2024 bütçesi: devletin parası nereden gelip nereye gidiyor?
2024 bütçe kanunu 11,09 trilyon TL harcama, 8,44 trilyon TL gelir öngörmüştü. Yıl sonunda harcama 10,78 trilyon TL, gelir 8,67 trilyon TL, açık 2,11 trilyon TL oldu. Bu sayfadaki her rakam resmî bir belgeden alındı; kaynağı ve sayfası rakamın yanında yazılı.
Bu rakamlar TBMM’nin kabul ettiği 2024 bütçe kanunundan. Yıl tamamlandı; gerçekleşen harcama ve gelirler aşağıda kanunla karşılaştırılıyor.
Harcama, kurumlar arası aktarımlar (Hazine yardımları ve gelirden ayrılan paylar) düşülmüş merkezi yönetim toplamıdır. Gelir, vergi iadeleri düşülmüş net gelirdir. Kaynak: 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu (7489 sayılı) ve bağlı cetveller.
2024 bütçe kanunu TBMM Genel Kurulunda 25 Aralık 2023 günü açık oylamayla kabul edildi. Aynı gün 2022 yılının kesin hesap kanunu da oylandı: 316 kabul, 245 ret.
OYLAMA · 46. BİRLEŞİM
Genel Kurul oylaması
Teklifin tümü · açık oylama · Kanunlaşmıştır
KULLANILAN OY 562 · MÜKERRER 4 (SAYILMADI)
Parti parti oylar
Parti, oylama günündeki partidir. Çubukta koyu gri: oy kullanmayan (katılmadı).
İsim isim oylar (599 milletvekili)İsim listesini kapat
Kesin sonuç ve isim isim oylar TBMM’nin açık oylama kaydından (TBMM açık oylama sonuçları ↗ (yeni sekmede açılır)). Oturumda okunan ilk sonuç, pusulalar ve mükerrer oylar ayıklanınca birkaç oy farklı olabilir.
Kaynak: TBMM Açık Oylama Sonuçları (tbmm.gov.tr). Parti, milletvekilinin oylama günündeki partisidir.
HARCAMA · NEYE
Her 100 liranın nereye gittiği
Devletin 2024 harcamasını 100 lira sayarsak, kaç lirası hangi tür gidere ayrılıyor (ekonomik sınıflandırma).
- Aktarımlar ve destekler38,5 lira
Karşılığında mal ya da hizmet alınmadan yapılan ödemeler: Sosyal Güvenlik Kurumuna aktarılan para, vergi gelirlerinden belediyelere ve fonlara ayrılan paylar, tarımsal destekler, sosyal yardımlar, burslar. 4,27 trilyon TL
- Kamu çalışanlarının maaşları23,0 lira
Memur, sözleşmeli personel, işçi, öğretmen, hekim, hâkim, asker ve polis gibi kamu çalışanlarının maaş ve ücretleri. 2,55 trilyon TL
- Borç faizleri11,3 lira
Devletin daha önce borçlandığı paranın faizi. Borcun anaparasının geri ödenmesi bütçe gideri sayılmaz, bu kaleme girmez. 1,25 trilyon TL
- Yatırımlar7,1 lira
Yol, köprü, okul, hastane gibi yapım işleri ile makine, taşıt ve bina alımları. 787,9 milyar TL
- Başkalarının yatırımlarına destek6,5 lira
Belediyeler ve başka kurumların yatırımları için karşılıksız verilen kaynak. 720,8 milyar TL
- Mal ve hizmet alımları6,1 lira
Kırtasiyeden ilaca, yakıttan kiraya ve bakım onarıma kadar kurumların çalışması için satın aldığı mal ve hizmetler. 679,8 milyar TL
- Kamu çalışanlarının sigorta primleri2,8 lira
Devletin işveren olarak kamu çalışanları için Sosyal Güvenlik Kurumuna ödediği primler. 312,5 milyar TL
- Borç verme ve sermaye koyma2,7 lira
Geri alınmak üzere verilen borçlar ile kamu şirketlerine konulan sermaye. 298,5 milyar TL
- Yedek ödenek1,9 lira
Yıl içinde ihtiyaç doğan yere aktarılmak üzere ayrılan, henüz hiçbir kuruma verilmemiş para. 215,3 milyar TL
Toplam 11 trilyon 89,0 milyar TL. Kaynak: 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu (7489 sayılı) ve bağlı cetveller (A cetveli, ekonomik sınıflandırma icmali).
HARCAMA · HANGİ HİZMETE
Eğitime, sağlığa, savunmaya ne kadar?
