2020'den bu yana işçi sendikalarının yetki tespiti için başvuru yaptığı iş yerleriyle ilgili çeşitli verilere ilişkin
Kaynak göster
Sevda Karaca Demir (EMEP), 29 Ocak 2024 tarihinde 7/8988 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 283 gün sonra, 7 Kasım 2024).
Sevda Karaca Demir (EMEP, Gaziantep). “2020'den bu yana işçi sendikalarının yetki tespiti için başvuru yaptığı iş yerleriyle ilgili çeşitli verilere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/8988, 29 Ocak 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-8988-2020-den-bu-yana-isci-sendikalarinin-yetki-tespiti-icin-basvuru-yaptigi-is-yerleriyle-ilgi (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/6b4e8092-4555-481e-a94f-018d5995f723
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 283 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan tarafından Anayasanın 98, TBMM İç Tüzüğü'nün 96 ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Bakanlığınızın açıkladığı son veriye göre, SGK kaydı bulunan işçilerin yüzde 14,42'si sendika üyesidir. Açıklanan son verilere göre Toplu İş Sözleşmesinden (TİS) yararlanan işçi sayısı 898.237, TİS"den yararlanma oranı ise yüzde 6'nın altındadır. Bu oran vahimdir ve İLO üyesi ülkeler arasındaki en düşük oranlardan birisidir.
Sendikal örgütlülük düzeyinin düşük olmasının en önemli nedenlerinden birisi, sendikaların yeni örgütlendiği işyerlerinde, ülke ve işyeri barajıyla birlikte yetki prosedürünün kendisidir. Yasadaki hatalı düzenleme ve bunun kötüye kullanımı nedeniyle işyerinde çoğunluk işçiyi üye yapan sendikalar yetki belgesi alamamakta ve Toplu İş Sözleşmesi (TİS) bağıtlanamamaktadır. TİS*den yararlanma oranının bu denli düşük olması işçilerin çalışırken yasal haklarından dahi yararlanamamasını beraberinde getirmektedir. TİS hakkı kağıt üzerinde kaldığı için tüm Dünyanın tersine bireysel iş hukukunun uygulama alanı genişlemiş, patronun karşısında birey olarak zayıf kalan işçilerin hakları sürekli ihlal edilir olmuş, haksız fesihler ve alacakları ödenmeyen işçilerin yoğunluğu nedeniyle iş mahkemeleri tıkanma noktasına gelmiştir.
Gerekçenin tamamını göster (11 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Sendikal örgütlülüğünü sağlayan işçilerin TİS hakkına sahip olmasındaki en önemli engellerden birisi ise yetki itirazı sistemidir. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 43. maddesi yetki itirazını düzenlemiştir. Yasanın 42. Maddesi uyarınca, Bakanlığınız, bir sendikanın başvurusu üzerine, sendikanın işyerinde gerekli sayıda işçiyi üye yapıp yapmadığını ve yetkili olup olmadığını kayıtlar üzerinden tespit ettiğinde, bu tespiti başvuran sendikaya, ilgili işverene, işveren sendika üyesi ise işveren sendikasına ve işkolundaki kurulu işçi sendikalarına bildirmektedir.
İşverenler, sendikanın yetkili olduğunu gösterir olumlu yetki tespitine karşı dava yolunu seçmekte, itiraz dilekçesini görevli makama (işyeri merkezinin bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü veya grup TİS"lerde Bakanlık) kaydettirdikten sonra mahkemeye vermektedir. İtiraz, karar kesinleşinceye kadar yetki işlemlerini durdurmaktadır. Yetki tespitine itiraz davalarının kesinleşmesi yılları almaktadır. Bu sırada işyerindeki sendika üyelerinin işten çıkartıldığı, istifaya zorlandığı, sendikanın etkinliğinin zayıflatıldığı ise herkesin malumudur. Sonuç olarak, mevcut mevzuat ve uygulama çerçevesinde, sendikal örgütlenme olmayan işyerlerinde örgütlenmek, yetki almak ve TİS imzalamak neredeyse imkansız hale gelmiştir. Bu bağlamda;
2020, 2021, 2022 ve 2023 yıllarında bir işçi sendikasının daha önce yetkili olmadığı işyerleri dikkate alınarak, ilk kez yetki tespiti için başvuru yapılan işyeri sayısı ve bu işyerlerindeki toplam işçi sayısı ne kadardır?
