Mahpus Haysiyeti ve Hakları Işığında Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

5275 sayılı Kanunun 11 inci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: Çocukların cezalarının kapalı ceza infaz kurumu yerine çocuk eğitim evlerinde infazı, çocuk haklarına ilişkin gerekliliklere daha uygun olacaktır.

5275 sayılı Kanunun 15 inci maddesinin üçüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"(3) Bu tesislerde bulunan çocuk hükümlüler kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilmezler."

Gerekçe: 3. fıkranın "Haklarında tutuklama kararı bulunanlar ile 11 inci madde kapsamına girenler hariç olmak üzere" kısmının maddeden çıkarılması gerekmekte ve başkaca bir koşul aranmaksızın 18 yaşından küçük olan bütün tutuklu ve hükümlülerin çocuk eğitim evlerinde kalmaları kanunlaştırılmalıdır.

5275 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinin üçüncü fikrasının birinci cümlesinde yer alan "Adli Tıp Kurumunca düzenlenen ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adli Tıp Kurumunca onaylanan rapor üzerine," ibaresi "Adalet Bakanlığınca belirlenen Devlet veya üniversite hastanelerinin düzenledikleri rapor üzerine," şeklinde, dördüncü fikrasının birinci cümlesinde yer alan "bir yıl altı ay" ibaresi "üç yıl" olarak değiştirilmiş, beşinci fıkrası yürürlükten kaldırılmış ve altıncı fıkrasında yer alan "ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen" ibaresi yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: Mahpus olan anne ve çocuğun koşullarına ilişkin düzenleme yapılması sağlık ve çocuğun korunması için gerekliliktir. Anayasal düzenlemeler ışığında korunması gereken menfaat açısından anne ve çocuğun sağlığı, çocuğun korunması esas alınmalıdır. Bu sebeple maddede yapılan değişiklikler gereklilik arz etmektedir.

5275 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrasının birinci cümlesinde yer alan "adres," ibaresinden sonra gelmek üzere "hükümlünün bu adreste bulunmaması durumunda memis adresine" ibaresi eklenmiştir.

Gerekçe: Hükümlünün hükümde gösterilen adresten taşınması ihtimal dâhilindedir. Ayrıca, yeni uygulama gereği artık resmi memis adresi kullanıldığı için de, hükümlü yeni adresini cumhuriyet savcısına bildirmeyebilir. Hak kaybına sebep olmamak için, hükümlünün, hükümde yer alan adresine tebligat yapılamaması durumunda, memis adresine tebligat yapılacağının yasa maddesine eklenmesi gereklidir.

5275 sayılı Kanunun 23 üncü maddesinin birinci fikrasının (c) bendinde yer alan "Kadın, çocuk ve genç hükümlüler" ibaresi "Kadın ve genç hükümlüler" şeklinde, (e) bendinde yer alan "altmış günü" ibaresi "otuz günü" şeklinde değiştirilmiş; (d) bendinde yer alan "kabul tarihinden başlayarak" ibaresinden sonra gelmek üzere "en çok bir haftalık sürede" ibaresi eklenmiştir.

Gerekçe: Çocuk ceza infaz kurumu yasadan çıkarılmıştır. Bu nedenle c bendinden "çocuk" kelimesi çıkarılmıştır. Maddenin d bendine "en çok 1 hafialık süre" ibaresi getirilerek, uzun süreli keyfi uygulamaların önüne geçilmek istenmiştir. Maddenin (e ) bendindeki "gözlem süresi 60 günü geçemez" ibaresi, "gözlem süresi 30 günü geçemez" olarak değiştirilerek, hükümlünün çok uzun süre yalnız kalması engellenmelidir.

5275 sayılı Kanunun 25 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan "bir? ibaresi "üç? şeklinde değiştirilmiştir.

Gerekçe: Günde | saatliğine açık havaya çıkarılma durumu, insan sağlığını hem fizyolojik olarak hem de psikolojik olarak olumsuz etkileyeceğinden, bu sürenin 3 saate çıkarılması uygun olacaktır.

5275 sayılı Kanunun 26 ncı maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: Mahpusluk statüsü, kişinin bedenine ilişkin olarak özerk şekilde karar verme özgürlüğünü ortadan kaldırmaz. AİHM içtihatlarıyla çelişen ve hiçbir ölçülülük mülahazası içermeyen söz konusu düzenleme, ilga edilmiştir.

5275 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesinin ikinci fikrasının (g) bendi yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: Mahpusluk statüsü, kişinin bedenine ilişkin olarak özerk şekilde karar verme özgürlüğünü ortadan kaldırmaz. AİHM içtihatlarıyla çelişen ve mahpusu kendi bedeniyle ilgili kararı sebebiyle müeyyideye tabi kılan söz konusu düzenleme, ilga edilmiştir.

