Köylüler ve Kırsalda Çalışanların Haklarının Düzenlenmesi ve Tatbiki Hakkında Kanun teklifi

(1) Bu kanun, kapsamında yer alan emekçi kesimlerin, kırsal yörelerde yaşayan yurttaş ve toplulukların, ekonomik, sosyal ve siyasal haklarını; uluslararası, ulusal, yerel sermaye ve erklere karşı korumak, sürdürülebilir kılınmasını ve güçlenmesini sağlamaktır.

Gerekçe: Bu madde ile, emekçi kesimlerin, kırsal yörelerde yaşayan yurttaş ve toplulukların, ekonomik, sosyal ve siyasal haklarının korunması, sürdürülmesi ve güçlendirilmesi amaçlanmaktadır.

(1) Bu kanun, zanaata dayalı veya küçük ölçekli tarımla iştigal eden, hayvan yetiştiriciliği, dağ hayvancılığı, balıkçılık, ormancılık, avcılık veya toplayıcılık ve tarımla ilgili el işçiliği veya kırsal bölgede ilintili bir meslekle iştigal eden herkese uygulanır.

(2)Bu kanun toprakta çalışan yerel halkları, yaylacı ve göçebe toplumları ve toprak sahibi olmayan yurttaşları da kapsar.

(3) Bu kanun plantasyonlarda ve su kültürü çiftliklerinde ve endüstriyel tarım şirketlerinde kiralanmış işçilere, göçmen ve mevsimlik işçilere de hukuki durumlarına bakılmaksızın uygulanır.

Gerekçe: Bu madde ile zanaata dayalı veya küçük ölçekli tarımla iştigal eden yurttaşların kapsamını belirlemeyi amaçlamaktadır.

(1) Köylü ve kırsalda çalışan insanlar: Tek başına veya diğerleriyle birlikte veya bir topluluk olarak, asgari geçim ve/veya pazar için küçük ölçekli tarım üretimiyle iştigal eden veya etmeyi isteyen, önemli ölçüde -münhasıran değilse de- aileye veya aile içi iş gücüne ve üzerinden para kazanılmayan diğer iş gücü planlama biçimlerine dayanan ve toprağa özel bir bağımlılığı ve bağlılığı olan kişiyi,

©)Küçük ölçekli tarım: 100 dekara kadar kuru tarım yapan tarımsal işletme büyüklüğünü,

(3)Su kültürü çiftçiliği: Tatlı veya tuzlu suda kültür yöntemleriyle su ürünleri yetiştiriciliği yapılmasını,

(Dağ hayvancılığı: Hayvanların beslenmesinin meralar başta olmak üzere doğal ortamlardan sağlayan ağırlıklı olarak küçük baş hayvancılık faaliyetini,

(S)Agroekoloji: tarım ve gıda sistemlerinin ekolojik açıdan duyarlı, ekonomik açıdan uygulanabilir ve sosyal açıdan adil olacak şekilde dengelenmesini amaçlayan, sosyal adaleti teşvik eden, kültürel kimlikleri destekleyen ve kırsal yaşamı güçlendiren, doğal varlıkları koruyup geliştiren dirençli ve istikrarlı üretim sistemleri oluşturmayı hedefleyen üretim biçimini,

(6) Plantasyon: Ticari ve endüstriyel amaçla, büyük ölçekte bitki üretimi yapılan tarımsal işletmeleri tanımlar.

Yükümlülükler

(1) Devlet, köylülerin ve kırsalda çalışan insanların haklarına saygı gösterir, korur ve bu hakların gereklerini yerine getirir.

(2) Devlet, bu kanunun toplumun tüm kesimlerini kapsayacak şekilde, köylülerin ve kırsalda çalışan insanların haklarına ve özel ihtiyaçlarına uyarlanması sürecine özel bir dikkat gösterir.

(3) Devlet, köylü ve kırsalda çalışan insanların haklarını etkileyebilecek hukuki düzenleme ve politikaları, uluslararası anlaşmaları ve diğer karar verici süreçleri benimsemeden ve uygulamaya koymadan önce; yerel halklarla ilgili -bu kanun başta olmak üzere- kanunları da göz önünde bulundurarak, köylü ve kırsalda çalışan insanların temsilci kuruluşları aracılığıyla onların özgür, önceden bilgilendirilmiş rızasını almak için iyi niyete dayalı bir danışma ve iş birliği süreci yürütür.

(4) Devlet, ticaret, yatırım, finans, vergi, çevre koruma, kalkınma iş birliği ve güvenlik alanlarını da kapsayan uluslararası anlaşma ve standartları, insan hakları yükümlülüklerine uygun bir şekilde ayrıntılı olarak hazırlar, yorumlar ve uygular.

(5) Devlet, haklarında yasal düzenlemeler yapmak durumunda olduğu özel birey ve organizasyonlar, uluslar üstü şirketler ve diğer iş kuruluşları gibi devlet dışı tüm aktörlerin köylü ve kırsalda çalışan insanların haklarını geçersiz kılma veya bu haklardan faydalanmasını engelleme ihtimaline karşı, gerekli bütün önlemleri alır.

(6) Devlet, bu kanunun niyet ve hedeflerini gerçekleştirmeye çalışan ulusal girişimleri destekleyen uluslararası iş birliğinin öneminin bilinciyle, birbirleriyle ve kendi aralarında ve uygun olduğu takdirde, ilgili uluslararası ve bölgesel örgütler ve sivil toplumla, özellikle köylü ve kırsalda çalışan insanların örgütleriyle ortaklaşa, uygun ve etkili önlemleri alır.