Harcamanın hizmet alanlarına dağılımı (fonksiyonel sınıflandırma): 2024 yılında gerçekleşen tutarlar.
- Genel kamu hizmetleri%24,7
Meclis, Cumhurbaşkanlığı, maliye ve dışişleri hizmetleri; borç faizleri ve belediyelere, fonlara, öteki kamu idarelerine yapılan genel aktarımlar. 2,67 trilyon TL
- Sosyal güvenlik ve sosyal yardım%22,7
Sosyal Güvenlik Kurumuna aktarımlar, yaşlılara, engellilere, ailelere ve ihtiyaç sahiplerine yapılan yardımlar, işsizlikle ve yoksullukla mücadele. 2,44 trilyon TL
- Ekonomik işler%14,1
Ulaştırma (yol, demiryolu, havalimanı), tarım, enerji, sanayi ve ticaretle ilgili hizmet ve destekler. 1,52 trilyon TL
- Eğitim%13,2
Okul öncesinden üniversiteye bütün eğitim kademeleri, burslar ve yurtlar. 1,42 trilyon TL
- Sağlık%7,9
Hastaneler, aile hekimliği, koruyucu sağlık hizmetleri, ilaç ve tıbbi malzeme. 848,9 milyar TL
- Kamu düzeni ve güvenlik%7,2
Emniyet, jandarma, itfaiye, mahkemeler ve ceza infaz kurumları. 779,3 milyar TL
- Savunma%5,5
Silahlı kuvvetler, savunma sanayii ve sivil savunma. 591,8 milyar TL
- Konut ve yerleşim%2,8
Konut ve kentsel dönüşüm, içme suyu, yerleşim yerlerinin altyapısı. 300,2 milyar TL
- Spor, kültür ve din%1,8
Spor, kültür ve sanat, yayıncılık ve din hizmetleri. 190,5 milyar TL
- Çevre koruma%0,2
Atık yönetimi, kirliliğin azaltılması, doğanın ve biyolojik çeşitliliğin korunması. 19,3 milyar TL
Muhasebat Genel Müdürlüğünün yayımladığı gerçekleşen harcamalar; toplam 10 trilyon 780,6 milyar TL. Yüzdeler bu toplama göre hesaplandı. Kaynak: 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Giderleri, fonksiyonel ve ekonomik.
HARCAMA · HANGİ KURUM
En büyük bütçeli kurumlar
Kanunun kurumlara verdiği ödenekler (kanun). 99 kurumun tamamı aşağıdaki listede.
- Hazine ve Maliye Bakanlığı4,56 trilyon TL
- Milli Eğitim Bakanlığı1,09 trilyon TL
- Sağlık Bakanlığı732,6 milyar TL
- Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı671,3 milyar TL
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı625,8 milyar TL
- Milli Savunma Bakanlığı440,5 milyar TL
- Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı369,1 milyar TL
- Üniversiteler ve yükseköğretim kurumları (129 kurum)345,8 milyar TL
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı334,3 milyar TL
- Emniyet Genel Müdürlüğü305,5 milyar TL
- Tarım ve Orman Bakanlığı283,1 milyar TL
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı271,7 milyar TL
Hazine ve Maliye Bakanlığının bütçesinde borç faizleri (1,25 trilyon TL), vergi gelirlerinden belediyelere ve fonlara ayrılan paylar ve özel bütçeli kurumlara yapılan Hazine yardımları da yer alır; bakanlığın kendi hizmetleri için harcadığı tutar bunun küçük bir bölümüdür. Kurumların toplamı, aktarımlar iki kez sayıldığı için harcama toplamından büyüktür.
Bütün kurumlar (99)
Kaynak: 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu (7489 sayılı) ve bağlı cetveller (A cetveli icmalleri: I, II ve III sayılı cetveller).
HARCAMA · HANGİ AMAÇLA
Programlar
Bütçe, kurumların yanında hizmet amaçlarına (programlara) göre de düzenlenir. En büyük 15 program; 68 programın tamamı aşağıda.
