Martoma Kilisesinin camiye çevrilmesiyle oluşturulmuştur. 1901 yılında Büyük Selçuklu İmparatorluğunun Hükümdarlarından Melikşah'ın buyruğu ile eklentiler yapılarak onarılmıştır. 1115 yılında geçirdiği yangın ve depremler nedeniyle zarar gören yapı, İslam aleminin 5. Harem-i Şerifi olarak kabul edilmektedir. Cami içerisinde Osmanlı ve Selçuklu hükümdarlarına ait kitabeler ve ünlü bilgin El Cezeri'nin yaptığı güneş saati bulunmaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (3 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Yaklaşık 1400 yıldır ayakta olan Diyarbakır Ulu Caminin merdivenleri, Diyarbakır Valiliği ve Kültür Varlıkları Koruma Kurulu'nun aldığı karar nedeniyle yıkıldı. Tarihi Camiye engellilerinde engelli araçları ile girmesi için yapılacak rampa için yıkım kararının verildiği belirtilirken, Diyarbakır Surlarının UNESCO Uluslararası Kültürel Miras listesine girmesi için büyük çaba sarf eden Diyarbakır Müzesi eski müdürü Arkeolog Nevin Soyukaya"da yapılan işleme "Bugünün koşullarında teknoloji o kadar gelişti ki müzelerde kullanılan katlanabilir asansörler yapılabilir. Merdiveni yıkmak tarihi yapıya zarar verir. Birçok çözümü vardır. Tarihi yapıya zarar verecek çözümden kaçınmak lazımdır. Görselliği bozmadan yapıya zarar vermeden çözümler bulunabilirdi" diyerek tepki gösterdi.
Bu bağlamda;
I- Tarihi M.S 639 yıllarına dayanan Diyarbakır Ulu Camisinin merdivenlerinin yıkılmasına ilişkin bakanlığınız bilgisi var mıdır? Konuya ilişkin soruşturma başlatacak Mısınız?
SORULAR
Merdivenlerin yıkım kararını veren ve tarihi yapıya zarar veren ilgili kişi ve kurumlar hakkında idari işlem yapacak mısınız?
Tarihi yapının merdivenlerinde yapılacak rampa için hangi kurumlarla görüşme yapılmıştır?
1400 yıldır ayakta duran İslam aleminin 5. Harem-i Şerifi olarak kabul edilen Cami"ye yapılacak tadilat ve onarım için uzmanlardan neden görüş alınmamıştır?
Dünya'da ve Türkiye'de tarihi yapıların engellilere göre koşullarının düzenlenmesi noktasında örnekler neden incelenmemiştir?
Merdivenleri yıkmadan engellilerinde müzeyi gezebileceği bir proje üzerinde neden çalışılmamıştır?
Tarihi yapının merdivenlerine rampa yapımı için ihale yapılmış mıdır? Yapılmış ise bu ihale ne zaman ve kim tarafından alınmıştır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Nuri Ersoy, Kültür ve Turizm Bakanı ·
Bakanlığımız (Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü)'ca;
Mülkiyeti Melikşah Vakfına ait, 1. grup tescilli Diyarbakır Ulu Cami'nin restorasyon projesi, Koruma Bölge Kurulunun 28.11.2007 tarihli kararı ile; Cami girişlerine engelli rampası yapılmasına yönelik proje, Koruma Bölge Kurulunun 25.07.2023 tarihli kararı ile uygun bulunmuş olup uygulamalar ilgili Vakıflar Bölge Müdürlüğü denetimi ve sorumluluğunda yapılmaktadır.
Bakanlığımız (Vakıflar Genel MüdürlüğüY'ca;
Tarihi yapının merdivenlerinde yapılacak uygulamaya yönelik çalışmalar Diyarbakır Valiliğince başlatılmış, proje çizimi Dicle Üniversitesi tarafından alanında uzman öğretim üyeleri danışmanlığında gerçekleştirilmiş ve Diyarbakır Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından onaylanmıştır.
Dice Üniversitesince hazırlanan proje kapsamında merdivenlerin kısmen yerinden sökülerek rampa yapılmasına ilişkin olarak, Vakıflar Diyarbakır Bölge Müdürlüğü teknik elemanlarınca tüm fotoğraflar ve 2010-2015 yılı restorasyonu da dahil olmak üzere ulaşılabilen evraklar üzerinde incelemeler yapılmış, merdivenin kaplama taşlarının yakın zamanda değiştirildiği ve yapının özgün merdivenleri olmadığı anlaşılmıştır.
Bu nedenle, tarihi bir döşemeden bahsedilemeyeceği gibi onay süreçleri ilgili Kanunlar çerçevesinde yürütülmüştür. Dicle Üniversitesi Mimarlık Ana Bilim Dalı öğretim üyelerinin danışmanlık yürüttüğü projede alanında uzman Profesörler yer almıştır. Ayrıca, çizdirilen proje çeşitli disiplinlerin uzmanlarından müteşekil Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından onaylanmıştır.
Yapılan çalışmalarda, engelli rampalarının teknik gereklilikleri ve mekansal uyumu, tarihi eserin özellikleriyle dengelenmesi esasıyla hareket edilmiş ve planlanmış tasarım uzmanlar eliyle yürütülmüştür. Engelli rampasının uluslararası erişilebilirlik standartlarına tam uyumunun sağlanmasına özellikle dikkat edilmiş, bu kapsamda örnekler incelenmiştir. Proje ve uygulama süreci belirlenirken engelli rampasının bakımı ve sürdürülebilirliği, malzeme seçimi ve işlevselliği de dikkate alınmıştır. Aynı zamanda yapıya yönelik kullanıcı ve yapı görevlilerinin de görüşleri dikkate alınarak fonksiyonel açıdan en uygun yöntem tercih edilmiştir. Engelli bireylerin herhangi bir yardım almaksızın erişebileceği şekilde, ayrıca asansör gibi kesinti veya herhangi bir arıza durumunda kullanım dışı kalacak yöntemlerin işlevsel olamayacağı gerekçesiyle, rampada karar kılınmış ve Dicle Üniversitesi öğretim üyelerinin hazırladığı proje tüm bu etmenler değerlendirilerek onay almıştır.
Bu süreçte, Koruma Kurulu ve diğer ilgili paydaşlarla iş birliği yapılarak restorasyon ilkeleri doğrultusunda proje gerçekleştirilmiştir. Ulu Cami'ye engelli erişiminde, herhangi bir aksaklıkta işlev dışı kalacak yöntemler yerine rampanın entegrasyonu, hem erişilebilirlik ilkelerine uygun hem de tarihi ve kültürel değerlere saygılı bir şekilde gerçekleştirilmektedir.
Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğünün Diyarbakır Ulu Cami'ye engelli erişiminin sağlanabilmesi için Cami'nin girişlerine rampa yapılmasına yönelik talebi; Koruma Kurulunun 19.09.2017 tarihli ve 5041 sayılı, prensipte uygun görülen engelli rampası yapılması kararı ve Dicle Üniversitesi tarafından hazırlanan projesi 25.07.2023 tarihli ve 10035 sayılı karar ile uygun görülmüş olup rampa uygulamasına yönelik ihale YİKOB eliyle gerçekleştirilmiştir.