Çalışma hakkının kullanımı ve uygulanmasında devletin alacağı önlemler

(1) Uluslararası kalkınma programlarını da kapsayan ilgili uluslararası iş birliğinin köylü ve kırsalda çalışan insanlar için kapsayıcı, erişilebilir ve uygun olmalarını sağlamak;

(2) Bilginin, deneyimin, eğitim programlarının ve en iyi örneklerin değişimi ve paylaşımıyla kapasite oluşturmayı kolaylaştırmak ve desteklemek;

(3)Bilimsel ve teknik bilgiye erişim ve araştırmada işbirliğini kolaylaştırmak;

(4) Teknolojiye erişmek, erişilebilir teknolojileri paylaşmak ve teknolojileri özellikle gelişmekte olan ülkelere transfer etmek suretiyle, uygun görüldüğü şekilde, teknik ve ekonomik destek sağlamak;

(5) Gıda fiyatlarındaki aşırı dalgalanmayı ve spekülasyonu engellemek amacıyla küresel düzeyde pazarların idaresini geliştirmek ve gıda stokları dahil pazar bilgisine zamanında erişmeyi kolaylaştırmak

Ayrımcılık Yasağı

(1) Köylüler ve kırsalda çalışan insanlar bireysel ve kolektif olarak; ırk, renk, köken, cinsiyet, cinsel tercih, dil, kültür, medeni durum, mülkiyet, engellilik, milliyet, yaş, politik veya diğer görüş, din, doğum, ekonomik, sosyal ve diğer statülere dayanan her türlü ayrımcılıktan bağımsız olarak; Birleşmiş Milletler Anlaşması, Evrensel İnsan Hakları Beyannamesi ve diğer uluslararası insan hakları enstrümanlarıyla tanınan, tüm insan haklarından ve temel özgürlüklerden tam anlamıyla faydalanma hakkına sahiptir.

(2) Devlet, köylüler ve kırsalda çalışan insanlara karşı ayrımcılığa neden olacak veya bunu devam ettirecek koşulları ortadan kaldırmak için uygun önlemleri alır.

Köylü kadın ve kırsalda çalışan kadınların hakları

1. Devlet, köylü kadınlar ve kırsalda çalışan diğer kadınlara karşı ayrımcılığı ortadan kaldırılması ve kadın erkek eşitliği temelinde kadınların tüm insan haklarından ve temel özgürlüklerden faydalanmaları, kırsaldaki ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmayı sürdürmeleri, bu sürece özgürce katılmaları ve bundan yarar sağlamaları için pozitif ayrımcılık temelinde gerekli önlemleri alır.

2. Devlet, köylü kadın ve kırsalda çalışan diğer kadınların bu beyannamede ve diğer uluslararası insan hakları enstrümanlarında belirtilen tüm insan haklarından ve temel özgürlüklerden aşağıdaki hakları da kapsayacak şekilde, ayrımcılığa uğramadan faydalanmalarını sağlar:

(a) Kalkınma planlarının oluşturulmasına ve uygulanmasına anlamlı bir şekilde ve her düzeyde katılabilme hakkı;

(b) Bilgilendirme, danışmanlık, kadın hastalıkları ve aile planlaması hizmetlerini de kapsayan uygun sağlık koşullarına erişim hakkı;

(c) Sosyal güvenlik programlarından doğrudan faydalanma hakkı;

(d) İşlevsel okuryazarlık dahil, resmi veya gayrı resmi her türlü staj ve eğitimi alma ve kendi teknik yeterliliklerini artırmak için toplumdaki tüm yayın hizmetlerinden faydalanma hakkı;

(e) İstihdam ya da kendi mesleğinin sahibi olmak yoluyla ekonomik firsatlara eşit erişim sağlamak için kendi kendine yardım grupları ve kooperatifler organize etme hakkı;

(0 Tüm topluluk faaliyetlerine katılma hakkı;

(g) Toprak ve doğal varlıklar bakımından tarımsal kredilere, pazarlama hizmetlerine, uygun teknolojiye, eşit haklara erişim hakkı;

(h) Medeni durumlarından ve toprağın belirli tasarruf sistemlerinden bağımsız olarak toprak ve doğal kaynakların kullanımı ve kontrolüne eşit erişim hakkı ile toprak ve tarım reformu ve toprağın yeniden düzenlenmesine ilişkin planlarda eşit veya öncelikli muamele hakkı;

(0) Elverişli istihdam, eşit istihkak ve sosyal menfaatler ve gelir getirici faaliyetlere erişim hakkı;

() Şiddetten uzak olma hakkı;

(k) Hem hukuki hem de özel alanda, evlilik ve aile ilişkilerinde eşit ve adil muamele hakkı.

Doğal kaynakların kullanımı ve kalkınma

(1) Köylüler ve kırsalda çalışanlar; yeterli yaşam koşullarını sağlayabilmeleri için gerekli olan, topluluklarındaki mevcut doğal kaynaklara erişme ve bunları kullanma hakkına sahiptir. Bu doğal kaynakların yönetimine katılma ve doğal kaynakların geliştirilmeleri ve korunmaları sonucu ortaya çıkan faydalardan yararlanma hakkına sahiptir. Doğal kaynaklara erişilmesiyle ilgili olarak danışılma hakkına ve bunların kullanımı sonucu ortaya çıkan faydalara adil ve eşit katılma hakkına sahiptir.

(2) Köylüler ve kırsalda çalışanlar; bu konuda öncelikleri ve stratejileri belirleme ve bunları geliştirme hakkına sahiptir.

(3) Devlet, köylülerin ve kırsalda çalışanların, geleneksel olarak sahip oldukları veya kullandıkları doğal kaynakların aşağıdaki koşullar yerine getirilerek işletilmesini temin edecek önlemleri alır:

(a) Köylüler ve kırsal alanlarda çalışan insanların bireysel ve kolektif katılımıyla, teknik olarak yeterli ve bağımsız kuruluşlar tarafından usulüne uygun biçimde yürütülen bir toplumsal ve çevresel etki değerlendirmesi;

(b) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların özgür, önceden ve bilinçli onayını almak üzere düzenlenecek iyi niyet istişareleri;

(c) Bu işletmeden ortaya çıkacak faydaların, doğal kaynaklardan istifade edenler ile köylüler ve kırsalda çalışan insanlar arasında, karşılıklı anlaşmaya varılan koşullar çerçevesinde paylaşılmasına yönelik yöntemler.

