Toplu Konut Kanunu, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu ile Türk Borçlar Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi

Bilindiği üzere barınma hakkı en temel insan haklarındandır. Anayasa ve uluslararası sözleşmelerle de güvence altında alınan bu hak, son yıllarda artan ekonomik kriz ve ortaya çıkan başkaca etmenlerle toplumun dar gelirli kesimleri arasında kullanılmasında büyük sorunları yaşadığı bir hale gelmiştir. Pandemi sonrası normalleşme adımlarının atılmasını müteakip okulların açılmasıyla ilkin öğrencilerin yurt sorunları baş göstermiş ve barınma hakkı kamuoyunda tartışılmaya başlanmıştır. Akabinde henüz öğrencilerin barınma sorunu çözülememişken, yurttaşların da artan kira bedelleri ile karşı karşıya kaldığı başka bir sorunsal ortaya çıkmıştır. Artan konut ve kira fiyatları çoğu kez asgari ücretin çok üzerinde seyretmektedir. Çoğu yurttaş yaşamını insanca ve elverişli idame ettirebilecek bir konut bulamamaktadır.

Devletlerin herkes için elverişli konut hakkının yerine getirilmesine yönelik tedbir alma yükümlülüğü, yasal bağlayıcı niteliğe sahip bazı uluslararası insan hakları belgelerinde belirlenmiştir. Bunlar arasında, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi (Madde 25.1); Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (Madde 11.1); Çocuk Hakları Sözleşmesi (Madde 27.3); ve Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi'nin 14.2 (h) Maddesinde yer alan ayrım yapmama hükümleri ile Her Türlü Irk Ayrımcılığının Önlenmesine Dair Uluslararası Sözleşme'nin 5 (e) Maddesi yer almaktadır. Elverişli konut hakkı ayrıca Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin 17. Maddesi; Tüm Göçmen İşçilerin ve Aile Fertlerinin Haklarının Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşme'nin 43.1. Maddesi (1990); Mültecilerin Statüsüne İlişkin Sözleşme'nin 21. Maddesi (1951); ve Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme'nin 28. Maddesi (2007) ile garanti altına alınmıştır. Çocuk Hakları Bildirgesi (1959), Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) İşçi Konutları hakkındaki 115 sayılı Tavsiye Kararı (1961), Sosyal İlerleme ve Gelişme Bildirgesi (1969), Vancouver İnsan Yerleşimleri Bildirgesi (1976), Kalkınma Hakkı Bildirgesi (1986), İstanbul İnsan Yerleşimleri Bildirgesi (1996) ve BM Yerli Halklar Hakları Bildirgesi (2007) elverişli konut hakkını koruyan hükümler içermektedir. Birçok bölgesel belge de insanın elverişli konut hakkının geliştirilerek yerine getirilmesinin hukuki temelini sağlamaktadır. Konut ve barınma hakkını güvence altına alan belgelere rağmen Türkiye'de bilhassa son bir yıldır'bu hakkın çeşitli vesilelerle kullanılamaz hale getirldiğine tanıklık etmekteyiz. Kuşkusuz ekonomik kriz ve paranın değer kaybının da etkisi ile çoğu kez ev sahiplerinin, evlerini fahiş fiyatlardan kiraya vermek adına haksız ve hukuka aykırı yöntemlerle kiracılarını çıkarma yolunu tercih ettikleri örnekler giderek artmaktadır. Bilhassa büyük kentlerde ciddi bir sorunun başlangıcı olan bu yaklaşım, anayasal güvence altında olan barınma' hakkının ihlali sonucunu doğurmaktadır.

Elbette uzun yıllardır uygulanan yanlış kent politikaları ve konut planlamaları ucuz ve güvenilir konutu dar gelirli yurttaşlar için ulaşılamaz kılmıştır. Ekonomik ve sosyal krizin etkisiyle gittikçe yoksullaşan Türkiye, Avrupa İstatistik Ofisi'nin (Burostat) son verilerine göre konut fiyatlarının en fazla arttığı ülke olmuştur. TÜİK verilerine göre ülkede sadece "6 57lik bir kesim kendi konutunda otururken, yurttaşların neredeyse yarısı kiracı konumundadır. Yine TÜİK"'in açıkladığı verilere göre, yıllardır hane halkının gelirinden en fazla payı konut ve kira almaktadır. Meslek odaları, emlak şirketleri ve birçok araştırma kuruluşunun ellerindeki verilere dayalı yaptıkları araştırmalar sonucu, Türkiye'de özellikle son iki yılda başta büyükşehirler olmak üzere konutta kira artışları bazı merkezlerde "o 200'e varmıştır. Şüphesiz bu veriler birer veri olmanın ötesinde ülkede yurttaşların yaşadığı ve insan onuru ile bağdaşmayan durumlara ayna tutan araçlardır. Çok sayıda insanın sağlıklı, elverişli koşullarda yaşayamıyor oluşu, sosyal devlet ilkesi ile örtüşmemektedir. Devlet, sorumluluğu gereği yurttaşların barınma hakkını sağlayıcı yol ve yöntemleri üretmek ve yaşama geçirmekte mükelleftir. Bu bağlamda sunmuş olduğumuz kanun teklifi ile amaçlanan, kişilerin faiz ödemeksizin ev sahibi olmalarının yolunun açılması, yüksek kira fiyatlarının önlenmesi için tavan fiyat belirlemesinin esas olması ve yine düşük gelirli yurttaşlar için kira desteğinin Hazinece karşılanmasıdır.