MESEM aracılığıyla çalıştırılan öğrencilere ve yaşanan iş kazalarına ilişkin
Kaynak göster
Özgül Saki (DEM Parti), 19 Ocak 2024 tarihinde 7/8628 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Millî Eğitim Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 52 gün sonra, 11 Mart 2024).
Özgül Saki (DEM Parti, İstanbul). “MESEM aracılığıyla çalıştırılan öğrencilere ve yaşanan iş kazalarına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/8628, 19 Ocak 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-8628-mesem-araciligiyla-calistirilan-ogrencilere-ve-yasanan-is-kazalarina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/59a6c635-acfc-4083-9ee4-018d30114c6f
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 52 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 47 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıda belirtilen soruların Milli Eğitim Bakanı Yusuf TEKİN tarafından Anayasanın 98. ve TBMM İçtüzüğü'nün 96. ve 99. Maddeleri uyarınca yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Özgül SAKİ İstanbul Milletvekili
Uluslararası Çalışma Örgütü (1LOY'ne göre çocuk işçiliği; çoğu kez çocukları, çocukluklarını yaşamaktan alıkoyan, potansiyellerini ve saygınlıklarını eksilten, fiziksel ve zihinsel gelişimleri açısından zararlı işler olarak tanımlanmaktadır. Çocuklar çalışma yaşamı içinde uzun çalışma süreleri, esnek, güvencesiz ve denetimsiz çalıştırılma koşulları, bedenen zorlayıcı işler, sosyopsikolojik açıdan uygun olmayan çalışma ortamları nedeniyle fiziksel ve zihinsel zarara uğramakta; gelişimlerini sağlıklı bir şekilde tamamlayamamakta, eğitimlerine tamamen veya kısmen devam edememeleri nedeniyle mevcut potansiyelleri ortaya çıkamamaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (6 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Türkiye'de son 20 yıldır çalışmak zorunda kalan çocuk sayısı düşmediği gibi çocukların çalışma koşulları ve yaşadıkları hak ihlalleri giderek ağırlaşmaktadır.
FİSA Çocuk Hakları Merkezi'nin Yaşam Hakkı Raporu'na göre 2022 yılında en az 81 çocuk iş cinayetlerinde yaşamını kaybetmiştir. İşçi Sağlığı ve Güvenliği Meclisi'nin raporlarına göre göre son İl yılda en az 631 çocuk işçi çalışırken hayatını kaybetmiştir; özellikle 14 yaş altı çocuk iş cinayetleri artmış durumdadır.
TÜİK'in 2022 yılı çocuk istatistiklerine göre 15-17 yaş grubundaki çocukların işgücüne katılma oranı "018,7'dir. Bu oran, 15-17 yaş nüfusuna denk gelen 3 milyon 600 bin çocuktan 640 bininin bir işte kayıtlı olarak çalıştığı anlamına gelmektedir. Çalışan çocuk sayısı 2022 yılında bir önceki yıla göre yıllık yaklaşık 9620 artmıştır. Ancak Milli Eğitim Bakanlığı Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM)Y'nden işyerlerine çırak olarak gönderilen ve MEB istatistiklerinde öğrenci gözüktüğü için TÜİK verilerine dahil edilmeyen 14-18 yaş aralığındaki 1 milyon 376 bin çocuk dahil edildiğinde çocuk işçi sayısı 2 milyon 16 bine, işgücüne katılma oranı da "o 33,9'a çıkmaktadır. | Eylül 2023'ten bu yana en az beş. çocuk MESEM'"lere devam ederken çalıştırıldıkları işyerlerinde yaşamını kaybetmiş, bir çocuk ağır yaralanmıştır. Bu acı örneklerin sonuncusu İstanbul Esenyurt'ta staj yaptığı demir-çelik fabrikasında yaşamını yitiren MESEM öğrencisi 14 yaşındaki Arda Tonbul'dur.
Diğer yandan 2016 yılında Elazığ MESEM özelinde yapılmış ve yayınlanmış akademik bir araştırmaya göre; öğrencilerin "442.8'i çalışma durumunun kendilerine bedenen ve ruhen zarar verdiğini düşünmekte, 909.4'ü işveren/diğer çalışanlar tarafından fiziksel veya sözel şiddete maruz kaldığını, 9070.3'ü işe kabul sürecinde sağlık kontrolünden geçmediğini, 9034.8'i ise çalışma hayatında en az bir kere iş kazası geçirdiğini bildirmiştir. Aynı araştırmaya göre öğrencilerin haftalık ortalama 5,9 gün, günlük ortalama 11,5 saat çalıştığı tespit edilmiştir. Çocukların mevcut çalışma süreleri yasal sınırları aşmaktadır.
Üstelik çocukları MESEM'"lere yönlendirmek için "Haftada 1 Gün Okul", "Maaş ve Sigorta!", "İş Garantisi!" sloganlarıyla kampanyalar düzenlenmesi; Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nde yapılan değişikliklerle "devamsızlıktan ya da başarısızlıktan kalan çocuklara" mesleki eğitim merkezlerine geçiş hakkının kolaylaştırılması çocuk işçiliğinin önünü açmaktadır.
Bu bağlamda;
SORULAR
Çocukların erken yaşlarda okuldan ayrılmasını mümkün kılan 44414 eğitim sistemi yerine çocukların 12 yıl kesintisiz eğitim alabilmelerini mümkün kılacak başka bir sistem üzerine Bakanlığınızca çalışmalar yürütülmekte midir?