Özgürlük ve güvenlik hakkı

(1) Anayasal hak ve özgürlüklerin kullanımının önünde engel teşkil eden uygulamalara devlet müdahale eder. Zalimane ve insanlık dışı muamele yasağı temelinde gerekli önlemler alınır. İşkence ve angarya yasaktır.

Hareket özgürlüğü

(1) Devlet, sınırlar ötesi de dahil olmak üzere, köylü ve kırsalda çalışan insanların, özellikle de yaylacıların, balıkçıların, göçmen ve mevsimlik tarım işçilerinin serbest dolaşımını kolaylaştırmak için uluslararası anlaşmalarda öngörülen yöntemler dahil olmak üzere, gerekli önlemleri alır. Bu serbesti savaş, doğal afetler ve bulaşıcı hastalıklar gibi mücbir sebepler haricinde kısıtlanamaz.

(2) Devlet, yerli halklar gibi köylüleri ve kırsalda çalışan insanları etkileyen sınır aşırı tasarruf hakkına ilişkin sorunları ve uluslararası sınırları aşan küçük ölçekli balıkçıların mera ve mevsimlik göç yolları ile balıkçılık alanlarını ilgilendiren konuları ele almak için diğer devletlerle işbirliği yapar.

Düşünce ve ifade özgürlüğü

(1) Devlet, anayasal hakların kullanımı ve bu bağlamda herkesin bireysel veya başkalarıyla bağlantılı olarak, şiddet, tehdit, misilleme, hukuki ya da fiili ayrımcılığa, bu beyannamede tanımlanan hakların meşru kullanımı ve ileri sürülmesi sonucunda ortaya çıkabilecek baskı ve keyfi uygulamalara karşı, yetkili makamlar tarafından korunmasını temin etmek üzere gerekli tüm önlemleri alır.

Örgütlenme özgürlüğü

(1) Devlet anayasal olarak güvence altında olan hakları korur ve gözetir. kooperatiflerin ve köylülerin ve kırsalda çalışan insanların kurduğu farklı örgütlerin desteklenmesi, bu kuruluşlar ve üyelerinin yasal faaliyetlerinin şekillenmesi, geliştirilmesi ve sürdürülmesi önündeki, yasal ve idari ayrımcılık da dahil olmak üzere, engelleri ortadan kaldırmak üzere gerekli önlemleri almalı ve koşul ve ücretlerin adil ve istikrarlı olmasını sağlamak ve haysiyet, iyi bir yaşam ve sürdürülebilir geçinme haklarının zarar görmesini önlemek amacıyla örgütlerin pozisyonlarını güçlendirmek yönünde destek sağlar.

Katılım hakkı

(1) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların doğrudan ve/veya temsilci örgütleri aracılığıyla, kendi hayatlarını, topraklarını ve geçimlerini etkileyen politika, program ve projelerin oluşturulmasına, uygulanmasına ve değerlendirilmesine aktif, özgür, etkili, anlamlı bilinçli ve örgütlü katılma hakkı vardır.

(2) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların doğrudan ve/veya temsilci örgütleri aracılığıyla, gıda güvenliği, çalışma ve çevre standartlarının ister özel ister kamu aktörlerince oluşturulmasına ve bu standartlarla uyumun izlenmesine katılma hakkı vardır.

(3) Devlet, köylü ve kırsalda çalışan insanlara ait güçlü ve bağımsız organizasyonların kurulması ve büyümesini kolaylaştırmak dahil; hayatlarını, topraklarını ve geçimlerini etkileyen karar alma süreçlerine doğrudan ve/veya temsilci örgütler aracılığı ile anlamlı ve etkili katılımını sağlamak için gerekli önlemleri alır.

Üretim, pazarlama ve dağıtıma ilişkin bilgi hakkı

(1) Köylüler ve kırsalda çalışan insanlar bilgi isteme, alma, geliştirme ve verme hakkına sahiptir. Buna üretim, işleme, pazarlama ve dağıtımı etkileyen faktörlere ilişkin bilgi de dahildir.

(2) Devlet, köylüler ve kırsalda çalışan insanların, şeffaf, zamanında ve yeterli bilgiye erişimlerini, hayatlarını, topraklarını ve geçimlerini etkileyebilecek karar verme süreçlerinde etkin bir katılımı sağlayacak, bunu kültürel yöntemlerine uyumlu bir dilde ve şekilde ve uygun araçlarla garanti altına alacak gerekli tedbirleri benimser.

(3) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların, ürünlerinin kalitesini yerel, ulusal ve uluslararası düzeyde adil ve tarafsız değerlendirecek ve sertifikalandıracak bir sisteme sahip olma hakları bulunmaktadır. Ayrıca bu insanların, uluslar üstü şirketler tarafından belirlenmiş ve veya, ulusal politikalarla da dikte edilmeye çalışılan sertifikasyon mekanizmalarını kabul etmeme hakları da vardır.

Adalete erişim

(1) Devlet, tarafsız ve yetkin yargı ve idari birimler vasıtasıyla, zamanında, ekonomik ve etkin araçlar ile kendi dillerinde anlaşmazlıkların giderilmesine ayrımcılık olmaksızın erişilmesine olanak vermeli, temyiz, eski hale getirme, zararın giderilmesi, tazminat ve onarım haklarını içerebilecek şekilde etkin ve hızlı çözümler sağlamalıdır.

(2) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların yasal destek hakları vardır. Devlet, idari ve adli hizmetlere başka türlü erişemeyecek, köylüler ve kırsalda çalışan insanlar için pozitif ayrımcılık temelinde ek önlemler almalıdır. Avukat atanması ve yargı harçlarına dair ek önlemler alınır ve hazineden ödenek ayrılır.

