Şeker pancarı üreticilerinin şeker fabrikalarıyla yaşadıkları sorunlara ilişkin
Kaynak göster
Kadim Durmaz (CHP), 16 Şubat 2024 tarihinde 7/9621 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 90 gün sonra, 16 Mayıs 2024).
Kadim Durmaz (CHP, Tokat). “Şeker pancarı üreticilerinin şeker fabrikalarıyla yaşadıkları sorunlara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/9621, 16 Şubat 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-9621-seker-pancari-ureticilerinin-seker-fabrikalariyla-yasadiklari-sorunlara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/e77e45da-41cc-437a-9de3-018dc057fde6
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 90 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 80 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)YE ali T. B. M . M e , CUMHURİYET HALK PARTİSİ
Grup Başkanlığı C H P Tarih 16 Şubat 2024 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIGPNA
Gerekçenin tamamını göster (13 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Aşağıdaki sorularımın Anayasa'nın 98'inci maddesi ve TBMM içtüzüğü "nün 96'ncı maddesi gereğince Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak yanıtlanması hususunda gereğini arz ederim. 13.02.2024
Kadim DURMAZ Tokat Milletvekili
Ülkemizde şeker pancarı tarımı yaklaşık 350 bin çiftçinin hayatını doğrudan, 85 Milyon yurttaşımızı da dolaylı yollardan etkilemektedir. Ayrıca tarım, hayvancılık, ilaç, et, süt, nakliye ve hizmet sektörleriyle de iç içe geçmiş durumdadır. Tarım, tarımsal sanayi, işlenmiş temel gıda ürünleri ve istihdam gibi değişik dal ve konularda bir bütünlük teşkil etmektedir. Şeker pancarında verim kadar kalite de çok önemlidir. Çünkü ürün fiyatının tespiti pancardaki (polar) şeker oranına göre tespit edilmektedir. Yüksek verim ve kaliteli şeker pancarı yetiştiriciliğinde toprak hazırlığı, gübreleme, ekim, söküm, bakım, sulama ve hasada kadar tüm işlemler üretici tarafından yapılmaktadır.
Pancar fiyatı açıklandığında geçerli olan girdi maliyetleri hasada kadar olan süreçte sürekli değişkenlik göstermekte ve yükselmektedir. Açıklanan pancar fiyatı çiftçinin kar etmesi açısından önemini yitirmekte ve çiftçi maliyetini bile karşılayamaz hale gelmektedir. 7 dönümlük bir alanın ekilmesi için gerekli olan pancar tohumunun fiyatı geçen yıl 12.500 TL iken bugün 24.500 TL olmuştur.
"Bir gerçek daha söz konusudur. Özel şeker fabrikalarının yaklaşımından çiftçilerimiz mustariptir. Özel ve kamuya ait 33 şeker fabrikası bulunan ülkemizde 34 yıl aradan sonra 2022 yılında 600 bin ton şeker ithal edilmiştir.
İki yıl önce şeker ithal eden ülkemizde şeker pancarı üreten çiftçimiz bugün fazla üretim yaptığı için cezalandırılmaktadır.
Geçtiğimiz yıllarda verim kaybından dolayı kotalarını tamamlayamayan çiftçilerimiz de cezalı duruma düşmüştür.
Çiftçi Bağkur primlerini ödeyemez hale gelmiştir.
Şeker Fabrikaları özelleşmeden önce kota sorunu yokken, özelleştikten sonra çiftçilerimiz kota sorunu yaşamaya başlamıştır. Çiftçi düşük fiyattan alım yapılan C kotasına zorlanmaktadır.
Özellikle Turhal Şeker Fabrikası özelleştikten sonra fabrika yetkilileri tarafından çiftçilere 50 tondan aşağı kotanın yazılmadığı söylenmektedir.
Gözlemlerimize ve kamuoyuna yansıyan haberlere göre kamu fabrikalarında üretimi arttırmak veya günümüz teknolojisinde üretim yapmak için yenilik anlamında bir yatırım yapılmamaktadır. Günlük kapasiteler arttırılmamaktadır.
Kamuya ait fabrikalar yatırım yapmazken, özel sektör kapasite artırımına yönelik yatırım yapmaktadır.
Bu nedenle;
SORULAR
Özel fabrikalara kar ettirmek amacıyla kamu fabrikalarının zarar ettirildiği iddiası doğru mudur?
2023 yılında üretilen şeker pancarı miktarı ne kadardır? Kamuya ait ve özel fabrikalarda işlenen şeker pancarı miktarı ne kadar olmuştur?
2023 yılında üretilen şeker pancarı miktar olarak ne kadarı A kotası, ne kadarı C Kotası olarak teslim alınmıştır?
A Kotası miktarı hangi kritere göre belirlenmektedir?
Özel ve kamuya âit şeker fabrikalarında 2022 ve 2023 yıllarında ne kadar şeker üretimi planlanmıştır?
2024 yılı şeker pancarı fiyatları açıklanmış mıdır? Açıklanmadıysa ne zaman açıklanacaktır?
