2820 Sayılı Siyasi Partiler Kanunu, 2839 Sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu ve 2972 Sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Teklifi

Geçmiş dönemde vermiş olduğum; 2/5041, 2/5042, 2/5021, 2/4983, 2/4975, 2/4946, 2/4924, 2/4925, 2/4777, 2/4767, 2/4686, 2/4619, 2/4615, 2/4207, 2/4209, 2/4197, 2/3805, 2/3717, 2/3692, 2/3693, 2/3694, 2/3696, 2/3691, 2/3684, 2/3685, 2/3690, 2/3689, 2/3688, 2/3687, 2/3686, 2/3641, 2/3642, 2/3624, 2/3573, 2/3544, 2/3494, 2/3469, 2/3460, 2/3461, 2/3401, 2/3214, 2/3202, 2/3184, 2/3132, 2/3082, 2/2990, 2/2477, 2/2341, 2/2043, 2/1326, 2/1370, 2/1341, 2/1379, 2/1527, 2/1693, 2/1807, 2/1993 Esas numaralı kanun tekliflerimin, TBMM İç Tüzüğünün 77. Maddesinin 1. Fıkrası uyarınca 28. Yasama Döneminde yenilenmesini arz ve talep ederim.

KANUNLAR w" © TARBSKLIĞI

TA Müsls 2024

Numara!

7 CUMHURİYET HALK PARTİS ZE Grup Başkanlığı

Tarih : 3.20. 24

Siyasi Partiler Kanunu, Milletvekili Seçimi Kanunu ve Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanunu'nda Değişiklik Yapılmasına İlişkin ("Ulusal ve Mahalli Meclislerde Kadınların Temsiliyet Oranlarının Artırılması") Kanun

Teklifi, gerekçesiyle birlikte ilişikte sunulmuştur.

! CHP Genel Başkanı Y Dul hu.

2. YADACA Garra. TASaE2. liye e Yİ ( Se MÜ Of) Şi Ne 204. (0) - kemal ekol v3

Tekrdp v

Sera Ale e Mazayum A SiBEL men Mr a7 Kara yA

Taki

—)G ieleri Komisyon — Kadın Erkek. Reşat Sitiği Komisyon Anayasa Tarih : yy Mart 2021

Esas No: Z/3u49 Numara, 13 | 359

N Pam Rafet ZEYBEK Antalya R UL , # 3 Mehmet GÖKER Burdur k W ) yine Tufan KÖSE Çorum N 9, Ne

Serkan TOPAL Hata Turan AYDOĞAN İstanbul y Vİ i Mehmet BEKAROĞLU İstanbul O Y LZ Ahmet Ünal ÇEVİKÖZ İstanbul M. Jun 7 — Aykut ERDOĞDU İstanbul Me — A Mehmet Akif HAMZAÇEBİ İstanbul Ar. A , /& 1 N Haş,

Mustafa Sezgin TANRIKULU İstanbul Ç < ) / LL a Gürsel TEKİN İstanbul — © —

İsmail Atakan ÜNVER Karaman 4 (0 Mİ) Turabi KAYAN Kırklareli 7) K / Haydar AKAR -Kocaeli | K < > Ahmet Vehbi BAKIRLIOĞLU Manisa m 2 ÜN Alpay ANTMEN Mersin 4 ij ma 7 Suat ÖZCAN Muğla < Mef ) ULA < T Vani

Mp2. KAN 4SLA /plu/ NN / GENEL GEREKÇE

Kadın-erkek eşitliği, çağdaş ve demokratik bir toplum olmanın en önemli belirleyicisidir. Kadın-erkek eşitliği, temel bir haktır. Kadın-erkek eşitliği, sosyal demokrasinin temel ilkeleri olan eşitlik, özgürlük ve adalet çerçevesinde şekillenmektedir. Kadınlar ve erkeklerin, toplumsal yaşamın tüm alanlarında eşit haklara sahip olmaları ve eşit muamele görmeleri ile özgür ve eşit insanlar olarak yaşamaları sağlanmalıdır. Kadınlara ve erkeklere, eşit ve özgür şekilde yaşayabilecekleri bir toplum düzeni sağlamak, temeldir. Hedef, aile içinde, kamusal yaşamda, iş hayatında ve siyasette, Türkiye'yi kendi hayatını belirleyen özgür ve güçlü kadınların ülkesi hâline getirmek; toplumdaki erkek egemen yaklaşımın dönüştürülmesidir. Bu nedenlerle de önceliğimiz; Siyasi Partiler Kanunu, Milletvekili Seçimi Kanunu ve Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçim Hakkında Kanun'un değiştirilmesidir.