- Hazine varlıklarının ve yükümlülüklerinin yönetimi1,28 trilyon TL
- Program dışı giderler1,26 trilyon TL
- Sosyal güvenlik1,24 trilyon TL
- Şehircilik ve risk odaklı bütünleşik afet yönetimi906,5 milyar TL
- Yerel yönetimlerin güçlendirilmesi901,2 milyar TL
- Ulusal savunma ve güvenlik618,5 milyar TL
- Temel eğitim584,5 milyar TL
- Tedavi edici sağlık573,0 milyar TL
- Enerji arz güvenliği, verimliliği ve enerji piyasası535,4 milyar TL
- Toplum güvenliği477,7 milyar TL
- Yükseköğretim379,4 milyar TL
- Yönetim ve destek programı337,1 milyar TL
- Ortaöğretim335,9 milyar TL
- Tarım294,1 milyar TL
- Yoksullukla mücadele ve sosyal yardımlaşma280,0 milyar TL
Program tablosunun toplamı, kurumlar arası aktarımlar dahil 12 trilyon 131,5 milyar TL’dir. “Program dışı giderler” bir programa bağlanmayan giderlerdir.
Bütün programlar (68)
Kaynak: 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu (7489 sayılı) ve bağlı cetveller (ödeneklerin programlara göre dağılımı).
GELİR · NEREDEN
Para nereden geliyor?
Genel bütçe gelirlerinin kaynağı. Tutarlar vergi iadeleri düşülmeden önceki (brüt) tahminlerdir; iadeler ve net gelir altta.
Vergiler 8,34 trilyon TL
Toplam brüt gelirin %89,6’i.
- KDV (ithalat)1,67 trilyon TL
Yurt dışından getirilen mallardan gümrükte alınan katma değer vergisi.
- KDV (yurt içi satışlar)1,67 trilyon TL
Yurt içinde satılan mal ve hizmetlerin fiyatına eklenen katma değer vergisi.
- Özel tüketim vergisi (ÖTV)1,41 trilyon TL
Akaryakıt, otomobil, alkol, tütün, kolalı içecek ve bazı dayanıklı mallardan alınan vergi.
- Kurumlar vergisi1,31 trilyon TL
Şirket kazançlarından alınan vergi.
- Gelir vergisi1,21 trilyon TL
Çoğu maaşlardan kesilerek ödenir; serbest meslek, kira ve faiz gibi kazançlardan da alınır.
- Harçlar253,5 milyar TL
Tapu, mahkeme, noter, pasaport ve trafik gibi resmî işlemler için ödenen harçlar.
- Gümrük vergisi229,5 milyar TL
İthal edilen mallardan alınan vergi.
- Banka ve sigorta muameleleri vergisi214,4 milyar TL
Banka ve sigorta işlemlerinden alınan vergi.
- Damga vergisi145,9 milyar TL
Sözleşme, senet ve makbuz gibi belgelerden alınan vergi.
- Motorlu taşıtlar vergisi69,0 milyar TL
Taşıt sahiplerinden her yıl alınan vergi.
- Öteki vergiler150,7 milyar TL
Veraset ve intikal, şans oyunları, özel iletişim, dijital hizmet, konaklama vergileri ve benzerleri.
Vergi dışı gelirler 964,8 milyar TL
- Faiz gelirleri, paylar ve para cezaları741,6 milyar TL
Devletin aldığı faizler, kişi ve kurumlardan alınan paylar ve para cezaları.
- Devletin sattığı mal ve hizmetler, kira, kâr payları137,8 milyar TL
Kamu şirketlerinden ve bankalardan alınan kâr payları, kira, mal ve hizmet satışları.
- Bağışlar ve özel gelirler42,8 milyar TL
Alınan bağış ve yardımlar ile kanunla belirli işlere ayrılan gelirler.
- Taşınmaz ve öteki varlık satışları33,2 milyar TL
Arsa, bina ve öteki devlet varlıklarının satışından elde edilen gelir.
- Alacak tahsilatı9,5 milyar TL
Daha önce verilen borçların geri alınması.
Brütten nete
Kaynak: 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu (7489 sayılı) ve bağlı cetveller (B cetveli, genel bütçe gelirleri).
AÇIK
Açık nasıl kapanıyor?
Harcama gelirden 2 trilyon 651,9 milyar TL fazla. Bütçe kanununun 3. maddesi bu farkın nasıl kapanacağını söyler:
“1 inci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen ödenekler toplamı ile 2 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan tahmini gelirler toplamı arasındaki fark, net borçlanma ile karşılanır.”
Yani açık, devletin borçlanmasıyla karşılanır. Borcun faizi de sonraki yılların bütçesine gider olarak yazılır: bu yıl faize ayrılan 1,25 trilyon TL, harcamanın %11,3’ini oluşturuyor.
Faiz dışarıda bırakılırsa bütçe 1,40 trilyon TL açık veriyor (faiz dışı açık): gelirler faiz dışındaki harcamaları da karşılamıyor.