2020, 2021, 2022 ve 2023 yıllarında, ilk kez yetki tespitine konu olan işyerlerinden kaç tanesinde, işverenler tarafından çoğunluk tespitine (yetkiye) itiraz edilmiş ve dava açılmıştır?
Bu yetki davalarından ne kadarı sonuçlanmış; sonuçlanan davaların ne kadarı reddedilmiş, ne kadarında yetki tespiti iptal edilmiştir?
İtirazın reddedilmesiyle kesinleşen yetki tespiti sonrasında kaç işyeri için yetki belgesi düzenlenmiştir?
İtiraza konu olan işyerlerinden kaç adedinde nihayetinde Toplu İş Sözleşmesi bağıtlanabilmiştir?
Yetkiye itirazın, yetki işlemlerini durdurması düzenlemesinin yol açtığı vahim tablo karşısında, Bakanlığınız itirazın kendiliğinden yetki işlemlerini durdurmaması, yetki işlemlerinin ancak mahkeme kararıyla durdurulabilmesi yönünde mevzuat değişikliği dahil herhangi bir çaba içerisinde olmuş mudur?
TBMM İletişim : 0312 420 60 22-23
E-Posta
: sevdakaraca©tbmm.gov.tr
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Vedat Işıkhan, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı ·
İlgi | : 05.02.2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1372311 sayılı yazınız.
İlgi yazı ekinde alınan Gaziantep Milletvekili Sayın Sevda KARACA tarafından yöneltilen 7/8988 Esas Numaralı yazılı soru önergesine ilişkin cevap aşağıda sunulmuştur.
"6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun 42. maddesinde yer alan "Toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen işçi sendikası Bakanlığa başvurarak yelkili olduğunun tespitini ister. İşveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren de Bakanlığa başvurarak yetkili işçi sendikasının tespitini isteyebilir. Bakanlık, kayıtlarına göre başvuru tarihi itibarıyla bir işçi sendikasının yetkili olduğunu tespit ettiğinde, başvuruyu, işyeri veya işletmedeki işçi ve üye sayısını, o işkolunda kurulu işçi sendikaları ile taraf olacak işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işverene altı iş günü içinde bildirir. İşçi sendikasının yetki şartlarına sahip olmadığının ya da işyerinde yetki şartlarına sahip bir işçi sendikasının bulunmadığının tespiti hâlinde, bu bilgiler sadece başvuruyu yapan tarafa bildirilir. Sigortalılığın başlangıcı ile sona ermesine ilişkin bildirimlerden yasal süresi içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılmayanlar, yetkili işçi sendikasının tespitinde dikkate alınmaz.' hükümleri uyarınca Bakanlığımıza yapılan yetki tespit başvuruları incelenerek yetki tespit işlemi yapılmaktadır.
Bunun yanı sıra, Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun "Yetki itirazı" başlıklı 43'üncü maddesinde; "Kendilerine 42 nci madde uyarınca gönderilen tespit yazısını alan işçi veya işveren sendikaları veya sendika üyesi olmayan işveren, taraflardan birinin veya her ikisinin yetki şartlarına sahip olmadığı veya kendisinin bu şartları taşıdığı yolundaki itirazını, nedenlerini de göstererek yazının kendilerine tebliğ edildiği tarihten itibaren altı iş günü içinde mahkemeye yapabilir.
İtiraz dilekçesi görevli makama kayıt ettirildikten sonra mahkemeye verilir. Kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin yüzde birinden daha az üyesi bulunan işçi sendikası, yetki itirazında bulunamaz.
İtiraz dilekçesinde veya ekinde somut delillerin yer almaması hâlinde itiraz incelenmeksizin reddedilir. İşçi ve üye sayılarının tespitinde maddi hata ve süreye ilişkin itirazları mahkeme altı iş günü içinde duruşma yapmaksızın kesin olarak karara bağlar. Bunların dışındaki itirazlar için mahkeme, duruşma yaparak karar verir ve bu karar hakkında istinaf yoluna başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi bir ay içinde kararını verir. Bu karara karşı temyiz yoluna başvurul hâlinde #arkıtay bir ay içinde kesin olarak karar verir.' hükümleri yer almaktadır."
Prof. Dr. Vedat I#IKHAN
Bakan Çankaya / ANKARA Tel: (0312) 296 71 68
Palaimamı İHAN YO EN O