Adları Askeri Darbe ile Anılanların İsimlerinin Kamu Kurumları ile Kamusal Nitelikli Yer Adlarında Kullanılamayacağına Dair Kanun Teklifi

Türkiye'nin yakın geçmişi ve siyasi tarihi askeri darbelerden ayrı düşünülemez. Nitekim 1960, 1971, 1980 ve 1997 yıllarında yapılan askeri darbeler, toplumsal muhalefetin susturulmasının yanı sıra, idari ve sosyal yapının da yine askeri güç eliyle dizayn edildiği dönemlerdir. Keza 1960 ve 1980 darbelerinin ardından Anayasa değişikliğine gidilmiş olması, sair yasalarda yapılan düzenlemeler, değişen hükümetler ve yapılan uygulamalar tüm bu dizayn sürecinin yapı taşlarını oluşturmaktadır. Kuşkusuz bu denli köklü değişikliklere neden olan darbelerin beraberinde büyük boyutlu hak ihlallerinin yaşanması da kaçınılmaz olmuştur.

Türkiye'nin yakın geçmişinde en büyük yıkım ve kırılmalara yol açan 12 Eylül 1980 askeri darbesi ise günümüz Türkiye'sine en çok sirayet eden askeri darbedir. Zira hâlihazırda ülkenin yönetildiği 1982 Anayasası, bu askeri darbenin ürünüdür. Oysa demokrasi ve insan haklarının gelişimi, evrensel hukuk normlarına ulaşmak kısacası hukuk devleti olmanın gereğine erişmek 12 Eylül Anayasasının yerine yapılacak çoğulcu sivil bir Anayasa ile mümkündür. Ancak bununla birlikte 12 Eylül Dönemi başta olmak üzere tüm darbe dönemlerinin toplumda açtığı yaraları kapatmak için Anayasa'nın değiştirilmesinin yanı sıra geçmişle hesaplaşmanın sağlanması adına demokratik adımların atılması da önem arz etmektedir.

Geçmişle hesaplaşmanın, askeri darbelerin neticelerinden ötürü mağdur olan ve askeri darbelerin yarattığı olumsuz iklimde yaşayan halklar için taşıdığı önem kuşkusuzdur. Nitekim sadece 12 Eylül 1980 askeri darbesi neticesinde resmi rakamlara göre; 650 bin kişi göz altına alınmış, 1,5 milyonun üstünde vatandaş fişlenmiş, 210 bin dava açılmış ve bu davalarda 230 bin kişi yargılanmış, 7 bin kişi için idam cezası istenmiş, 517 kişiye idam cezası verilmiş, 30 kişinin idam cezası infaz edilmiş, 99.000 civarında vatandaş örgüt üyesi olmak suçundan yargılanmış, 30 bin kişi "sakıncalı" görülerek işten atılmış, 14 bin kişi yurttaşlıktan çıkarılmış, 30 bin kişi siyasi mülteci sıfatıyla ülkeyi terk etmiş, resmi kayıtlarda 171 kişinin gözaltında işkenceden öldüğü belgelenmiş, 937 film "sakıncalı" bulunduğu için yasaklanırken, bir çoğu "makaslanmış", 23.677 derneğin faaliyetlerine son verilmiş, bir kısmı kapatılmış, 3.854 öğretmen mesleğinden ihraç edilmiş, üniversitelerde 120 öğretim üyesinin mesleki hayatlarına son verilmiş, 47 hâkimin işine son verilmiş, 31 gazeteci mahkum edilmiş, 300 gazeteci saldırıya uğramış, saldırıya uğrayan gazetecilerden 3'ü vefat etmiş, gazeteler 300 gün yayın yapamamış, gazetelere 300'ün üstünde dava açılmış, cezaevlerinde toplam 299 kişi yaşamını yitirirken ayrıca maruz kaldıkları insanlık dışı muamelelere karşı açlık grevi kararı alan 14 kişi yaşamını yitirmiştir.

Tüm bu katliamın müsebbibi Kenan Evren ise yaptığı darbenin izleri hala sürer iken 10 Ocak 2012'de açılan dava ile yargılanabilmiştir. Yüzlerce mağdurun ve siyasi partilerin müdahil olduğu yargılama süreci ne yazık ki olayın failllerine ceza verme amacından uzak bir biçimde seyretmiş, 2014 yılında TCK'nın 146 ıncı maddesi kapsamında müebbet hapis cezası alan Kenan Evren ve Tahsin Şahinkaya'nın temyiz başvuruları yerel mahkemede bekletilerek ve Yargıtay'a gönderilme süreci geciktirilmiş, verilen ceza kesinleştirilmemiştir. Nitekim yargılama bu şekilde seyrederken Kenan Evren hayatını kaybetmiş ve 12 Eylül Davası da bir anlamda neticesiz kalmıştır. Ancak yargılama aşamasında çocukları zorla kaybedilmiş annelerin, siyasi partilerin, dönemin hükümet partisinin kısacası toplumun her kesiminden gelen davaya müdahil olma isteği, tüm toplumun bu darbenin bir biçimde mağduru oluşunu açıklamaktadır. Bu darbe neticesinde sayısız hak ihlali ile birlikte kişilerin "yaşama hakları" da ihlal edilmiş olup 12 Eylül Askesi Darbesi ile tüm ülke çapında bir kıyım gerçekleşmiştir.

12 Eylül Askeri Darbesi neticesinde bir çok yer adı bu dönemi çağrıştıran isimlerle değiştirilerek bu darbe toplumun tüm kodlarına işlenmeye çalışılmıştır. Ancak bu çalışma toplumdaki kırılmaları derinleştirirken yaşanan acı ve yıkımın etkisini de güçlendirici bir etki yaratmıştır. Türkiye'de yaşayan halklar; bir okulda, bir meydanda, bir parkta askeri darbeler ile özdeşleşen isimler ile karşılaştığında yaşadıkları acı ve yıkımı bir kez daha hatırlamakta ve yaşanan toplumsal travmaların etkisi de devam etmektedir. Bu nedenle kamu kurum ve kuruluşları ile kamusal niteliği haiz yerlerde kullanılan ve askeri darbeler ile özdeşleşen yer adlarının değiştirilmesi toplumsal barışın ve geçmişle yüzleşmenin sağlanması adına büyük önem taşımaktadır. İşbu kanun teklifi de darbelerin yarattığı olumsuz koşulların giderilerek geçmişle yüzleşmenin ve toplumsal barışın inşası amacına yöneliktir. MADDE GEREKÇELERİ