(3) Devlet ulusal insan hakları kuruluşlarının çalışmasını ve yetkilerini özellikle kırsal alanlarda kolaylaştırır ve güçlendirir.

(4) Devlet köylülere ve kırsalda çalışan insanlara, onları topraklarından ve doğal kaynaklarından yoksun bırakmayı, geçim araçlarından ve bütünlüklerinden mahrum etmeyi amaçlayan veya buna neden olan her türlü eylemin ve de zorunlu yerleştirme veya nüfusun yerinden edilmesi, zoraki asimilasyon veya entegrasyonun her şeklinin önlenmesi ve telafi edilmesi için etkin mekanizmalar sunar.

Çalışma hakkı

(1) Devlet, köylüler ve kırsalda çalışan insanlar ve aileleri için iş olanaklarının bulunduğu ve yeterli yaşam standardına yetecek ölçüde gelir sunan kolaylaştırıcı bir ortam yaratır. Devlet, başka sektörlerde istihdam olanakları bulunmuyorsa, istihdam yaratmak için olabildiğince emek-yoğun gıda sistemleri oluşturmak ve desteklemek için gerekli önlemleri alır.

(2) Devlet, köylü tarımı ve küçük ölçekli balıkçılığın kendine has özelliklerini göz önünde bulundurarak, iş müfettişlerinin kırsal alanlarda etkin operasyonlarını garanti altına alacak gerekli kaynakları tahsis ederek çalışma yasalarına uyumu denetler.

(3) Devlet, köylüler ve kırsalda çalışan insanlar ve onları temsil eden kuruluşlarla iletişim ve iş birliği içinde, bu kişileri, kadınları, erkekleri ve çocukları sezonluk ve göçmen işçiler de dahil olmak üzere, ekonomik sömürüden koruyacak gerekli önlemleri alır. Çalışanların sağlık ve güvenlik hakkı

(1) Köylüler ve kırsalda çalışan insanlar, geçici, sezonluk veya göçmen işçi olmalarından ve yasal statülerinden bağımsız olarak, güvenli ve sağlıklı şartlarda çalışma hakkına, güvenlik ve sağlık önlemlerinin gözden geçirilmesi ve uygulanmasına katılma hakkına, güvenlik ve sağlık temsilcilerini ve güvenlik ve sağlık komitelerindeki temsilcileri seçme hakkına, yeterli ve uygun koruyucu kıyafete, ekipmana, sağlık ve güvenlik eğitimine erişme hakkına, taciz ve şiddete maruz kalmadan çalışma hakkına ve güvenlik ve sağlığına ilişkin kuvvetle muhtemel ve ciddi bir risk olduğuna dair makul bir inanca sahip olduğunda, çalışmama hakkına sahiptir.

(2) Köylüler ve kırsalda çalışan insanlar, tarım kimyasallarını veya tarımsal ve endüstriyel kirleticileri kullanmama ve bunlara maruz bırakılmama hakkına sahiptirler.

(3) Devlet yukarıda bahsedilen hakları korumak için gereken önlemleri alır ve özellikle, sektörler arası koordinasyon, düzenleyici önlemler ve gerekli yaptırımların hayata geçirilebilmesi için tarımda, tarım endüstrisinde ve balıkçılıkta politikaların gerçekleştirilmesi ile iş güvenliği ve sağlığına ilişkin ulusal yasa ve düzenlemelerin uygulanmasından sorumlu bir yetkili merci belirler ve kırsal çalışma yerlerinin denetlenmesi için Uluslararası Çalışma Örgütü'nün ilgili enstrümanlarıyla uyumlu yeterli ve uygun sistemler oluşturarak bunları destekler.

(4) Devlet aşağıdakileri garanti altına almak için tüm gerekli önlemleri alır;

(a) Tarımda kullanılan kimyasalların ithalatı, sınıflandırılması, paketlenmesi ve etiketlenmesi ile yasaklanmasına ya da sınırlandırılmasına ilişkin özel kriterleri belirleyecek uygun bir ulusal sistem veya yetkili merci tarafından onaylanmış herhangi bir sistem oluşturulması;

(b) Tarımda kullanılan kimyasalları üreten, ithal eden, satan, transfer eden, depolayan veya kullananların ulusal ve diğer kabul görmüş güvenlik ve sağlık standartlarına uyması, kullanıcılara ve talep halinde yetkili merciye, ülkenin uygun resmi dilinde veya dillerinde yeterli ve uygun bilgi sunması;

(c) Kimyasal atıkların, eskimiş kimyasalların ve boş kimyasal kaplarının, başka amaçlar için kullanılmasını engelleyecek, güvenlik, sağlık ve çevresel riskleri ortadan kaldıracak ya da minimize edecek şekilde güvenli toplanması, geri dönüştürülmesi ve bertaraf edilmesi için uygun bir sistem oluşturulması;

(d) Kırsal alanlarda yaygın olarak kullanılan kimyasalların sağlık ve çevre etkileri ve bunların alternatifleri hakkında eğitim ve kamusal farkındalık programları geliştirilmesi ve uygulanması.

Gıda hakkı ve gıda egemenliği

() Yeterli gıdaya ulaşmak, aç kalmamak, sağlıklı beslenmek köylülerin ve kırsalda çalışan insanların temel hakkıdır. Bu haklar en yüksek derece fiziksel, duygusal, ve zihinsel gelişime ulaşma imkanını garantileyen gıdanın üretilmesi ve yeterli besine ulaşma haklarını da kapsar.

(2) Köylülerin ve kırsalda çalışan insanların gıda egemenliği hakkı vardır. Gıda egemenliği halkların sağlıklı, toplumun kültürüne uygun, adil ve ekolojik bakımdan duyarlı yöntemlerle üretilmiş gıdaya ulaşma hakkıdır. Bu hak, karar alma süreçlerine katılma ve kendi gıda ve tarım sistemlerini belirleme hakkını da kapsar.