5275 sayılı Kanunun 42 nci maddesinin ikinci fıkrasının (a), (c), (e) ve (b bentleri yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: Söz konusu a,c,e ve f bentleri madde metninden çıkarılmalıdır; zira, ifade özgürlüğü kapsamında kalan hususlar cezalandırılamaz.

5275 sayılı Kanunun 43 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (g) bendi yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: Kişilerin hapsedilmesi, kılıf kıyafetlerini seçme özgürlüğünü de içeren özel yaşam haklarını ortadan kaldırmaz. Mahkumlara tek tip elbise uygulaması ya da hükümlülerin giyecekleri elbisenin kurumca belirlenmesi, insanlık dışı bir uygulamadır. Bu itibarla, ceza infaz kurumu idaresince verilen kıyafetleri giymemek veya verilen kıyafetlere kasten zarar vermenin ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezasını gerektiren eylemler arasında yer alması uygun değildir ve bu hususu düzenleyen bent ilga edilmelidir.

5275 Kanunun 46 ncı maddesinin sekizinci ve dokuzun yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: Çocuklar, cezalarını kapalı infaz kurumlarında çekmemelidirler. Buna ilişkin madde mülga edildiğinden, bu fıkranın da mülgası gerekmektedir. Odaya kapatma cezası çocuk sağlığı açısından sakıncalı olduğundan, bu fıkra mülga edilmelidir.

5275 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin beşinci fıkrasının (g) ve (h) bentleri ile sekizinci fıkrasının ikinci cümlesi yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: Çocuk hükümlülerin kapalı cezaevine konulmasına dair hüküm bu teklifle mülga edildiğinden, çocuk, kapalı ceza infaz kurumuna iade edilemez. Ayrıca, odaya kapatma cezası çocuk sağlığı açısından sakıncalı olduğundan, bu fıkra mülga edilmelidir.

5275 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: Tüm nakil istekleri, aileye ve ziyaretçilere yakın olma isteğinden kaynaklanmaktadır. Kişinin tecridine neden olacak uzak bir mesafede kalmayı devamlı kılacak bir uygulama, mahpusun ve yakınlarının özel ve aile yaşamı haklarına aykırı bir durum teşkil eder. Bu sebeple, hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için gerekli koşullar arasında iyi hâl göstermelerinin, disiplin cezası almamış veya bu cezalarının kaldırılmış olması koşulunun bulunması isabetli değildir ve ilgili düzenleme ilga edilmelidir.

5275 sayılı Kanunun 56 ncı maddesine aşağıdaki fikra eklenmiştir.

"(2) Bu Kanunun 53 üncü, 55 inci ve 56 ncı maddelerine göre yapılacak nakiller, hükümlünün âile bireylerinin ikametgâhı dikkate alınarak yapılır. Nakil, aynı il sınırları içerisinde yer alan başka bir kuruma yapılır, aynı il sınırları içerisinde başka bir kurum yoksa bu ile sınırı olan diğer bir ildeki kuruma yapılır.

Gerekçe: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, mahpusun yerleştirileceği ceza infaz kurumunun saptanmasında, mahpusun âilevi ve sosyal ilişkilerinin sürdürülebilmesinin de dikkate alınması gereken bir parametre olduğunu ifade etmektedir. Bkz.: AİHM, Avşar ve Tekin-Türkiye, 17 Eylül 2019, başvuru no: 19302/09 ve 49089/12, p.68 ve p.74. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin Avrupa Cezaevi Kuralları başlıklı 12 Şubat 1987 tarih ve 87(3) no'lu tavsiye kararının öngördüğü 37 numaralı kurala göre: "Tutukluların aileleriyle ve diğer kişi ya da kuruluş temsilcileriyle haberleşmesine ve kendilerine uygulanan rejimin, güvenlik ve tutukevi düzeninin zorunlu kıldığı kısıtlamalar dışında ve gözetim altında olmak koşuluyla, düzenli aralıklarla görüşmesine izin verilmelidir". Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin Avrupa Cezaevi Kuralları başlıklı 11 Ocak 2006 tarih ve 2006(2) no'lu tavsiye kararının öngördüğü 17.1 numaralı kurala göre : "Mahpuslar, mümkün olduğunca evlerine veya sosyal rehabilitasyon merkezlerine yakın cezaevlerine yerleştirilmelidir". Eklenmesi önerilen madde 56 A ile, yerleştirilecek ceza infaz kurumunun belirlenmesinde, aile ölçütünün dikkate alınması gerekliliği kural haline getirilmektedir.