Türkiye İstatistik Kurumu ("TÜİK") tarafından ortaya konulan verilere göre Türkiye nüfusunun 9050,0'i erkeklerden, "649,9'u kadınlardan; Yüksek Seçim Kurulunun "Seçmen İstatistikleri"ne göre ise seçmenlerin 9050," si kadınlardan, 9649,3'ü erkeklerden oluşmaktadır. Ülkemizde nüfusun ve seçmenlerin yarısını oluşturan kadınlar, ne yazık ki siyasette, kamuda ve ekonomi yönetiminde, siyasi partilerin yönetim kadrolarında eşitlik ilkesine uygun bir biçimde temsil ve katılım olanağı bulamamaktadır.

Ülkemizde kadınlara seçme ve seçilme hakkı, bundan 86 yıl önce, 5 Aralık 1934'teki Anayasa değişikliğiyle tanınmıştır. İsviçre, İtalya, Fransa, İspanya, Yunanistan gibi Avrupa ülkelerinden çok daha önce seçme ve seçilme hakkına kavuşan Türk kadını, son yıllarda yaşanan gelişmelere rağmen seçilme hakkının kullanılması konusunda, dünya sıralamasında hala sonlarda yer almaktadır. "Dünya Ekonomik Forumu"nun 2020 Yılı Küresel Cinsiyet Eşitliği Raporu'nda Türkiye, 150 ülke içerisinde 130*uncu sırada yer almaktadır. Yine aynı Rapor'a göre, kadınların siyasette eşit katılımının sağlanabilmesi için en az 107 yıl geçmesi gerektiği ifade edilmektedir.

178 ülke parlamentosunun üye olduğu Parlamentolar Arası Birlik'in ("IPU") 1 Haziran 2020 itibarıyla hazırladığı listeye göre ise kadınların meclisteki temsiliyeti açısından Türkiye, 193 ülke arasında 123'üncü sırada yer almaktadır. Türkiye, yüzde 17,2 oran ile çoğu Afrika ve Asya ülkesinin de gerisinde yer almaktadır. Kadınların Parlamento"daki temsil oranı, Etiyopya'da

Afganistan'da yüzde 27, Irak'ta yüzde 26,4, Cezayir'de yüzde 25,8, Tunus'ta Bangladeş'te yüzde 20,9, Fas'ta yüzde 20,5 ve Pakistan'da yüzde 20,2'dir. Bütün ülkelerin ortalaması dikkate alındığında, kadınların parlamentolardaki ortalama temsil oranı yüzde 25,1'dir. Türkiye, güncel verilere göre yüzde 17,2'lik oranla dünya ortalamasının yüzde 7,9 puan altındadır.

Dünya genelinde, mecliste kadın oranının en yüksek olduğu bölge, yüzde 43,9'luk oranla İskandinav ülkeleridir. Bölgeler karşılaştırıldığında, parlamentolarda kadın temsil oranları aşağıdaki gibidir:

"e Kuzeyülkeleri: Yüzde 43,9 " Karayipler: Yüzde 40,3

"e Avustralya ve Yeni Zelanda: Yüzde 35,1 e Kuzey Amerika: Yüzde 34,7 " Batı Avrupa: Yüzde 34,7

"e Doğu Afrika: Yüzde 31,7 e Güney Afrika: Yüzde 30,5. e Güney Asya: Yüzde 17,4

Batı Afrika: Yüzde 15,3

OrtaDoğu: Yüzde 14,5

"e Pasifik Adaları: Yüzde 6,4.