GERÇEKLEŞME · YIL SONU
Yıl nasıl kapandı?
Kanunda öngörülenle yıl sonunda gerçekleşenin karşılaştırması.
Gerçekleşen tutarlar Muhasebat Genel Müdürlüğünün 2024 yılı kesin hesap kanunu teklifi taslağına göre güncellediği verilerdir. Kaynak: 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Denge Tablosu.
TBMM
Meclis’te ne değişti?
Cumhurbaşkanlığının sunduğu teklif ile TBMM’nin kabul ettiği kanunun toplamları.
TBMM görüşmelerinde özel bütçeli idarelerin ödeneği değişti. Kaynak: 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi ve Bağlı Cetveller ve 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu (7489 sayılı) ve bağlı cetveller (1. ve 2. maddeler).
Kurum kurum
1 kurumun ödeneği teklif ile kanun arasında farklı; öteki kurumların ödeneği teklifteki gibi kabul edildi.
28. DÖNEM
28. Dönem bütçeleri yan yana
TBMM’nin 28. Dönem’de kabul ettiği bütçeler: teklif edilen, kabul edilen ve gerçekleşen. Tutarlar cari fiyatlarla; fiyatlar her yıl değiştiği için yıllar arasında oranlara bakmak daha doğrudur.
Harcama, açık, faiz
Kalem kalem: kabul edilen ve gerçekleşen
Kabul edilen: bütçe kanununun ekonomik sınıflandırma icmali (kurumlar arası aktarımlar düşülmüş). Gerçekleşen: Muhasebat Genel Müdürlüğü bütçe denge tablosu. Yedek ödenek yıl içinde kurumlara dağıtıldığı için gerçekleşende ayrı görünmez; o tutar öteki kalemlerin içinde harcanır.
YILLAR İÇİNDE · 2002’DEN BU YANA
Bütçe açığı yıllar içinde
Fiyatlar her yıl değiştiği için yılları karşılaştırmanın doğru yolu, açığın o yılın millî gelirine (GSYH) oranıdır. Sütun ne kadar uzunsa açık o kadar büyük.
Yüzde; açığın millî gelire oranı. “T”: gerçekleşme tahmini, “P”: program (bütçe teklifinin dayandığı Orta Vadeli Program).
Harcama ve gelirin millî gelire oranı
İki çizgi arasındaki boşluk açıktır.
Tablo: yıl yıl oranlar
Harcama, gelir, vergi ve açık: GSYH’ye oranı. Gelir / harcama: gelirlerin harcamaları karşılama oranı. Kaynak: 2027 Yılı Bütçe Gerekçesi, s. 14 (bütçe istatistikleri, Tablo 2 ve 4).
Tablo: yıl yıl tutarlar (2006–2025)
Cari fiyatlarla, TL. Enflasyon yüzünden yıllar arasında tutar karşılaştırması yanıltıcıdır; karşılaştırma için yukarıdaki oranları kullanın. Kaynak: 2006-2025 Yılları Merkezi Yönetim Bütçe Denge Tablosu.
SÜREÇ
Bütçe nasıl kanunlaşır?
- Teklif. Cumhurbaşkanı bütçe teklifini, mali yıl başından en az 75 gün önce TBMM’ye sunar.
- Komisyon. Teklif Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşülür; komisyonun 55 gün içinde kabul ettiği metin Genel Kurul’a gelir. Her kurumun bütçesiyle birlikte tamamlanan son yılın kesin hesabı ve Sayıştay raporları da görüşülür.
- Genel Kurul. Genel Kurul bütçeyi mali yıl başına (1 Ocak) kadar karara bağlar.
- Yürürlük. Kanun Resmî Gazete’de yayımlanır ve 1 Ocak’ta yürürlüğe girer. Süresinde kabul edilemezse geçici bütçe kanunu çıkarılır; o da çıkarılamazsa yeni bütçe kabul edilene kadar önceki yılın bütçesi yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.
Dayanak: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, madde 161 ve 164.
SÖZLÜK
Bütçe sözlüğü
- Merkezi yönetim bütçesi
- Bakanlıklar ve Cumhurbaşkanlığı gibi genel bütçeli idareler, üniversiteler ve Karayolları gibi özel bütçeli idareler ile BDDK, RTÜK gibi düzenleyici ve denetleyici kurumların bütçelerinin toplamı (5018 sayılı Kanun, I, II ve III sayılı cetveller). Belediyeler, Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu şirketleri bu bütçenin dışındadır; onlara bütçeden aktarılan para bütçenin gideridir.