(3) Devlet, köylüler ve kırsalda çalışan insanların katılımıyla, yerel, ulusal, bölgesel ve uluslararası düzeyde gıda egemenliğini geliştiren ve koruyan politikalar ile bu politikaların tarım, ekonomi, sosyal, kültürel ve kalkınma politikaları ile tutarlı olmasını sağlayacak mekanizmalar oluşturur.

(4) Devlet, gelecek nesillerin gıdaya erişebilmesini gözeterek, köylülerin ve kırsalda çalışan insanların uygun, yeterli ve kültürel olarak kabul edilebilir, sürdürülebilir ve adil yöntemlerle üretilen ve tüketilen gıdaya her daim erişmesini, bireysel ve toplu olarak, fiziksel ve zihinsel olarak tatmin edici ve haysiyetli bir yaşam sürmesini sağlar.

() Devlet, kırsalda yaşayan çocukların yetersiz beslenmeleriyle mücadele için uygun önlemleri alır. Bu önlemler, temel sağlık hizmetleri çerçevesinde, halihazırda mevcut teknolojilerin uygulanması, yeterli besleyici gıdaların tedariki ve hamilelik ve emzirme süresince kadınların yeterli besin almalarını sağlamayı içerir. Ayrıca devlet, toplumun tüm katmanlarının, özellikle ebeveyn ve çocukların, bilgilendirilmesini, beslenmeyle ilgili eğitime erişebilmelerini, çocuk beslenmesi ve emzirme ile ilgili temel bilgileri kullanırken desteklenmelerini sağlamalıdır.

Yeterli kazanç, geçim ve üretim araçlarına sahip olma hakkı

(1) Köylüler ve kırsalda çalışan insanlar kendileri ve aileleri için yeterli kazanç ve geçim haklarına, bu haklara ulaşmak için, üretim aletleri, teknik yardım, kredi, sigorta ve diğer mali hizmetler dahil gerekli üretim araçlarına sahip olma hakkı vardır. Ayrıca, bireysel ve toplu olarak geleneksel çiftçilik, balıkçılık ve hayvancılık yöntemlerini kullanma ve topluluk merkezli pazarlarını kurma hakkı vardır.

(2) Köylülerin ve kırsalda çalışan insanların taşımacılık araçlarına ve ürünlerini yerel, ulusal ve bölgesel pazarlarda, yeterli kazanç ve geçimini garanti edebilecek fiyatlarda satabilmesi için gerekli olan imalat, kurutma ve depolama imkanlarına ulaşma hakkı vardır.

(3) Devlet, köylülerin ve kırsalda çalışan insanların ürünlerini yeterli yaşam standartlarına erişebilmelerini sağlayacak fiyatlarda satabilmeleri için, yerel, ulusal ve bölgesel pazarlara tam ve adil erişim ve katılımlarını sağlar ve bu pazarları güçlendirmek ve desteklemek için uygun önlemleri alır. Ürün fiyatları, köylüleri ve kırsal alanlarda çalışan diğer halkları ve örgütlerini dahil eden adil ve şeffaf süreçler içinde kararlaştırılmalıdır.

(4) Devlet, kırsal kalkınma, tarım, çevre, ticaret ve yatırım politika ve programlarının, yerel geçim seçeneklerini güçlendirmeye ve çevreye duyarlı tarımsal üretim biçimlerine geçmeye etkin olarak katkıda bulunmasını sağlayacak tedbirleri alır. Devlet, mümkün olduğu ölçüde, agroekolojiye uygun, organik ve sürdürülebilir üretimi teşvik ederek, çiftçi-tüketici arasında doğrudan satışları kolaylaştırır.

(5) Devlet, doğal afetler ve piyasa aksaklığı gibi diğer ciddi karışıklıklara karşı köylülerin direncini güçlendirecek uygun önlemleri alır.

Toprak ve diğer doğal kaynaklar hakkı

(1) Yeterli yaşam standardını elde etmek, güvenli, barış içinde ve haysiyetli biçimde yaşanacak bir yere sahip olmak ve kültürlerini geliştirebilmek için ihtiyaçları olan toprak, su kaynağı, deniz kıyısı, balık avlama alanları, otlak ve ormanlar, köylüler ve kırsalda çalışan insanların, bireysel ve toplu olarak hakkıdır. Bu hak engellenemez.

(2) Devlet, medeni durum değişikliği, yasal kapasite eksikliği veya ekonomik kaynaklara erişim eksikliği sonucu ortaya çıkanlar dahil olmak üzere, topraktan tasarruf haklarıyla ilgili bütün ayrımcılık biçimlerini yasaklar. Devlet, topraktan tasarruf hakkını, bu hakları devretme ve miras alma hakkını da içerecek biçimde, kadın ve erkeklere eşit olarak sağlamak zorundadır.

(3) Devlet, geleneksel topraktan tasarruf hakları dahil, şu an kanunla korunmayan topraktan tasarruf haklarının yasal olarak tanınmasını sağlar. Kiracılık, hazine arazilerini ecrimisil ödeyerek kullanma da dahil olmak üzere her türlü tasarruf hakkı kişilere, zorla tahliyelere karşı yasal koruma sağlayacak derecede tasarruf teminatı sağlar. Devlet, doğal kaynakları ve bunların ortak kullanılması ve yönetilmesine ilişkin sistemleri tanıyıp korur.

(4) Köylüler ve kırsalda çalışan insanlar, topraklarından, ikamet yerlerinden veya çeşitli faaliyetleri ve uygun yaşam koşullarını sağlamak için kullandıkları doğal kaynakların bulunduğu yerlerden-keyfi şekilde uzaklaştırılmaya karşı korunma hakkına sahiptir. Devlet, yerinden edilmeye karşı koruyucu tedbirleri, uluslararası insan hakları ve insancıl hukuk standartlarıyla uyumlu bir biçimde, mevzuatlarına dahil eder. Devlet, cezai tedbir veya savaş aracı ya da yöntemi olarak uygulanması dahil olmak üzere, zorla tahliye, ev yıkımları, tarım alanlarının tahrip edilmesi ile toprak ve diğer doğal kaynaklara keyfi olarak el konulması veya kamulaştırılmasını yasaklar.

