65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), "İstatistiklerle Yaşlılar, 2023" verilerine göre, yaşlı nüfus olarak kabul edilen 65 ve daha yukarı yaştaki nüfus, 2023 yılında 8 milyon 722 bin 806 kişi olarak tespit edilmiştir. Yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki oranı ise 2023 yılı itibarıyla /010,2'dir. Nüfus projeksiyonlarına göre yaşlı nüfus oranının 2030 yılında 9412,9, 2040 yılında ?016,3, 2060 yılında 9622,6 ve 2080 yılında "25,6 olması beklenmektedir.

Türkiye hızla yaşlanan bir toplumdur. Yaşlı bakım sistemine bakıldığında ise kamuda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı, ağırlıklı olarak büyükşehirlerde yerleşik 169 Huzurevinde, 18 bin yatak kapasitesi mevcuttur. Özel sektör bu alanda artan bir hızla büyümektedir. Nitekim 266 adet huzurevi ile 18 bin yatak kapasitesine sahip hale gelmiştir. Ayrıca Milli Eğitim Bakanlığı ve Belediyelere bağlı huzurevlerinde ise, yaklaşık 3 bin yatak kapasitesi hizmet vermektedir. Toplamda ancak 40 bin yatak kapasitesine ulaşılabildiğinin altı çizilmelidir. Halbuki 65 yaş üstünde 8,7 milyon vatandaşımız olduğu göz önünde bulundurulduğunda fark kısa vadede kapanamayacak ölçüde büyüktür. Esasen bakıma ağırlıklı ihtiyaç duyan 80 yaş üstünde ve tek başına yaşayan 1,5 milyon yurttaş düşünüldüğünde, bu rakamların ve toplamı kapasitenin yetersizliği daha iyi anlaşılmaktadır.

Tablo engelli bireylerin bakımı için de benzer bir nitelik göstermektedir. Türkiye genelinde engelli bireylerin istatistiki bilgileri en son "2011 yılı Nüfus ve Konut Araştırması" ile elde edilmiştir. Bu çalışmaya göre nüfusun "66,9*unun (ilgili dönem için 4.876.000 kişi) en az bir engeli bulunmaktadır. (Kadınların *07,9'u, erkeklerin ise 965,9u engelli olarak tespit edilmiştir). Bir diğer engellilik araştırması, TÜİK9'in "Türkiye Sağlık Araştırması"dır. Alanda en güncel rakamları "2014-2019 yılları arasındaki, 15 yaş üstü vatandaşların genel sağlık durumu" araştırması verileri sağlamaktadır. Saptanan verilerden 915 oranında engellilik çıkarsanabilmektedir. Bu iki veri sistemine göre, engellilerin, toplam nüfusun "7 ila W1599i arasında değişen, kabaca "11'lik bir nüfusa karşılık geldiği düşünülmektedir. Dolayısıyla yaklaşık 10 milyon yurttaşımızın engelli olduğu tahmin edilmektedir.

Engelli bakım sistemine bakıldığında ise, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı verilerine göre, engelli bireylere yatılı bakım hizmeti sunulan 106 resmi engelli bakım merkezi bulunduğu belirtilmektedir. Bu merkezlerde ise 2024 yılı Şubat ayı itibarıyla 7 bin 356 engelli bireye yatılı bakım hizmeti sunulduğu açıklanmıştır. Yaşlı bakım merkezlerinde olduğu gibi, yaklaşık 10 milyon engelli yurttaşımızın olduğunu varsaydığımızda bu sayının da yetersizliği görülmektedir. Sosyal bakım hizmetleri altyapısının bu denli zayıf olması hem siyasal bir tercih hem de ekonomik bir gerçekliktir.

Bakım ekonomisi ve ev içi emek kavramları günümüz iktisadi yapısının artan biçimde ilgi gören ve önemli kavramlarındandır. Hane içinde, çocuk, yaşlı, hasta ya da engelli bireylerin bakımını, temizliği ve genel ihtiyaçların giderilmesini kapsamaktadır. Ev içi emek tartışmalarının merkezinde kadın emeği yer almaktadır. Hayatın yeniden üretilmesi sorumluluğu ağırlıkla ve ataerkil anlayışın da bir yansıması olarak kadınların üzerine bırakılmıştır. Kişilerin doğrudan bakımı ile ilişkili bir kavram olan "bakım emeği? çoğu durumda kadının "doğal? bir görevi ve ücretsiz emeğin konusu gibi algılanmaktadır. | Eyfiçide, /; ücretsiz ve kadın emeğine dayanan bu anlayış, kadınları yalnızca işgücü pas eni) güvenceli bir çalışma modelinden uzak tutmakla kalmaz eğitim, sosyal hayat" 2 örgütlenme gibi alanlardan da çekilmesine yol açar. 4 3

Bakım hizmetleri kamu ve özel sektörde kurumsallaşma bakımından oldukça zayıfken buna bakım emeğinin ailenin özel yaşamına dair bir konu olarak kabul edilmesi eşlik eder. DİSK-AR Mart 2024 verilerine göre ülkemizde 12 milyona yakın kadın; ailevi ve kişisel nedenler ve ev işleri dolayısıyla çalışma hayatına katılamamaktadır. Bu rakam Türkiye'de istihdamda cinsiyet açığını ve sosyal güvenceden yoksun kadınların durumunu kronik bir soruna dönüştürmektedir.

Bakım hizmetinin sadece kadınlara, kız çocuklarına ya da güvencesiz biçimde kadın ev işçilerine yüklenmediği, bu alanın temel bir hak olarak tanımlandığı yeni bir modelin gerekliliği açıktır. Bu alanın yeniden tanımlanması ve devlet eliyle bakım hizmetini sunanların güvenceli bir statüye kavuşturulması bir aciliyettir. Merkezi ve yerel yönetimlerin işbirliğiyle, toplumsal cinsiyete dayalı, eşitlikçi ve herkes için erişilebilir bir sosyal bakım hizmetinin sunulması hem kadınların sosyal refahı hem de toplumsal refah için vazgeçilmezdir. Bu kapsamda yapılması gerekenleri yeniden keşfetmeye de ihtiyaç yoktur. Kadınlara yüklenen ücretsiz bakım emeği yükü hafifletilmeli, hane içinde olabildiğince eşit bir dağılımın yapılması sağlanmalıdır. Kadınların kamusal alana etkin katılımları sağlanmalı, engeller kaldırılmalı, dezavantajlı grupların desteklenmesi gereklidir. Bu doğrultuda da, ilk aşamada güvenceli bir statüye kavuşturulmaları sağlanmalıdır. Bu teklifle hedeflenen, köklü bir reformun hayata geçirilmesi öncesinde bakım hizmeti sunan kişilerin, çoğunlukla da kadınların, sigortalı sayılmaları için ilgili yasal düzenlemelerin yapılmasıdır.