Kadınların parlamentodaki temsiliyeti sıralamasında ise Ruanda yüzde 61,3 oranıyla birinci sırada, Küba yüzde 53,2 oranıyla ikinci sırada, Bolivya ise yüzde 53,1 oranıyla üçüncü sırada yer almaktadır.

Nitekim, 31 Mart 2019 yerel seçimlerinin sonuçlarına göre 8.257 belediye başkan adayının sadece 652'si, yani yüzde 7,89'u kadın adaylardan oluşurken seçimlerin sonucuna göre 1.389 belediye başkanlığı koltuğundan ancak 43*üne kadınlar seçilebilmiştir.

Aşağıda yer verdiğimiz tabloya göre, son yıllarda kısmi bir ilerleme kaydedilse de sonuçlar, kadınların parlamentoda yeterli oranda temsil edilmediğini açıkça göstermektedir. Kadınların ulusal ve yerel meclislerde daha çok temsil edilebilmesi için pozitif ayrımcılığa ihtiyaç vardır. Erkeklere kıyasla siyasi yarışlarda daha zayıf kalan kadınların yasal düzenlemelerle desteklenerek karar alma mekanizmalarında daha çok söz sahibi olmalarının sağlanması, bir zorunluluk arz etmektedir.

Bazı seçim dönemlerine göre, ulusal düzeyde TBMM'deki kadın temsiliyeti ise şöyledir:

SEÇİM YILI MİLLETVEKİLİ | KADIN KADIN SAYISI MİLLETVEKİLİ | ORANI (94) 1935 395 18 4,6 1943 435 16 3,7 1950 487 3 0,6 1957 610 8 1,3 1965 450 8 1,8 1973 450 6 1,3 1991 450 8 1,8 1999 550 22 4,2 2002 550 24 4,4 2007 550 50 9,1 2011 550 79 14,3 2015 (7 Haziran) 550 97 17,6 2015 (1 Kasım) 550 81 14,7 2018 600 104 17,3

Öte yandan, siyasi partilerin yönetimlerine kadınların katılımı da yine sınırlı düzeyde kalmakta ve bu durum, kadınların siyasi partiler içerisinde, çoğu zaman az sayıda ve yardımcı konulardan öteye geçemeyen bir alana sıkışıp kalmalarına neden olmaktadır. Ayrıca, kadınların siyasi Kadınların parti içerisinde görünürlüğü artıracak birtakım çalışmalar yürütülse de siyasi parti hiyerarşisinde yükselerek karar organlarına seçilme veya atanma şansı, oldukça kısıtlı kalmaktadır.

Hiç şüphesiz ki, Anayasamızın 10. maddesinde ifadesini bulan "eşitlik ilkesi" ve Türkiye Cumhuriyeti olarak imza koyduğumuz "uluslararası sözleşmeler" uyarınca cinsiyet eşitliğini sağlayarak hayata geçirmek ve sürdürmek, Devlet'in temel görevleri arasındadır.

Kadınların siyasete katılımı ile siyasette temsilini düzenleyen başlıca uluslararası sözleşmeler şu şekilde sıralanabilir:

"Birleşmiş Milletler ("BM") - İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, BM - Medeni ve Sosyal Haklar Sözleşmesi, BM - Kadınların Siyasal Haklarına Dair Sözleşme, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Avrupa Birliği Temel Haklar Bildirgesi, BM - Pekin Deklarasyonu ve Eylem Planı, BM - Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması Sözleşmesi ("CEDAW"), Avrupa Sosyal Şartı, Avrupa Yerel Yaşamda Avrupa Kadın Erkek Eşitliği Şartı, BM - Bin Yıl Kalkınma Hedefleri (2000-2013), BM - Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (2013-2030), Avrupa 2020 Stratejisi."

Bahse konu sözleşmeler, "toplumsal cinsiyet eşitliği"nin hayata geçirilmesi konusunda çerçeve çizerken, "yasa karşısında eşitlik ve eşit korunma hakkı", "eşit haklara sahip olma hakkı", "siyasal hayata, kamu yönetimine ve kamu hizmetine eşit katılım hakkı", "eşitlik için ayrımcılık yapmama gereği", "eşitliğin sağlanması ve ayrımcılık yapılmamasından devletlerin / hükümetlerin sorumlu olduğu" üzerinde durmaktadır.