Gübre ve mazot gibi girdi maliyetlerine gelen zamlar sonucu çiftçiye ek ödeme yapmayı veya özel fabrikaları bu konuda uyarmayı düşünüyor musunuz?
Şeker Kurumu gibi bağımsız bir kurum neden kapatılmıştır? Bu kurum şeker piyasasını denetleme görevi olan bağımsız bir kurum iken neden Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı bir daire başkanlığı haline getirilmiştir?
Türkiye'de üretilen NBŞ'nin kontrol ve takibi yapılıyor mu? Ülkemizde uygulanan kota oranı nedir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Şeker fabrikalarının özelleştirme işlemleri, şeker piyasasının dinamiklerini bozmadan, üretici ve tüketici menfaatlerini koruyacak tedbirler alınmak suretiyle tamamlanmış olup 2018 yılında yapılan özelleştirmeden bu yana özelleştirilen bütün fabrikalarda üretim devam etmektedir.
2023/2024 pazarlama yılı kampanya dönemi devam etmekte olup mevcut durum itibarıyla tahmini 25 milyon ton şeker pancarı üretimi yapılmış bu üretimin 9 milyon 700 bin tonu kamu, 15 milyon 500 bin tonu özel fabrikalar tarafından işlenmiştir.
2023/2024 pazarlama yılında şirketler tarafından yaklaşık 25 milyon ton A kotası pancarı, 50 bin ton C pancarı taahhüdü alınmıştır.
Şeker kotaları, 4634 sayılı Şeker Kanunu'nun "Kotalar ve kotaların tespiti" başlıklı 3'üncü maddesinde yer alan "Kotalar, fabrikaların üretim süreleri ile son üç yıllık ortalama fiili günlük işleme kapasiteleri ve/veya üretim miktarları ve randımanları esas alınmak suretiyle hesaplanır. İlk kez üretime geçecek ve üç yaşın altındaki şeker fabrikaları ile bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce kapasite artırım izni almış olan fabrikalar için kota belirlenmesinde nominal üretim verileri esas alınır." hükmü kapsamında "Şeker Kotalarının Düzenlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik"in "Kotaların tespiti ve tahsisi" başlıklı Sinci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan;
Yurt içi şeker talebi,
Yurt içi şeker satış miktarı,
Ülke şeker üretim kapasitesi,
Şeker stok durumu,
Nüfus artışı,
Dış ticaret bilgileri,
Şeker tüketimini etkileyen diğer unsurlar uyarınca tahsis edilmektedir.
Özel ve kamuya ait şeker fabrikalarına 2022 yılında 2.681.250 ton, 2023 yılında ise 2.837.250 ton şeker kotası tahsis edilmiştir.
4634 sayılı Şeker Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 2001 yılından bu yana Kanun gereği, şeker pancarı fiyatları veya avans fiyat her yıl, şeker fabrikası işleten gerçek ve tüzel kişiler ile üretici ve/veya üretici temsilcileri arasında, pancar ekiminden önce Ekim ayında başlayacak müzakereler sonucunda, yıllık enflasyon oranı, üretici maliyetlerindeki artış, dünya pancar fiyatları ve alternatif ürün paritesi dikkate alınarak en geç Kasım ayı sonuna kadar varılacak mutabakatla belirlenmektedir. Avans fiyat belirlenmesi durumunda kesin fiyat, izleyen yılın en geç Ekim ayında aynı usulle belirlenir.
Şeker Kanunu gereğince şirketlere tahsis edilen şeker kotalarının temini için ihtiyaç duyulan pancar üretiminin planlanması ve tedariki amacıyla, şeker fabrikaları ile üreticiler arasında düzenlenen sözleşme çerçevesinde şirketler üretim yapan üreticilere bakım, sulama ve söküm dönemlerinde ortalama "640-645 oranında avans vermektedirler. Ayrıca Bakanlığımızca bitkisel üretim için verilmekte olan Mazot ve Gübre desteklerinden pancar üreticisi çiftçilerimiz
Nişasta bazlı şeker şirketlerinin şeker üretimleri anlık olarak izlenmekte olup aynı zamanda Bakanlığımız ve taşra teşkilatlarımız tarafından yerinde yapılan denetimlerle denetlenmektedir. 2023 yılında nişasta bazlı şeker şirketlerinde toplam 82 adet denetim gerçekleştirilmiştir.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
Ülkemizde 4634 sayılı Şeker Kanunu çerçevesinde pancar şekeri ve nişasta bazlı şekerler (NBŞ) kota kapsamında üretilmekte olup, bu oranın sadece 92,5'i NBŞ (glukoz ve izolukoz) için tahsis edilmektedir. Nişasta bazlı şeker kotalarının ne kadar olacağı 4634 sayılı Şeker Kanunu ile düzenlenmiştir. Ayrıca, Cumhurbaşkanı kararıyla NBŞ kotaları 9050 artırılabilmekte ve azaltılabilmektedir. Tahsis edilen kota miktarının dışında üretilip yurt içine pazarlanan NBŞ ile ilgili cezai müeyyide 4634 sayılı Şeker Kanunu'nun 11'inci maddesinde yer alan hususlar çerçevesinde uygulanmaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan