Depremde zarar gören kültür varlıkları ile tarihi yapılara ilişkin

Bakanlığımız (Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel MüdürlüğüY'ca;

Depremden etkilenen 11 ilde 8.472 tescilli kültür varlığı bulunmakta olup 5.080'inin depremden hasar aldığı tespit edilmiştir. 3.392 tescilli kültür varlığının ise deprem öncesinde hasarlı, yıkılmış ya da temel kalıntılarının kaya mezarları olduğu belirlenmiştir. Deprem Bölgesinde Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne tahsisli yapılara yönelik 2023 Yılı Yatırım Programı çerçevesinde 13 iş tamamlanmış olup 11 iş devam etmektedir. Özel mülkiyette bulunan depremden zarar gören tüm tescilli kültür varlıklarının üzerinde çalışabilmek ve ihya edilebilmesini sağlamak üzere Taşınmaz Kültür Varlıklarına Yardım Sağlanmasına Dair Yönetmelik kapsamında şu ana kadar yapılan başvuruların tamamının desteklenmesi kararı alınmıştır.

Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) doğrultusunda, Genel Müdürlüğe bağlı müzelerde yaşanabilecek afet-acil durumlarında müzelerimizin koordineli çalışabilmesi ve olaylara etkin biçimde müdahale edilebilmesi amacıyla "Müze Destek Grupları" oluşturulmuştur. Ayrıca, konuyla ilgili Daire Başkanlığının kuruluş çalışmaları devam etmektedir. Genel Müdürlük ve müzelerimizce yürütülen söz konusu çalışmalardan elde edilen tecrübeler ışığında anılan afet acil eylem planının geliştirilmesinin yararlı olacağı değerlendirildiğinden 2023 yılında müze destek grupları revize edilmiş, afet-acil durum öncesinde ve afet-acil durum sırasında uygulanacak iş adımları yeniden düzenlenmiş, olası afet durumlarında eserlerin daha güvenli bölgelere nakledilmesi çalışmalarının sağlıklı yürütülebilmesi için her müzenin risk durumları göz önünde bulundurularak bir nakil programı oluşturulmuştur.

Bununla birlikte, Genel Müdürlüğe bağlı Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarı Müdürlükleri tarafından da Bakanlığımıza bağlı müze ve örenyerlerinde yürütülen taşınır-taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının restorasyon ve konservasyon çalışmalarının yanı sıra afet-acil durumlarına karşı eserlere ilişkin önleyici koruma planlaması ve çalışmaları müzelerle beraber yürütülmekte, söz konusu tedbirler kapsamında müze teşhirlerinde yer alan eserlerin kaidelere oturtulması ve kaidelerin zemine sabitlenmesi, depolardaki rafların duvara ve zemine sabitlenmesi, rafların önüne bariyer uygulamasının yapılması vb. çalışmalar gerçekleştirilmektedir.

Ayrıca, Genel Müdürlüğün 2023 Yılı Yatırım Programı kapsamında deprem performans analiz çalışmaları, başta müzeler olmak üzere Bakanlığımıza bağlı hizmet binalarının 28 adedinde, Genel Müdürlüğe tahsisli kültür varlığı yapılardan ise 8 adedinde devam etmektedir.

Bakanlığımızca çağın gerektirdiği şekilde tasarlanan ve yaşayan müze tanımına uygun yeni müzelerin inşası ve mevcut müzelerimizin çağdaş sunum teknikleri kullanılarak yeniden düzenlenmek üzere bakım, onarım ve teşhir-tanzim çalışmaları yoğun bir şekilde devam etmekte olup inşa edilen müzeler dünyanın önde gelen müzeleri ile yarışan niteliğe ulaşmıştır. Bakanlığımızın yaptığı bu çalışmalar ile müzelerimiz; uluslararası standartlarda hizmet veren kültür kurumları haline dönüşmüş, uluslararası ölçekte ses getiren projelere imza atmış ve çeşitli branşlarda birçok prestijli ödüllere layık görülmüştür. Tarihi ve kültürel değerlerimize kolay ve ucuz erişim sağlamak amacıyla hizmete sunulan ve dünyada benzeri olmayan MüzeKart uygulaması ile Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşlarına Bakanlığımıza bağlı 350'den fazla müze ve örenyerine 60 TL'ye giriş imkânı sağlanmıştır. Çalışmaları artarak devam etmekte olup çağdaş müzecilik anlayışıyla yeni ve yenilenen müze ve örenyerlerimiz son yıllarda ziyaretçi rekorları kırmıştır. Müze ve örenyerlerimiz 2018-2023 yılları arasında toplam 150.752.557 kişi, 2023 yılında toplam 30.488.975 kişi tarafından ziyaret edilmiştir. Topkapı Sarayı Müzesi saray müze kategorisinde dünyada en çok ziyaret edilen müzelerdendir. Mevlâna Müzesi de 2022 yılında dünyanın en çok ziyaret edilen müzelerinden biri olmuştur. 2023 yılında Mevlâna Müzesi 2.920.997, Hierapolis Örenyeri 2.200.333, Efes Örenyeri 2.196.104 yerli ve yabancı ziyaretçiyi ağırlamıştır.

Bakanlığımız (Vakıflar Genel Müdürlüğü)'ca;

Depremden etkilenen Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elâzığ, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye ve Şanlıurfa illerinde 31 yapı tamamen yıkılmış olup 144 yapının ağır hasarlı, 104 yapının orta hasarlı ve 98 yapının hafif hasarlı olduğu tespit edilmiştir. Toplam 377 hasarlı yapıdan 171'inin restorasyon süreci başlatılmıştır.

Türkiye genelinde hali hazırda bulunan vakıf kültür varlıklarının bütçe imkanları dahilinde belgeleme çalışmaları devam etmektedir. Belgeleme çalışmaları tamamlanan vakıf kültür varlıklarının bütçe imkanları dahilinde projeleri doğrultusunda güçlendirme ve restorasyon çalışmaları yapılmaktadır.

Mehmet Nuri ERSOYBakan