657 Sayılı Devlet Memurları Kanununun Değiştirilmesi Hakkında Kanun Teklifi

Hukuk devleti ilkesini benimseyen demokratik ve çağdaş ülkelerde liyakat sistemi uygulanmaktadır. Bu nedenle Devlet memurlarının kamu hizmetlerine girmesinde, sınıfları içinde ilerlemesinde ve yükselmesinde liyakat sistemi temel esas olmalıdır.

Liyakat ilkesinin Anayasamızdaki dayanağı 70. maddedir. Buna göre; "Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemez." Bu hükümden, vatandaşların girmek istedikleri kamu hizmetinin gerektirdiği objektif nitelikler dışında bir ayrıma tabi tutulmayacakları anlaşılmaktadır. Liyakat ilkesinin, devlet memurlarının kamu hizmetlerine girmesinde temel yasal dayanağı ise, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 3. maddesidir. Buna göre, liyakat ilkesi bu kanunun temel ilkelerinden biri olarak belirlenmiştir. Çünkü liyakat sistemi toplumdaki tüm bireylere birçok hukuki güvence sağlamaktadır. Bu güvenceler şöyle sıralanabilir;

• Liyakat sistemi memurluk mesleğine girişte, bu meslek içinde yükselişte ve görevin sona erdirilmesinde kayırmacılığı ve partizanlığı önler.

• Liyakat sisteminde kamu hizmetleri tarafsız ve eşitlik içinde yerine getirilir.

• Bu sistemde memurlar yeterli ve ehliyetli olacağı için idarenin var oluş nedeni olan kamu hizmetlerinin etkin ve verimli şekilde yerine getirilmesi sağlanır.

• Gerek kamu görevlileri gerekse vatandaşlar açısından hukuki güvenlik, belirlilik, eşitlik gibi evrensel hukuk ilkeleri söz konusu olacağından hukuk devleti olma yolunda katkı sağlar.

• Memurların kadroya yerleşmesinde para karşılığı aracılık eden komisyoncuların ortaya çıkmasını önler.

"Liyakat ilkesi" olarak da ifade edilen "liyakat sistemi" ile hizmet için kim gerekli bilgi düzeyi ve yeteneğe sahip ise o kişinin siyasal partilere ve iş başındaki kamu görevlilerine yakınlığına bakılmadan işe alınması esastır.

Günümüz Türkiye'sinde yazılı sınavlar genelde merkezi ortak sınavlar şeklinde yapıldığı için pek sorun ve uyuşmazlık ortaya çıkmamaktadır. Asıl sorun sözlü sınav, başka bir ifadeyle mülakatlarda ortaya çıkmaktadır. Çünkü yazılı sınavlarda objektif soruların dışında sorular sorulamamaktayken; mülakatlarda görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili olmayan ve genel kültür düzeyini ölçmeyi amaçlamayan kişinin siyasi görüşü, dini görüşü veya einik kökenini öğrenmeye yönelik dolaylı sorular sorulabilmektedir. Dolayısıyla ülkemizde her ne kadar mevzuat bakımından liyakat sistemi esas alınmış olsa da kayırma sistemini andıran uygulamalar görülmektedir. İşte liyakat sisteminin daha etkin işletilebilmesi için mülakat sınavlarının liyakat ilkesi esas alınarak yapılması ve bu hususun yargı organları aracılığıyla denetlenebilmesi gerekmektedir.