() Köylüler ve kırsalda çalışan insanların, bireysel veya toplu olarak, keyfi veya kanunsuz biçimde mahrum edildikleri topraklarına geri dönme, faaliyetlerinde kullandıkları ve yeterli yaşam koşullarına ulaşmaları için gerekli olan doğal kaynaklara erişme veya geri dönüşleri mümkün olmadığı koşullarda adil tazminat alma hakları vardır. Devlet, doğal felaketler ve/veya silahlı çatışma nedeniyle yerlerinden edilmiş köylü ve kırsal alanlarda çalışan insanların, topraklarına ve diğer doğal kaynaklara erişmesini yeniden sağlamak için gerekli adımları atmak zorundadır.

(6) Devlet, çeşitli faaliyetler ve uygun yaşam koşullarını sağlamak için kullanılan toprak ve diğer doğal kaynaklara, özellikle genç insanlar ve topraksızların geniş ve adil bir biçimde erişimini sağlamak ve kapsayıcı kırsal kalkınmayı teşvik etmek için yeniden bölüşüme dayalı tarım reformları uygular. Yeniden bölüşüme dayalı reformlar erkekler ve kadınların toprağa, balık avlama alanları ve ormanlara, eşit erişimini garanti altına almalı, toprağın sosyal işlevini gözetmeli ve bir mülkiyet altında aşırı birikimini kısıtlamalıdır. Topraksız köylülere, küçük ölçekli balıkçılara ve kırsal çalışanlara kamu arazilerinin, balık avlama alanlarının ve ormanların tahsisinde öncelik verilir.

(7) Devletler, üretim ve yeterli yaşam koşullarına ulaşmak için kullanılan topraklar ve diğer doğal kaynakların korunması ve sürdürülebilir biçimde kullanılmasını sağlamak için, agroekoloji yöntemlerini de içeren önlemler almalı ve biyolojik ve diğer doğal kapasitelerin ve çevrimlerin yenilenmesine ilişkin şartları temin etmelidir.

Güvenli, temiz ve sağlıklı bir çevre hakkı

(1) Köylüler ve kırsalda çalışanlar, çevre ile topraklarının, bölgelerinin veya kaynaklarının üretim kapasitesinin korunması ve muhafaza edilmesi hakkına sahiptir. Devlet bu hakkı korumak ve köylüler ile kırsalda çalışan insanların bu hakkının tam olarak ifasını sağlamak için gerekli önlemleri ayrımcılık yapmaksızın almak zorundadır.

2) Devlet iklim değişikliği ile mücadeleyi şart koşan uluslararası yükümlülüklerini yerine getirir. Köylüler ve kırsalda çalışan insanların, ulusal ve yerel iklim değişikliği uyum ve hafifletme politikalarının tasarım ve uygulamasına, pratik ve geleneksel bilgilerin kullanımını da kapsayacak biçimde, katkıda bulunma hakkı vardır.

(3) Devlet, köylüler ve kırsalda çalışan insanların toprak veya bölgelerine tehlikeli maddelerin atılmasını veya depolanmasını önleyecek etkin önlemler alarak onların haklarını kullanması önündeki, sınır ötesi çevre zararlarından kaynaklanan tehditleri belirlemek üzere iş birliği yapar.

(4) Devlet, köylüler ve kırsalda çalışan insanları, onların haklarının korunmasına doğrudan veya dolaylı katkıda bulunan çevre kanunlarını da uygulamak suretiyle, devlet dışı aktörlerin suistimalinden korur.

Tohum hakkı

(1) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların tohum hakkı vardır, bu hak aşağıdakileri kapsar: (a) Gıda ve tarım için bitki genetik kaynaklarıyla ilgili geleneksel bilginin korunması hakkı;

(b) Gıda ve tarım için bitki genetik kaynaklarının kullanımından doğan faydaların paylaşımına adilane katılım hakkı;

(c) Gıda ve tarım için bitki genetik kaynaklarının korunması ve sürdürülebilir kullanımıyla ilgili konularda karar verme sürecine katılma hakkı;

(d) Atalık tohum/üretme ve çoğaltma malzemelerini saklama, kullanma, takas etme ve satma hakkı.

(2) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların tohumlarını ve geleneksel bilgilerini sürdürme, kontrol etme, koruma ve geliştirme hakkı vardır.

(3) Devlet tohum hakkına saygı duyar ve ulusal mevzuatlarında bu hakkı tanır.

(4) Devlet köylülere yeterli kalitede ve miktarda tohumu, ekim için en uygun dönemde, uygun bir fiyat ile sağlanmasını garanti altına alır.

(9) Devlet köylülerin ellerindeki tohumları veya tercih ettikleri yerel olarak ulaşılabilir diğer tohumları kullanma ve yetiştirmek istedikleri türlere karar verme haklarını tanır.

(6) Devlet köylülerin tohum sistemlerini destekler, köylü tohumlarının kullanımı ve tarımsal biyoçeşitliliği teşvik eder.

(7) Devlet tarımsal araştırma-geliştirmenin köylüler ve kırsalda çalışan insanların ihtiyaçlarına yönelik olmasını sağlayarak; deneyimlerini dikkate alarak, bu kişilerin, önceliklerin tanımlanması ile araştırma-geliştirme sürecine aktif katılımını sağlar ve köylüler ve kırsalda çalışan insanların ihtiyaçlarını karşılayan nadir ürünlerin ve tohumların ar-ge'sine yatırımı artırır.

