Ev Emekçileri ve Ev İşlerinde İstihdam Edilen Kişilere Yönelik Kanun Teklifi

(1) Bu Kanunun amacı, ev hizmetlerinde çalışanlar ile ev emekçilerinin hak ve yükümlülüklerini düzenlemek, bu kişilere malullük, emeklilik, yaşlılık ve ölüm hallerinde sosyal sigorta yardımları sağlamaktır.

Gerekçe: Bu maddenin gerekçesi, ev hizmetlerinde çalışan bireylerin anayasal bir hak olan sosyal güvenceye kavuşmasını sağlamaktır. Bu düzenleme, uzun süredir toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve patriyarkal yapılar nedeniyle hakları yok sayılan ev emekçilerinin haklarını güvence altına alarak, onları kayıt dışı çalışma, güvencesizlik ve emek sömürüsünden korumayı hedeflemektedir.

(1) Bu Kanun, ev hizmetlerinde çalışanlar ve ev emekçilerini, istihdam ilişkisi içinde olan veya olmayan kişileri kapsar. Bu Kanun hükümleri, sigortalı sayılan kişilerin bakmakla yükümlü olduğu aile bireylerini de kapsar.

(2) Kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdi ile bağlı olmaksızın çalışan kişiler, bu Kanuna göre sigortalı sayılırlar.

Gerekçe: Bu madde, istihdam ilişkisi içinde olan veya olmayan tüm ev emekçilerini kapsayarak, kayıt dışı çalışan emekçilerin sosyal güvenlik haklarını tanımayı amaçlamaktadır. Kadınların ev içi rollerine hapsolduğu bu sistemde, emeklerinin görünür kılınması ve bu kişilerin sosyal güvenlik haklarına kavuşması, toplumsal cinsiyet eşitliği açısından büyük bir dönüm noktası olacaktır.

(1) Bu Kanun kapsamında:

a) Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığını,

b) İlgili Bakanlık: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığını,

c) Ev Hizmeti: Ev ya da hane halkı için veya ev içerisinde icra edilen işler,

d) Ev Emekçisi: Ev hizmetlerini icra eden, ancak herhangi bir işverene bağlı olmaksızın çalışan kişileri,

e) Ev İşçisi: İstihdam ilişkisi içerisinde ev hizmetlerini gerçekleştiren kişileri,

f) Sigortalı: Bu Kanuna göre sigortalı sayılan kimseleri,

g) Hak Sahibi: Sigortalıların veya Kurumdan bu Kanuna göre malullük veya yaşlılık aylığı almakta olanların ölümü halinde, bu Kanuna göre aylık bağlanmasına veya toptan ödeme yapılmasına hak kazanan eşini, çocuğunu, anasını ve babasını,

h) Kurum: Sosyal Güvenlik Kurumunu, i) İş Kazası: Faaliyetleri dolayısıyla sigortalıları hemen veya sonradan bedence veya ruhen arızaya uğratan olayı,

j) Meslek Hastalığı: Sigortalının yürüttüğü faaliyetlerin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya faaliyetin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, sakatlık veya ruhi arıza hallerini ifade eder.

Gerekçe: Kanunun uygulamasında kullanılacak terimlerin kesin bir şekilde tanımlanmasının amacı, belirsizliklerden kaynaklanabilecek hukuki boşlukları ortadan kaldırmak ve çalışanların hak kaybı yaşamasını engellemektir. Net tanımlamalar, ev işçilerinin ve emekçilerinin statülerinin korunmasına ve haklarının güvence altına alınmasına önemli katkı sağlayacaktır.

(1) Bu Kanunun uygulanmasında;

a) Kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik kuruluşlarına prim veya emeklilik keseneği ödemekte olanlar,

b) (a) bendinde belirtilen kuruluşlardan malullük veya yaşlılık aylığı ile daimi tam iş göremezlik geliri almakta olanlar veya aylık veya gelir bağlanması için talepte bulunanlar, sigortalı sayılmazlar.

