Kürt Kültürünün ve Kürtçe'nin Korunması Kanun Teklifi

Yaşayan dillerin ve kültürlerin korunması, bir toplumun kimliğinin ve tarihi birikiminin önemli bir parçasıdır. Özellikle, Türkiye gibi zengin bir kültürel çeşitliliğe sahip olan ülkelerde, bu dillerin ve kültürlerin korunması ve geliştirilmesi, toplumsal çeşitliliğin ve zenginliğin devamı için kritik bir öneme sahiptir. Ancak, geçmişten bugüne uygulanan tekleştirme politikaları ve baskıcı yaklaşımlar sebebiyle bazı diller ve kültürler ciddi tehdit altındadır.

Coğrafi olarak çeşitli halkların bir arada yaşadığı Türkiye'de, uzun yıllardır "tek dil" politikaları uygulanmış ve anadilde eğitim yasaklanmıştır. Bu politikalar ve uygulamalar, özellikle Kürtçe'yi (Kurmanci, Zazaki) yok saymış ve Kürt kültürü ve Kürtçe koruma altına alınmamıştır.

Türkiye'nin zengin kültürel çeşitliliği göz önüne alındığında, yıllar boyunca homojenleştirme politikalarının uygulandığı ve dillerin yok sayıldığı görülmektedir. Bu politikaların etkisiyle bazı dillerin yok olduğu ve günümüzde bazılarının da yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu bilinmektedir. Kürtçe (Kurmanci, Zazaki, Sorani, Gorani), Ortadoğu'da en çok konuşulan dördüncü dil olmasına rağmen asimilasyon politikalarından kaygı verici düzeyde etkilenmiştir ve etkilenmeye devam etmektedir. Kürt halkı ve Kürt kültürü, Mezopotamya ve Anadolu'nun ortak kültürel mirasının vazgeçilmez bir parçası olmasına rağmen Kürtlerin kültürel mirası, kıyafetlerinden müziklerine kadar birçok alanda baskı altına tutulmaktadır.

Kürt halkının anadilde eğitim talebi, her zaman güncel bir konu olmuştur çünkü bu talep, çözümsüzlüğe mahkum edilen Kürt sorunu ve Kürt halkının eşit yurttaşlık mücadelesi temelinde en temel taleplerinden biridir. Ancak Türkiye'de Kürtçe, anadilde eğitim yapılmasını sağlayacak yasal düzenlemeler yapılmasının önü ısrarla kapatılmaktadır. Bununla ilişkili olarak, Kürtçe konuşan yurttaşlar sayısız hak ihlaline, ayrımcılığa ve şiddete maruz bırakılmaktadır.

Siyasi iktidarlara rağmen, sivil toplum kuruluşları Kürtçenin korunması ve geliştirilmesi için çaba göstermektedir. Öte yandan, Temmuz 2016'da ilan edilen Olağanüstü Hal (OHAL) sürecinde çıkarılan Kanun Hükmünde Kararnameler (KHK) Kürtçe yayın yapan televizyon kanalları ve gazeteler ile Kürt dilinin korunması ve geliştirilmesi amacıyla faaliyet yürüten kültürel kurumlar kapatılmıştır. Örneğin, Özgür Gün Tv, Denge Tv, JiyanTv, Van Tv, Azadiya

Welat gibi medya organları ile Mezopotamya Kültür Merkezi, İstanbul Kürt Enstitüsü, Kürt Dili Araştırma ve Geliştirme Derneği (Kürdi Der), Ehmedö Xani Dil Akademisi, Ferzad Kemanger İlkokulu, Kürt Yazarlar Derneği gibi dernekler ve okullar ile belediyelerin bünyesinde faaliyet gösteren Kürtçe kreşler kapatılmıştır.

Günümüzde, Kürtçe sahnelenen tiyatro oyunlarına yönelik keyfi yasaklamalar sıkça görülmektedir. Örneğin, Amed Şehir Tiyatrosu'nun Tartuffe, Teatra Jiyana Nü'nun Berü ve Tiyatro Mencel'in Kozik oyunları ile geçtiğimiz aylarda Şano Ar'ın Oral ü Travis oyunu, soyut gerekçelerle "kamu güvenliği" gibi bahanelerle yasaklanmıştır.

Kürtçe ile ilgili yaşanan yasaklar, tiyatro oyunlarından kitap fuarlarına kadar birçok alanda görülmektedir. Kürtçe kitapların bulunduğu stantların -bandrollü olmalarına rağmen- polis tarafından basılması gibi hak ihlalleri sıklıkla yaşanmaktadır. Kayyımların, ilk aşamada Kürt kültürünün ve dilinin yaşatılmasına yönelik çalışmaları durdurması ve Kürtçe tabelalara dahi tahammüllerinin olmayışı da bununla ilişkilidir. Milletvekillerinin Genel Kurul'da anadillerinde yapmak istedikleri konuşmalar bile Anayasa ve İçtüzük gerekçe gösterilerek engellenmektedir.

Kürtçe ile ilgili yasaklamaların etkisiyle dil kaybının yaşandığı ve anadilde konuşmanın azaldığı görülmektedir.

Bu kanun değişikliği, özellikle Kürt kültürünün ve Kürtçe'nin korunması ve geliştirilmesi amacıyla yapılmıştır. Binlerce yıllık köklü bir geçmişe sahip Kürt kültürü, Anadolu ve Mezopotamya'nın kültürel mirasının önemli bir parçasıdır. Ancak, uzun yıllardır süregelen asimilasyon politikaları ve yasaklar nedeniyle Kürt kültürü ve Kürtçe ciddi bir tehdit altındadır.

Bu kanun değişikliği ile, yaşayan dillerin ve kültürlerin korunması bağlamında Kürt kültürünün ve Kürtçe'nin eğitim ve öğretim faaliyetlerine dönük projeler ile araştırma ve sanat projelerinin desteklenmesi hedeflenmektedir. Milli Eğitim Bakanlığı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı iş birliği ile Kürt kültürü ve Kürtçe'nin korunması için çeşitli projelerin hayata geçirilmesi planlanmaktadır.

Ayrıca, yükseköğretim düzeyinde de Kürt kültürü ve Kürtçe'nin öğretimi için gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Yükseköğretim kurumlarına, yaşayan dillerin ve kültürlerin korunması bağlamında Kürt kültürü ve Kürtçe'nin öğretim programlarının düzenlenmesi ve bu dillere ilişkin araştırmalar yapılması konusunda önemli görevler verilmiştir. Üniversitelerarası Kurul tarafından belirlenecek pilot projeler ile Kürt kültürü ve Kürtçe'nin korunması için çalışmalar yürütülecektir.

Son olarak, Milli Eğitim Bakanlığı'nın yaşayan dillerin ve kültürlerin korunması bağlamında Kürt kültürünün ve Kürtçe'nin örgün eğitim ve öğretim faaliyetlerini yürütecek öğretmen kadrosunun yetiştirilmesi için gerekli tedbirleri alması öngörülmektedir.

Bu kanun değişikliği, anadil ve kültür hakkının amasız fakatsız eksiksiz sağlanması amacıyla; uzun yıllardır süregelen asimilasyon politikaları ve yasaklar nedeniyle tehdit altında olan Kürt kimliği, kültürü ve dilinin kamu politikaları ile korunması ve geliştirilmesi için bir başlangıç olması niyetiyle atılmış bir adımdır.