(8) Devlet tohum politikalarının, bitki çeşitliliğinin koruması ve diğer fikri mülkiyet haklarının, belgelendirme programları ve tohum pazarlama mevzuatının köylülerin haklarına, özellikle de tohum hakkına saygılı olmasını ve onların ihtiyaç ve gerçekliklerini dikkate almasını sağlar.

Biyolojik çeşitlilik hakkı

(1) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların, bireysel veya toplu olarak, tarım, balıkçılık ve hayvancılık alanlarındaki biyolojik çeşitliliği ve bununla ilişkili bilgiyi koruma, devam ettirme ve sürdürülebilir şekilde kullanma ve geliştirme hakkı vardır. Aynı zamanda, geçimlerinin ve tarımsal biyoçeşitliliğin yenilenmesinin temelini oluşturan geleneksel tarım, kırsal hayat ve agroekolojik sistemleri sürdürme hakkı vardır.

(2) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların, biyolojik çeşitliliğin korunması ve sürdürülebilir kullanımıyla ilgili ortak geleneksel bilgilerini, yenilikleri ve uygulamaları korumaya hakları vardır.

(3) Devlet, ilgili uluslararası anlaşmalardaki yükümlülükleriyle uyumlu olarak, biyoçeşitlilik ve genetik kaynakların tükenmesinin önlenmesi, bunların korunmasının ve sürdürülebilir kullanunının güvence altına alınması, köylüler ve kırsalda çalışan insanların geleneksel bilgilerinin korunması ve tanıtılması ile bu kişilerin bu kaynakların kullanımından doğan faydaların paylaşımına adil katılımı için uygun tedbirleri alır.

(4) Devlet, köylüler ve kırsalda çalışanların herhangi bir değişime uğratılmış canlı organizmanın geliştirilmesi, işlenmesi, nakliyatı veya piyasaya sürülmesinden doğabilecek hak ihlali risklerini denetler ve önler.

Su ve hıfzıssıhha hakkı

(1) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların, yaşam ve tüm insan haklarından tam olarak faydalanabilmek için hayati önem taşıyan güvenli ve temiz içme suyuna ve hıfzıssıhhaya erişim hakkı vardır. Aynı zamanda su sağlama sistemlerine ve kaliteli, ekonomik ve fiziksel olarak erişilebilir, ayrımcı olmayan ve kültür ve toplumsal cinsiyet açısından kabul edilebilir temizlik tesislerine erişme hakları vardır.

(2) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların, tarım, balıkçılık, hayvancılık ve diğer suyla ilgili geçim faaliyetlerini güvenceye almak için su hakkı vardır. Bu kişilerin suya ve su kaynakları yönetim sistemlerine adil erişim hakkı ile keyfi kesintiler veya su kaynaklarında kirlenme olmadan yaşama hakkı vardır.

(3) Devlet, ayırımcılık yapmadan, geleneksel ve topluluk temelli su yönetim sistemleri de dahil olmak üzere, suya erişime saygı göstererek, bu erişimi korur ve güvence altına alır. Devlet kişisel, hane halkı ve üretim amaçlı kullanılan suyu ve hıfzıssıhhanın iyileşmesini temin etmek için önlemler alır. Bunu özellikle, hukuki statüleri ne olursa olsun, dezavantajlı veya dışlanmış gruplar, göçebe yaylacılar, plantasyon işçileri, göçmenler ile düzensiz veya gayriresmi alanlarda yaşayanlar için yapar. (4) Devlet aşırı kullanım ve tehlikeli maddelerin, özellikle endüstriyel sıvı atık, konsantre mineral ile ağır ve hızlı zehirlenmeye sebep veren kimyasalların doğurduğu kirlenmeye karşı, doğal su kaynaklarını, havzaları, akiferler ile sulak alanlar, göller, göletler, nehirler ve dereler dahil olmak üzere yer üstü su kaynaklarını korur ve bunların yenilenmesini sağlar.

(0) Devlet, üçüncü kişilerce ve ticari şirketlerce köylüler ve kırsalda çalışan insanların su haklarını (o kullanmalarının o kısıtlamasını oengeller. Devlet su kullanımını önceliklendirmede, insani ihtiyaçları, küçük ölçekli gıda üretimini, ekosistem ihtiyaçlarını ve kültürel kullanımı diğer kullanımların önünde tutar.

Sosyal güvenlik hakkı

(1) Köylüler ve kırsalda çalışanların, sosyal sigorta dahil olmak üzere, sosyal güvenlik hakkı vardır. Aynı zamanda yürürlükte olan uluslararası ve yerel iş mevzuatı kapsamında verilmiş tüm sosyal güvenlik haklarından faydalanma hakkı vardır.

(2) Kırsal bölgelerdeki göçmen işçiler, hukuki statüleri ne olursa olsun, sosyal güvenlik alanında eşit muamele görür.

(3) Devlet, köylüler ve kırsalda çalışan insanların sosyal sigorta dahil olmak üzere, sosyal güvenlik hakkını tanır ve ulusal şartlara uygun olarak, temel sosyal güvenlik teminatlarını içeren sosyal koruma zeminini kurar veya sürdürür. Teminatlar asgari olarak, muhtaç kişilerin yaşam boyu temel sağlık hizmetine ve temel gelir güvencesine erişmesini ve ulusal seviyede gerekli bulunan mal ve hizmetlere etkin erişimi sağlar.

(4) Temel sosyal güvence teminatı kanun ile tesis edilir. Tarafsız, şeffaf, etkin, erişilebilir şikâyet ve itiraz süreçleri de kanunla tanımlanır.

Sağlık hakkı

(1) Köylüler ve kırsalda çalışanların; mevcut en yüksek fiziksel ve zihinsel sağlık standardından faydalanma hakkı vardır. Ayrıca herhangi bir ayrımcılığa maruz kalmadan tüm sosyal hizmetlere ve sağlık hizmetlerine erişme hakları vardır.