Sigortalılığın Başlangıcı ve Zorunlu Oluşu

MADDE 5S- (1) 2'nci madde kapsamına girenlerden, ev emekçileri on sekiz yaşını doldurdukları tarihi takip eden yılbaşından itibaren, istihdam ilişkisi içinde çalışanlar ise 18 yaşını doldurmak kaydıyla işe başladıkları tarihte sigortalı sayılırlar. Ancak, 7'nci maddede belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülükleri kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar.

(2) Bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçilemez ve kaçınılamaz.

Sigortalılığın Sona Ermesi

MADDE 6- (1) Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlardan;

a) Ev işçiliği faaliyetinde bulunanların,

b) Ev emekçileri, faaliyetlerine son verdikleri tarihte, vefatları halinde, iş göremezlik raporu verilmesi veya istekleri halinde 65 yaşını aştıkları tarihte,

c) Diğer sosyal güvenlik kuruluşları kapsamına tâbi bir işte çalışanların, çalışmaya başladıkları tarihten bir gün önce, sigortalılıkları sona erer.

(2) Sigortalılığı sona erenler ile mirasçıları ve yakınları, sigortalılıklarının sona erdiği tarihten itibaren üç ay içinde Kuruma başvurarak kayıtlarını güncellemek zorundadırlar.

Sigortalıların Kayıt ve Tescil Yaptırma Zorunluluğu

MADDE 7- (1) Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlar, sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar.

Resen Tescil

MADDE 8- (1) Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlardan sigortalılıklarının başladığı tarihten itibaren üç ay içinde Kuruma kayıt ve tescillerini yaptırmayanların tescil işlemleri, Kurumca resen yapılır.

Tescilde Esas Alınacak Kayıtlar

MADDE 9- (1) Sigortalıların kayıt ve tescil işlemlerinde kendilerinin temin ettiği belge, beyan ve kayıtlar esas alınarak valilik, kaymakamlık, özel idare, belediye, muhtarlık ve nüfus idareleri kayıtları ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının ve bankaların kayıtları esas alınır. Belirtilen bu merci, kurum, kuruluş ve bankalar, Kurumun isteği üzerine her türlü bilgiyi ve belgeyi vermekle yükümlüdürler.

Malullük Aylığının Hesaplanması

MADDE 10- (1) Malullük aylığı bağlanmasına hak kazanan sigortalıya ilgili maddede belirtilen basamaklardan son defa prim ödediği basamağa ait göstergenin katsayı ile çarpımının Y070'i oranında malullük aylığı bağlanır. Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç durumda ise bu oran 9680'e çıkarılır.

Yaşlılık Aylığının Hesaplanması

MADDE 11- (1) Yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanan sigortalıya, bulunduğu basamakta en az bir tam yıl prim ödemiş olması şartıyla ilgili maddede belirtilen basamaklardan son defa prim ödediği basamak göstergesinin katsayı ile çarpımının 9670'i oranında yaşlılık aylığı bağlanır.

(2) Şu kadarki;

a) Sigortalının bulunduğu basamakta en az bir tam yıl prim ödememiş olması halinde yaşlılık aylığı bir önceki basamak üzerinden hesaplanır.

b) Yaşlılık aylığı; sigortalının kadın ise 55, erkek ise 60 yaşından sonra sigortalılığa devamda fazla olan her tam yaş için ve 25 yıldan fazla prim ödediği her tam yıl için 7070 oranı birer artırılarak hesaplanır.

(3) Yaşlılık aylığı herhalde 9690 oranını geçemez.

Ölüm Aylığının Hesaplanması

MADDE 12- (1) Sigortalının ölümü halinde hak sahiplerine bağlanacak aylığın tespit edilmesinde;

a) Sigortalının almakta olduğu malullük veya yaşlılık aylığı,

b) Sigortalının bağlanmasına hak kazanmış olduğu malullük veya yaşlılık aylığı veya kısmi yaşlılık aylığı,

c) Malullük aylığı bağlandıktan sonra kontrol muayenesi sebebi ile aylığı kesilen sigortalı için kesilmiş bulunan malullük aylığı,

d) Yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra 20'nci maddenin birinci fıkrasına göre kesilen,

e) Sigortalının prim ödemekle beraber 15 tam yıl sigorta primi ödemeden ölümü halinde 15 tam yıl sigorta primi ödemiş olanlar gibi 18 inci madde hükmüne göre hesaplanacak kısmı esas tutulur.