- Ödenek
- Bir kuruma bir yıl için kanunla verilen harcama yetkisi. Ödenek, harcamanın üst sınırıdır; yıl içinde kurumlar arasında aktarılabilir, harcanmayan kısmı yıl sonunda iptal edilir.
- Bütçe açığı
- Harcamaların gelirleri aştığı tutar. Bütçe kanununa göre aradaki fark net borçlanmayla karşılanır.
- Faiz dışı denge
- Faiz giderleri dışarıda bırakıldığında gelirle harcama arasındaki fark. Artıdaysa (fazla), devletin faiz dışındaki harcamalarını gelirleriyle karşıladığını gösterir.
- GSYH
- Gayrisafi yurt içi hasıla: ülkede bir yılda üretilen bütün mal ve hizmetlerin değeri. Fiyatlar her yıl değiştiği için bütçenin büyüklüğü yıllar arasında GSYH’ye oranıyla karşılaştırılır.
- Hazine yardımı
- Genel bütçeden özel bütçeli idarelere (üniversiteler, Karayolları gibi) ve bazı düzenleyici kurumlara aktarılan para. Hem aktaran hem harcayan kurumun bütçesinde göründüğü için toplam bütçe hesaplanırken bir kez düşülür.
- Gelirden ayrılan paylar
- Kanunlar gereği vergi gelirlerinden belediyelere, il özel idarelerine ve bazı fonlara ayrılan paylar. Bütçede aktarım olarak gider yazılır.
- Vergi iadesi (red ve iade)
- Mükelleflere geri ödenen vergiler; en bilineni ihracatçılara ve indirimli orana tabi işlere geri verilen KDV’dir. Bütçe geliri, toplanan vergiden iadeler düşülerek bulunur.
- Kesin hesap
- Bir yılın bütçesinin nasıl uygulandığını, yani gerçekte ne kadar harcanıp ne kadar toplandığını gösteren hesap. Yeni yılın bütçesiyle birlikte TBMM’de görüşülür.
- Sayıştay raporu
- Sayıştay’ın TBMM adına kamu idarelerinin hesaplarını denetleyerek hazırladığı raporlar. Komisyonda her kurumun bütçesiyle birlikte görüşülür.
- Gerçekleşme tahmini (GT)
- Yıl bitmeden yapılan yıl sonu tahmini. Orta Vadeli Program’da yer alır.
- Orta Vadeli Program (OVP)
- Önümüzdeki üç yılın ekonomik hedeflerini ve bütçe büyüklüklerini gösteren program. Her yıl Eylül’de yayımlanır; bütçe teklifi bu çerçeveye göre hazırlanır.
- Program bütçe
- Ödeneklerin, kurumların yanında hizmet amacına göre de (ör. “temel eğitim”, “karayolu ulaşımı”) gösterildiği bütçe sistemi.
- Yedek ödenek
- Bütçede öngörülemeyen ihtiyaçlar için ayrılan ve yıl içinde gereken kuruma aktarılan ödenek.
KAYNAKLAR
Bu sayfanın dayandığı resmî belgeler
- 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu (7489 sayılı) ve bağlı cetveller · Resmî Gazete, 31.12.2023, sayı 32416 (mükerrer) · 31 Aralık 2023
- 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi ve Bağlı Cetveller · Strateji ve Bütçe Başkanlığı · 17 Ekim 2023 · 289 sayfa
- 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Denge Tablosu · Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü · 15 Temmuz 2025
- 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Giderleri, fonksiyonel ve ekonomik · Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü · 15 Temmuz 2025
- 2027 Yılı Bütçe Gerekçesi · Strateji ve Bütçe Başkanlığı · 16 Ekim 2026 · 522 sayfa
- Orta Vadeli Program (2027-2029) · Strateji ve Bütçe Başkanlığı · 6 Eylül 2026 · 88 sayfa
- 2006-2025 Yılları Merkezi Yönetim Bütçe Denge Tablosu · Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü · 15 Ağustos 2026
Rakamlar bu belgelerden bir programla okundu ve belgeler arasında karşılaştırılarak doğrulandı (ör. cetvellerden hesaplanan toplamlar Bütçe Gerekçesi’ndeki ve Muhasebat tablolarındaki toplamlarla). Belgelerde olmayan hiçbir rakam tahmin edilmedi: toplamlar belgedeki kalemlerden bulunup resmî toplamlarla karşılaştırıldı; “günde ortalama”, “100 liranın kaçı” gibi ifadeler resmî tutarların bölümüdür. Son güncelleme: 19 Ekim 2026.