5275 sayılı Kanunun 59 uncu maddesinin dördüncü, beşinci, altıncı, yedinci fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, sekizinci, dokuzuncu, onuncu ve onbirinci fıkraları yürürlükten kaldırılmış, sonraki fıkralar buna göre teselsül ettirilmiştir.

"(4) Görüşme sırasında, hükümlünün avukatına veya avukatın hükümlüye verdiği belge veya belge örnekleri, dosyalar ve aralarındaki konuşmaya ilişkin olarak kendilerinin tuttukları kayıtlar incelenemez; hükümlünün avukatı ile yaptığı görüşme dinlenemez ve kayda alınamaz.

(5) Hükümlünün terör örgütünü veya diğer suç örgütlerini yönlendirdiğine, bu örgütlere emir ve talimat verdiğine mesajlar ilettiğine dair belge elde edilmesi hâlinde Cumhuriyet başsavcılığının istemiyle hükümlünün bahsi geçen avukat veya avukatlarla görüşmesi infaz hâkimince altı ay süreyle yasaklanabilir. Yasaklama kararı, hükümlüye ve yeni bir avukat görevlendirilmesi için derhal ilgili baro başkanlığına bildirilir. Cumhuriyet başsavcılığı baro tarafından bildirilen avukatın değiştirilmesini baro başkanlığından isteyebilir. Bu fikra hükmüne göre görevlendirilen avukata, 23/3/2005 tarihli ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunun 13 üncü maddesine göre ücret ödenir.

(6) İnfaz hâkimi tarafından bu madde uyarınca verilen kararlara karşı 4675 sayılı Kanuna göre itiraz edilebilir.

(7) Bu madde hükümlerine göre tutuklular hakkında karar vermeye, soruşturma aşamasında sulh ceza hâkimi; kovuşturma aşamasında mahkeme yetkilidir."

Gerekçe: Bu maddenin 5., 6., 7., 8., 9., 10. ve 11. fikraları metinden çıkarılmalıdır. Mahpusların hukuki yardımdan faydalanmaları önemli ölçüde kısıtlayan ve hatta tamamen ortadan kaldıran bu hükümler Anayasa ve ilgili yasalara açık aykırılık teşkil etmektedir. (8) numaralı fikra dahilinde somut bir delil olan belgeye dayanılması, keyfi uygulamaların önünü kesecektir. Ayrıca, 6 ay süreyle tüm avukatlarla görüşme yasağı savunma ve hukuki destek alma hakkını bütünü ile kısıtlayan bir uygulama olduğundan, bu uygulamanın terk edilmesi gereklidir. Bu maddeden kaldırılan 4., 9. ve ll. fikralar, yeni bir madde olarak yasaya eklenmiştir. Olağanüstü dönemde KHK ile getirilen fikraların yasalaşması kanuna ve Anayasa'ya aykırı olduğundan, fikralar mülga edilmiş, ancak madde metinleri yeniden madde metnine eklenmiştir.

5275 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları yürürlükten kaldırılmış ve aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

"(5) Hakkında yasaklanma, toplatma kararı verilmemiş olan günlük gazetelerin hükümlüye verilmesi, üçüncü fıkra gerekçe gösterilerek engellenemez."

Gerekçe: Bir kısım gazeteler, haklarında yasaklanma, toplanma kararı olmamasına rağmen ve tutuklular ve hükümlülerce ücretleri ödendiği halde, "/4/urum disiplinini, düzenini veya güvenliğini bozan ya da tehlikeye düşüren, hükümlülerin iyileştirilmesi amacına ulaşmayı zorlaştıran yahut müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsayan" yayın olduğu gerekçesiyle, hükümlülere ve tutuklulara verilmeyebilmektedir. Söz konusu terimlerin anlamı belirsizdir ve haber ve fikir alma hakkının ve bilim ve sanat özgürlüğünün sınırlanmasında hukuk devleti ilkesine uygun şekilde kanunilik ölçütü ve demokratik bir toplumda ölçülülük gereğini (Anayasa m.2, m.13, m.26., m.27) karşılamamaktadır. Basın İlân Kurumu aracılığıyla resmi ilan ve reklam yayınlama hakkı bulunmayan gazetelerin ceza infaz kurumuna kabul edilmemesi, Anayasa'nın 25., 26. ve 28 maddelerine aykırıdır. Yine yabancı dilde yayımlanmış gazete ve dergilerin ceza infaz kurumuna kabul edilmesinde Adalet Bakanlığı'nın yetkili olması, keyfiliğe davetiye çıkarmaktadır ve Anayasa'nın anılan maddeleriyle 2. maddesini ihlal etmektedir. Değinilen sebeplerle, 5275 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin üçüncü ve dördüncü fikraları yürürlükten kaldırılmaktadır. Ayrıca, cezaevi idaresinin keyfi uygulamasının önüne geçilmesi için, maddeye 5. fıkranın eklenmesi zaruridir.