(2) Sigortalı, başka birinin sürekli bakımına muhtaç durumda malul sayılarak aylık bağlanmış veya aylık bağlanmasına hak kazanmış ise (a), (b) ve (c) bentlerinde esas tutulan aylıklarda bu nedenle yapılan artış oranı dikkate alınmaz. Ölüm aylığı, herhalde ölüm aylığının hesaplanmasına esas basamak göstergesi ile katsayının çarpımının 9690'ını aşamaz.

Prim Oranı ve Hesaplanması

MADDE 13- (1) Kanuna göre ödenecek malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi, sigortalının seçtiği veya intibak ettirildiği gelir basamağının 9620'sidir. Bu fıkra kapsamına girenler, adlarına ödenen priminin ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar aynı kazancın otuz katının 632,5 oranında prim ödeyebilir. Bunun 20'si malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları, genel sağlık sigortası primidir. Bu süre içinde ödenmeyen primin ödenme hakkı düşer. Ödenen primler Kanunun 4'üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık sayılır.

(2) Sigortalının çalışmaya hazır olması fakat ekonomik, siyasal ve sosyal krizler nedeniyle çalışamaması nedeniyle primlerini ödeyememesi halinde Bakanlık, İlgili Bakanlık ve Kurumca yapacağı değerlendirme sonrasında söz konusu primlerin Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından karşılanmasına karar verir.

(3) Ev emekçilerinin asgari primleri de Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından karşılanır. Şu kadar ki ev emekçisi gelir ve prim basamağını artırmak amacıyla ve isteğe bağlı olarak ek prim ödeme hakkına sahiptir.

Sağlık Sigortası Kapsamı

MADDE 14- (1) Kanunun 2'nci maddesine göre sigortalı olanlardan;

a) Sigortalılığı devam edenler ile eş ve bakmakla yükümlü oldukları çocukları, ana ve babaları,

b) Yaşlılık ve malullük aylığı almakta olanlar ile eş ve bakmakla yükümlü oldukları çocukları, ana ve babaları,

c) Ölüm aylığı alanlar, sağlık sigortası yardımlarından yararlanırlar.

(2) Sağlık hizmeti; Sağlık Bakanlığı, Sosyal Sigortalar Kurumu, mahalli idareler, üniversiteler, kamu iktisadi teşebbüslerine ait sağlık tesisleri ile gerçek ve tüzel kişilerden satın alınmak suretiyle yürütülür. Buna ilişkin usul ve esaslar Kurumca belirlenir.

(3) İstihdam ilişkisi içinde çalışan sigortalıların rutin sağlık kontrolleri için 24.4.1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve 20.6.2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu hükümleri uygulanır.

Hüküm Bulunmayan Haller

MADDE 15- (1) Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 31.5.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümleri uygulanır.

Kaldırılan ve Değiştirilen Hükümler

MADDE 16- (1) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun Ek 9'uncu maddesinin başlığında yer alan "Ev hizmetlerinde çalışanların sigortalılığı ve..." ibaresi, birinci fıkrasında yer alan "sigortalılar ile..." ibaresi ile ikinci, üçüncü ve dördüncü fikraları yürürlükten kaldırılmıştır.

(2) 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi yürürlükten kaldırılmıştır.

Yürürlük

MADDE 17- (1) Bu Kanun yayımı tarihinden itibaren 6 ay sonra yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 18- (1) Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.

Gerekçe: Bu madde, sigorta kapsamına girmeyen kişilerin açık bir şekilde belirlenmesiyle mevcut sosyal güvenlik sisteminin bütünlüğünü korumayı amaçlamaktadır. Aynı zamanda, mevcut sosyal güvenlik haklarından faydalanan kişilerin haklarını koruyarak, sigorta sistemindeki çifte kayıtların ve çelişkilerin önüne geçilmesi hedeflenmektedir.