Çocukların MESEM"ler vasıtasıyla çalıştırıldığı iş yerlerinde kimi zaman gece yarılarına kadar çok uzun saatler ve ağır işyerlerinde ucuz işgücü olarak çalıştırılmasını önlemek için Bakanlığınız tarafından ne gibi tedbirler öngörülmektedir?
MESEM"ler vasıtasıyla işyerlerine yönlendirilen çocukların çalıştıkları işyerlerinin denetlenmesi ile ilgili olarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ortak yürütülen bir çalışmanız var mıdır?
Çocuk işçi ölümlerinin cezasız bırakılmaması adına Bakanlığınız bu yönde nasıl bir müdahale süreci izlemektedir?
Gerek Birleşmiş Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne gerek ILO Sözleşmelerine taraf olan bir ülke olarak devletin çocukları korumak ve onları en iyi eğitim olanaklarını sunmak yükümlülükleri çerçevesinde çocukların eğitimden uzaklaşarak işçiliğe yönelmesini önlemek üzere Bakanlığınız tarafından ne tür adımlar atılmaktadır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
b) 25.01.2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1367290 sayılı yazınız.
Bakanlığımıza İlgi (a-b)'de kayıtlı yazıyla iletilen Şırnak Milletvekili Nevroz UYSAL ASLAN"ın 7/8504, Van Milletvekili Gülcan KAÇMAZ SAYYİĞİT'in 7/8616, Amasya Milletvekili Reşat KARAGÖZ'ün 7/8624, Sakarya Milletvekili Ayça TAŞKENT'in 7/8626, İstanbul Milletvekili Özgül SAKİ'nin 7/8628 ve Mersin Milletvekili Perihan KOCA'nın 7/8629 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur.
Milli Eğim Bakanı
TSE 15 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN BİLGİ
Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinin "Ders süresi ve günlük çalışma saatleri" başlıklı 9'uncu maddesinin dördüncü fıkrasında "İşletmelerdeki mesleki eğitimin gündüz yapılması esastır. Ancak 22/3/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 73'üncü maddesine göre sanayiye ait işlerin dışındaki diğer sektörlerde mesleki eğitim, sektörün ve program türünün özelliği ile iklim şartları ve yılın belli zamanlarında çalışan işletmeler dikkate alınarak il istihdam ve mesleki eğitim kurulunun kararıyla günde 8 saati ve saat 22:00'yi geçmemek üzere gece de yapılabilir." hükmü yer almaktadır. Bu kapsamda öğrencilerin ilgili mevzuat hükümleriyle sınırlanan süreler dışında işletmelerde mesleki eğitim almaları mümkün bulunmamaktadır.
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununun "Denetleme ve ceza" başlıklı 4'inci maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre Bakanlığa bağlı eğitim kurumlarının dışında kamu ve özel kurum ve kuruluşlarında yapılan aday çırak, çırak ve kalfaların eğitimi ile işletmelerde yapılan mesleki eğitim, öğrencilerin bu eğitiminden sorumlu işletmelerin bağlı olduğu oda veya birliklerin temsilcilerinin katılımı ile Bakanlıkça; iş ortamı, sosyal güvenlik, iş güvenliği ve sağlık şartları bakımından ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca denetlenir. Denetimle ilgili raporlar valiliğe verilir. Raporlarda belirtilen hususlar valilikçe değerlendirilir ve gereği yapılır." hükmü yer almaktadır. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ve Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği hükümlerine göre öğrencilere mesleki eğitim yaptırmak için işyerinde usta öğretici bulunması şarttır. Öğrenciler, usta öğretici gözetiminde ve bir program dâhilinde işletmede beceri eğitimi alırlar. Öğrencilerin işletmede aldıkları beceri eğitimleri, Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinin "Koordinatör öğretmen görevlendirilmesi" başlıklı 88'inci maddesi kapsamında görevlendirilen koordinatör öğretmenler tarafından düzenli olarak kontrol edilmektedir.
Bakanlığımızca, 2024/36 sayılı Genelge (02.02.2024 tarihli 95718711 sayılı) 81 İl Valiliğine gönderilmiştir. Bu Genelge ile okullarda ve işletmelerdeki iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin arttırılması, iş yerlerinin beceri eğitimi için öğrenci göndermeye uygun olup olmadığının ilgili komisyonlar tarafından yeniden kontrol edilmesi ve uygun şartları sağlamayan iş yerlerine beceri eğitimi için öğrenci gönderilmemesi talimatı verilmiştir.
Uluslararası Çalışma Örgütünün (ILO) 138 Nolu Asgari Yaş Sözleşmesinin 6'ncı maddesinde "Bu sözleşme, çocuklar ve gençler tarafından genel, mesleki ve teknik eğitim için okullarda ve diğer eğitim kuruluşlarında yapılan işlere veya yetkili makamın varsa ilgili işçi ve işveren örgütlerine danışarak belirlediği koşullara göre işyerlerinde en az 14 yaşındaki kişilerin yaptıkları ve esas olarak bir okul ya da bir eğitim kuruluşunun sorumlu bulunduğu bir eğitim veya öğretim kursunun, yetkili makam tarafından onaylanmış olup büyük ölçüde veya tamamen bir işyerinde yürütülen bir eğitim programının veya eğitim veya meslek seçimini kolaylaştırmak amacıyla hazırlanmış bir yönlendirme ya da rehberlik programının ayrılmaz parçası olan işlere uygulanmaz." hükmü ile asgari sözleşmenin asgari yaşa ilişkin hükümlerinin mesleki eğitimin ayrılmaz bir parçası olan işlerde uygulanmayacağını ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda mesleki eğitim merkezi programlarına kayıtlarda Mili Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği gereğince 14 yaşını doldurmuş olma şartı aranmaktadır.