5726 Sayılı Tanık Koruma Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Teklifi

Kıta Avrupası sisteminde bir delil aracı olarak tanık beyanı, CMK md. 217 gereğince duruşmada yargıç huzurunda tartışılmalı ve yargıç da huzurunda tartışılmış olan bu delillere göre karar vermelidir. Duruşmada delillerin tartışılmasında esas olarak çelişme ilkesi (çelişme yöntemi)kullanılır. İleri sürülen bir delil konusunda tarafların (iddia ve savunma) görüşlerini belirtmeleri ve karşılıklı olarak tartışmaları gerekir. Yargıç da taraflarca ortaya konulan görüşlerden ve yapılan tartışmalardan yola çıkarak ileri sürülen delilin (ör, tanık beyanının) olayı tamamlayıp tamamlamadığına karar verir. Yargıcın delilleri değerlendirme serbestisi vardır. Duruşmada her ileri sürülen delil, ceza muhakemesi anlamında "delil" olarak kabul edilmez. Nitekim CMK md. 206/2'ye göre de yargıç duruşmada ileri sürülen delilleri reddetme hakkına sahiptir.

Diğer yandan Anglo - Sakson hukukunda (İçtihat hukuku) uygulanan usul tanık beyanlarının üzerine kurulmuştur. İddia ve savunma makamları hakem konumunda olan yargıcın huzuruna tanıkları getirir ve sorgular (esas sorgu — çapraz sorgu — yeniden sorgu). Yargıç tanık beyanlarının güvenilirliğini ve inandırıcılığını dikkate alarak, daha açık ifadeyle tanığın açıklamalarında sarsılmadan (özellikle çapraz sorguda) kendinden emin bir şekilde yapmış olduğu tutarlı açıklamalardan hareket ederek iddianın şüpheden ari bir şekilde ispatlandığına veya ispatlanmadığına karar verir.

AİHS'nde ise doğrudan tanığın korunmasını düzenleyen bir hüküm bulunmamakla birlikte, Mahkeme Sözleşme'nin 6. Maddesinde düzenlenen adil. yargılanma hakkı kapsamında konuyu değerlendirmektedir.

Sözleşme'nin 6. Maddesinin 3. Fıkrası iddianın tanıklarını sorguya çekme veya çektirme; savunmanın da tanıklarını iddia tanıkları ile aynı koşullar altında çağrılmasını ve dinlenmesini isteme hakkına ilişkindir. Bu nedenle, yargılama sırasında tanığın kimliğinin gizli tutulması, savunma makamı açısından tanığın güvenilirliğini ve inandırıcılığını belirleme konusunda sıkıntılar yaratabilir. Ancak

Mahkeme, yargılamada dengeleyici güvenceler sağlayan bir usulün izlenmesi durumunda bu sıkıntının aşılabileceği görüşündedir. Lüdi- İsviçre Kararı ala "ant oluşturduğunu, çelişme ilkesinin uygulanabilmesi için bu beyanın sanık huzurunda aleni bir duruşmada sunulması gerektiği vurgulandıktan sonra, bu konuda istisna yaratılabileceği, ancak bu istisnaların savunma hakkını ihlal etmemesi gerektiği belirtilmiştir. Savunma makamına aleyhe beyanda bulunan tanığın açıklamalarına karşın itiraz olanağının tanınmış olması önemlidir. Sanık, tanığı sorgulama hakkına sahipse Sözleşme'nin ihlali gerçekleşmez. Ayrıca mahkeme, verilen mahkumiyet hükmünün kimliği gizli tutulan tanığın beyanından başka delillerle de desteklenmesi gerektiğini belirtir. Tanık beyanı, mahkumiyet kararı verilirken tanık beyanı tek başına ve belirleyici kriter olmamalıdır.

Yukarıda belirtilen tüm açıklamalar ışığında ve hukuk sistemimizdeki uygulamalar doğrultusunda özellikle gizli tanık ifadelerinin yargılama sonucunda verilen hükümlere esas teşkil etmesi veya yargılama konusu dava ile irtibatının bulunup bulunmadığı dahi anlaşılamayan gizli tanıkların beyanlarına karşı etkin bir iddia veya savunma hakkının kullanılamayışı nedeniyle ciddi sorunlar yaşanmaktadır. Hal böyleyken, öncelikle tanık ifadelerinin hükümlere esas teşkil etmesinin engellenmesi ve yargılama sırasında dinlenen tanıkların beyanlarına karşı etkin bir iddia ve savunma hakkının kullanılmasının tesisi gerekmektedir.