Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile İş Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Madencilik, sanayileşmenin temel direklerinden biri olmakla birlikte, çalışanlar açısından büyük riskler barındıran en zorlu iş kollarından biridir. Yeraltında, insan sağlığı ve güvenliğini tehdit eden koşullarda çalışan maden işçileri, tarih boyunca iş kazaları ve meslek hastalıklarına maruz kalmışlardır. Bu koşullar, modem dünyanın en gelişmiş iş güvenliği önlemleri alınmış ülkelerinde dahi tamamen ortadan kaldırılamamaktadır. Türkiye'de ise maden kazaları ve iş kazaları konusundaki acı deneyimler, bu alandaki düzenlemelerin yetersizliğini bir kez daha gözler önüne sermiştir. Soma, Ermenek, Amasra ve İliç gibi maden işyerlerinde yaşanan facialar, sadece madencilik sektörünün değil, sosyal güvenlik ve iş sağlığı güvenliği alanında da köklü değişikliklerin gerekliliğini ortaya koymuştur.

Bu kanun teklifi; maden işyerlerinde çalışanların iş kazaları, meslek hastalıkları ve erken yaşlanmaya karşı korunmasını artırmak amacıyla hazırlanmıştır. Türkiye'de yeraltı madenciliği, doğası gereği yüksek tehlikeler barındırmaktadır. Çalışanların maruz kaldığı ağır fiziksel koşullar, toz, gaz ve diğer tehlikeli maddelerle temas, maden işçilerinin hayatını tehdit eden unsurlardır. Bu sebeple; maden işçilerinin iş göremezlik ve malullük haklarının genişletilmesi, erken emeklilik imkânlarının sağlanması ve bakım gerektiren durumlarda ek güvence sunulması kaçınılmaz hale gelmiştir.

Kanun teklifi ile yeraltı maden işlerinde sürekli veya münavebeli çalışanların malullük durumlarının daha hızlı ve kolay tespit edilmesi, iş göremezlik oranlarının yükseltilerek bu işçilerin sosyal güvenlik haklarının artırılması amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda, kanun kapsamında yapılacak değişikliklerle, işçilerin çalışma güçlerini kaybetmeleri durumunda malul sayılma koşulları hafifletilmekte ve emeklilik yaş şartları daha gerçekçi seviyelere çekilmektedir.

Özellikle yeraltı madenlerinde en az 20 yıldır çalışan işçiler için emeklilik yaşının 50'den 45'e düşürülmesi, bu ağır şartlarda çalışanların emekli olabilmelerini kolaylaştıracaktır. Ayrıca, sürekli iş göremezlik geliri bağlama oranının "100'e çıkarılması, iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucu kalıcı iş göremezlik durumunda olan işçilere daha fazla mali güvence sunacaktır.

Teklif kapsamında, iş kazası sonucunda ölen sigortalının Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) olan tüm borçlarının silinmesi, hak sahiplerine herhangi bir prim veya hizmet şartı aranmaksızın aylık bağlanması öngörülmektedir. Bu, maden işçilerinin geride bıraktıkları aile bireylerinin, maddi yetersizlik nedeniyle yaşanabilecek mağduriyetlerini önlemek adına alınmış sosyal bir güvence niteliğindedir. Aynı zamanda, sigortalının prim borçlarının eksik kısmının Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından karşılanması da sosyal devlet ilkesinin bir gereği olarak ortaya konmaktadır.

Düzenleme, ayrıca ölen sigortalının anne ve babasına gelir ve aylık bağlanmasında mevcut kanunlardaki kazanç kriterlerinin hafifletilmesini öngörmektedir. Böylelikle, anne ve babaya aylık bağlanması konusunda gelir düzeyine bakılmaksızın bir destek sağlanması, maden kazaları sonrasında ailelerin daha kapsamlı bir biçimde korunmasına yönelik atılan önemli bir adımdır. Aile içinde, yalnızca eş ve çocuklar değil, gerekli hallerde kardeşlerin de 3713 sayılı Kanunun ek 1. maddesi kapsamında istihdam edilmesi sağlanarak, işçi ailelerinin geleceklerine dair güvence sunulması amaçlanmaktadır.

Maden işçilerinin çalışma koşullarının ağır ve yıpratıcı olması, aşırı yorgunluk, vardiya değişimleri ve uyku problemleri çalışan bireylerin hem fiziksel hem psikolojik açıdan olumsuz yönde etkilenmelerine sebep olmaktadır. Birçok araştırmanın sonucu olarak uzun çalışma sürelerinin akut sağlık sorunları ile birlikte insan yaşamını önemli ölçüde etkileyen birçok kronik hastalığa da sebep olduğu kanıtlanmıştır. Tüm bunlara ek olarak uzun çalışma süreleri sonucu yeterli dinlenme süresine sahip olmayan işçiler yeterince dinlenemediklerinde iş hayatlarında kaza yapabilmekte ve bu kazalar ölümle sonuçlanabilmektedir.

Bu kanun teklifi ile yeraltı maden işlerinde çalışma süresi 7,5 saatten 6 saate düşürülmesi ile işçiler için verimli çalışma ve verimli dinlenme süresi oluşturmak amaçlanmaktadır. Çalışma sürelerinin azaltılması iş kazalarının önlenmesi ve işçiler için daha sağlıklı bir yaşam için önem arz etmektedir.

Bu düzenlemeler, iş kazalarının ve meslek hastalıklarının sıklıkla yaşandığı maden sektörü için büyük bir adım teşkil etmektedir. Bu sektörde çalışanlar, ağır ve riskli çalışma koşulları altında, yalnızca ekonomik değil, insani haklar açısından da desteklenmelidir. Düzenlemenin temel amacı, madencilik sektöründe çalışanların hayat standartlarını iyileştirmek ve bu işçilerin karşı karşıya kaldığı risklere karşı daha güçlü bir sosyal güvenlik mekanizması sağlamaktır.

Kanun teklifi, sosyal devlet anlayışı çerçevesinde, maden işçilerinin çalışma ve dinlenme sürelerini en verimli hale getirmeyi, emeklerinin karşılığını tam anlamıyla alabilmelerini ve insanca yaşam koşullarına sahip olmalarını temin etmek için atılan bir adımdır. Maden işçilerinin haklarının korunması, toplumun adalet duygusunu güçlendirecek, sosyal barışı pekiştirecek ve bu sektördeki istihdamı daha güvenli hale getirecektir. MADDE GEREKÇELERİ