5275 sayılı Kanunun 66 ncı maddesinin birinci fıkrasının üçüncü cümlesi yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: İletişim hakkının bir kısım suç ve suçlular yönünden kısıtlanabilir olması durumu, infazda eşitlik ilkesine aykırıdır. Kaldı ki, düzenlemede kullanılan "tehlikeli hâlde bulunan" ibaresi belirsizdir ve telefonla görüşme hakkının kimler bakımından sınırlanabileceğini öngörülebilir şekilde ortaya koymamaktadır. Üstelik, telefon görüşmesi idarece dinlenmekte ve kayıt altına alınmaktadır ve şu halde hukuka aykırı bir durumun oluşup oluşmadığını somut olarak değerlendirme imkanı da her zaman için sabittir. Cezaevi idaresinin keyfi değerlendirmesine açık söz konusu düzenleme, haberleşme hakkının sınırlanması bakımından kanunilik ve ölçülülük ilkelerinin gereklerini karşılamamaktadır. Bu nedenle, ilgili düzenleme, madde metninden çıkarılmalıdır.

5275 sayılı Kanunun 71 inci maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan "hastanelerinin mahkum koğuşlarında" ibaresi "hastanelerinde" şeklinde değiştirilmiştir. arındırılmış sağlıklı" ibaresi eklenmiştir. nas AA Kile

MADDE 20- 5275 sayılı Kanunun 86 ncı maddesinin sekizinci fıkrasına üçüncü cümleden sonra gelmek üzere aşağıdaki cümle eklenmiştir.

"Kurum üst amirince verilecek karara karşı hükümlü ve tutuklu itiraz edebilir."

MADDE 21- 5275 sayılı Kanunun 87 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "bir" ibaresi "üç" şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 22- 5275 sayılı Kanunun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan "Hükümlülük süresinin onda birini iyi hâlle geçirmiş olanlara" ibaresi ve ikinci fıkrasında yer alan "Bu Kanunun 25 inci maddesi kapsamına girenler hariç, yüksek güvenlikli ceza infaz kurumunda bulunanlar da dâhil olmak üzere, güvenlik bakımından sakınca oluşturmaması koşuluyla tehlikeli olmayan" ibareleri madde metninden çıkarılmış ve ikinci fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiştir.

"Mazeret izinlerinin yerine getirilmesinde hükümlüden veya tutukludan masraf ve gider talep edilemez."

MADDE 23- 5275 sayılı Kanunun 105/A maddesinin üçüncü fıkrasının b) bendinin ikinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"Ağır hastalık, engellilik veya kocama hâli, Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenen bir raporla belgelendirilmelidir."

MADDE 24- 5275 sayılı Kanunun 111 inci maddesinin ikinci fikrası yürürlükten kaldırılmış; üçüncü fıkrasında yer alan "Kadın, çocuk ve gençlik? ibaresi "Kadın ve gençlik" şeklinde, "kadınlar, gençler, çocuklar" ibaresi "kadınlar, gençler" şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 25- 5275 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 26- 5275 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 27- 5275 sayılı Kanunun geçici 6 ncı maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 28- 5275 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 29- 5275 sayılı Kanunun geçici 8 inci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 30- 5275 sayılı Kanununa aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

"GEÇİCİ MADDE 10- (1) 01.07.2021 tarihine kadar işlenen suçlar bakımından; 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun kasten öldürme suçları (madde 81, 82), üstsoya, altsoya, eşe veya kardeşe ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenen kasten yaralama ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar (madde 102, 103, 104, 105), özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (madde 132, 133, 134, 135, 136, 137, 138), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu (madde 188) ve İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar hariç; bu Kanunun 105/A maddesinin birinci fıkrasında yer alan "bir yıllık süre "iki yıl" olarak uygulanır."

MADDE 31-Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 32-Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.

Gerekçe: Hastanelerin mahkum koğuşları her ne kadar hapishane olmasa da, buradaki kısıtlama ve tedbirler, gerek sağlık açısından gerekse insani açıdan gereksiz ve hatta kabul edilemeyecek kapsamdadır. Kamuoyunda da yer alan bazı örneklerden de bilindiği gibi, felçli tutsakların bile kelepçeli olarak burada tutulmaları kabul edilemezdir. Bu nedenle, madde metninde yer alan "mahkum koğuşlarında" ibaresi kaldırılmalıdır.