Siyasal hayata katılımda kadın-erkek eşitliğini sağlamak için en etkili araçlardan biri, yukarıda da saydığımız CEDA'W'ın 4. maddesinde düzenlenmiş olan "geçici özel önlemler (temporary special measures)" ya da daha sık kullanıldığı şekliyle pozitif ayrımcılık önlemleridir. Bu önlemler, esasen, kadınların siyasal hayata katılımında devam eden dezavantaj zincirinin kırılması suretiyle yapısal değişikliklerin meydana gelmesi ve kadınlar açısından eylemli/sonuç (de facto) eşitliği'nin sağlanması temelinde, sınırlı bir amaçla tesis edilen, geçici süreli ve belirlenen hedefe yani ifade ettiğimiz sonuç eşitliğine ulaşıldığında, sona erdirilen düzenlemelerdir. Kadının konumunun iyileştirilmesi sürecini hızlandırma amacını taşıyan söz konusu "önlemler", CEDAW Komitesi'ne göre, yasama, yürütme, idari ve diğer alanlarda çeşitli düzenleyici araçları, politikaları ve uygulamaları kapsar.

Söz konusu 4. madde (CEDAW) temelinde, "geçici özel önlemlerin uygulanması" ayrımcılık yapmama ilkesinin istisnası olarak değil; Sözleşmeci Devletlerin kadınların erkeklerle eylemli/sonuç eşitliğini, böylece insan haklarından ve temel özgürlüklerden eşit yararlanmalarını sağlamaya yönelik stratejilerinin "gerekli" bir parçasıdır. Türkiye açısından bu nitelikteki "geçici özel önlemler"in gerekliliği ise CEDAW Komitesi tarafından da vurgulanmıştır.

Uluslararası yargı organları da geçici özel önlemlerin uygulanması ya da fiili eşitsizliklerin düzeltilmesi nedeniyle yapılan farklı muamelelerin ayrımcılık anlamına gelmediğinin altını çizen kararlar vermiştir.

Öte yandan, ulusal mevzuatımızda ise Anayasa'nın amir hükümlerine rağmen "eşit siyasal katılım hakkı" noktasında, ilgili kurumlarımız tarafından gerektiği biçimde sorumluluk üstlenilmemektedir. Bu gerçekten de hareketle, kadınların siyasette temsil oranıyla ilgili bağlayıcı nitelikteki bir düzenleme, son derece gereklidir.

Ülkemizin ve Cumhuriyetimizin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün "Kadınlar içtimai hayatta erkeklerle birlikte yürüyerek birbirinin yardımcısı ve destekçisi olacaklardır. Bir toplum, cinslerden yalnız birinin yüzyılımızın gerektirdiklerini elde etmesiyle yetinirse, o toplum yarı yarıya zayıflamış olur. Bizim toplumumuzun uğradığı başarısızlıkların sebebi, kadınlarımıza karşı ihmal ve kusurdur" şeklindeki ifadeleri, kadınların sosyal ve ekonomik hayatımızın her alanında, erkeklerle birlikte eşit koşullarda ve eşit haklara sahip olarak yerini alması gerektiğine işaret etmektedir. Bu alanlardan biri de şüphesiz ki, karar alma mekanizmalarında yer alabilmektedir. Ancak yukarıda da açıkça anlatıldığı üzere günümüze kadar kadınlar, karar alma mekanizmalarında hak ettikleri yeri alamamıştır. Bu konuda yapılacak pozitif ayrımcılık, kadınların siyasal hayata daha çok katılmalarını ve böylece karar alma mekanizmalarında daha fazla söz sahibi olmalarını sağlayacaktır.

Yukarıda açıklanan nedenler doğrultusunda, bu Kanun Teklifi çerçevesinde getirilen "kota" ve "fermuar sistemi" düzenlemeleriyle kadınların, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde ve yerel meclislerde temsiliyetinin artırılmasıyla karar alma mekanizmalarında daha çok söz sahibi olmalarının hayata geçirilmesi amaçlanmaktadır.