(2) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların, tıbbi amaçlar için kullandıkları bitki, hayvan ve minerallere erişme ve bunların korunması da dahil olmak üzere, geleneksel ilaçlarını kullanma ve koruma, sağlıkla ilgili alışkanlıklarını devam ettirme hakkı vardır.

(3) Devlet, kırsal alanlarda, özellikle savunmasız konumda olan, hukuki destekten yoksun durumdaki gruplar için ayrımcılığı önleyecek şekilde, sağlık tesislerine, ürünlerine ve hizmetlerine, temel ilaçlara, bulaşıcı hastalıklara karşı bağışıklık önlemlerine, üreme sağlığı hizmetlerine, topluluğu etkileyen ve ilgilendiren temel sağlık problemleri, bunları önleme ve kontrol altına alma yöntemleri ile ilgili bilgiye, anne ve çocuk sağlığına yönelik hizmetlere erişim ile sağlık personelinin, sağlık ve insan hakları dahil eğitilmesini teminat altına alır.

Barınma hakkı

(1) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların yeterli barınma hakkı vardır. Huzur ve haysiyetleriyle yaşayacakları güvenli evleri ve toplulukları idame ettirme hakları vardır.

(2) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların evlerinden zorla tahliyeye, tacize ve diğer tehditlere karşı korunma hakları vardır.

(3) Devlet, köylüleri ve kırsalda çalışan insanları, uygun yasal koruma veya başka tür korunma yöntemlerine erişimleri veya güçleri yetmeden mesken tuttukları evlerinden veya topraklarından rızaları olmadan geçici veya kalıcı tahliye edemez. Tahliyenin kaçınılmaz olduğu, savaş, doğal afet ve salgın hastalık gibi hallerde, devlet doğabilecek maddi ve diğer kayıpları karşılar veya tazminat öder.

(4) Tahliye durumunda devlet köylüler ve kırsalda çalışan insanların erişilebilirlik, finansman gücü, barınabilme, imtiyaz güvencesi, kültürel açıdan uygunluk, uygun konum, sağlık, eğitim ve su gibi temel haklara erişim şartlarını karşılayan konut edindirme seçeneklerini içerecek şekilde yeniden iskanını garanti eder.

Eğitim ve öğrenim hakkının kullanımına dair alınacak önlemler

(1) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların öğrenim ve eğitim hakkı vardır. Köylüler ve kırsalda çalışan insanlar için öğrenim ve eğitim programları onların ekonomik ortamını, sosyal ve kültürel koşullarını, ana dillerini ve pratik ihtiyaçlarını hesaba katmalı, tarih, bilgi ve değer sistemlerini bünyesinde barındırmalıdır. Programlar köylüler ve kırsalda çalışan insanlarla iş birliği içinde geliştirilir ve uygulanır.

(2) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların, içinde bulundukları belirli agroekolojik, sosyokültürel ve ekonomik ortamlara uyumlu bir şekilde eğitim görme hakkı vardır. Sorunlara karşılık geliştirilen tahsil programları üretkenliği artırma, pazarlama ve ilaç, hastalık, sistem şokları, kimyasalların etkileri, iklim değişikliği ve hava olaylarıyla başa çıkacak becerileri içermeli, ancak bunlarla sınırlı kalmamalıdır.

(3) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların çocuklarının kültürleri ve insan hakları araçlarının içerdiği diğer tüm haklar ile uyumlu öğrenim alma hakkı vardır.

(4) Devlet köylülerin ve kırsalda çalışan insanların karşılaştıkları acil ve yeni ortaya çıkan zorluklara daha makul bir şekilde karşılık verebilmek için çiftçi saha okulları, katılımcı bitki yetiştirme, bitki ve hayvan sağlığı muayenehaneleri gibi katılımcı çiftçi-bilim insanı ortaklıklarını destekler.

(5) Devlet çiftlik düzeyinde tahsil, pazar bilgisi ve danışman hizmetlerini sağlayacak yatırımlar yapar.

Kültürel hakların korunmasına dair alınacak önlemler

(1) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların müdahaleye veya herhangi bir şekilde ayrımcılığa uğramaksızın, ana dilde eğitim de dahil olmak üzere kültürel gelişimlerini özgürce devam ettirebilme ve kendi kültürlerinden faydalanma hakları vardır. Ayrıca, sahip oldukları hayat tarzı, üretim yöntemleri, teknoloji ya da adetler ve gelenekler gibi geleneksel bilgileri sürdürme, ifade etme, kontrolünü ellerinde tutma, koruma ve geliştirme hakları vardır. Hiç kimse uluslararası hukukça teminat altına alınmış insan haklarını kültürel hakları bahane etmek suretiyle sınırlandıramaz ve ihlal edemez. ©) Köylüler ve kırsalda çalışan insanların yerel adet, ana dil, kültür, din, edebiyat ve sanatlarını bireysel veya kolektif bir şekilde, uluslararası insan hakları standartlarına uygun koşullarda ifade etme hakları vardır.

(3) Devlet yukarıda bahsedilen haklara saygı duyarak, hakların tanınması ve korunmasına için önlem alır ve köylülerin ve kırsal alanlarda çalışan insanların geleneksel bilgi yöntem ve teknolojilerine karşı ayrımcılığı ortadan kaldırır.

Aykırılıklar

MADDE 30- Bu Kanunun uygulanması gereken yerlerde, diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.

Geçiş hükmü

GEÇİCİ MADDE-1 Bu Kanunun yürürlüğe girmesini müteakip kırsalda ve köyde yaşayanların çalışma haklarının uygulanmasına yönelik yönetmelikler ilgili bakanlıklarca kanunun yayımı tarihinden itibaren bir yıl içerisinde çıkarılır.

Madde 31- Bu kanun Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer.

Madde 32. Bu kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.

Gerekçe: Bu madde ile kanun kapsamındaki tanımlar hedeflenmektedir.