Umumi Hıfzıssıhha Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

— Prof.Dr. Kayıhan PALA lala Milleti

BAŞKANLIĞI Tali Komisyon

Plan ve Bütçe

Esas Komisyon

Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler

Tarih: 25-11-2024

Esas No:2/2713 KANUNLAR ve haRnst AR

Böh L1GI

Nea: İGAA2AK

Çok önemli bir toplum sağlığı hizmeti olan "Sağlık taramaları", hastalıklara herhangi bir belirti ortaya çıkmadan tanı koymak ve gerekli tedaviye başlayarak ölüm ve sakatlıkları azaltmak amacı ile uygulanan ikincil koruma önlemleridir.

Yenidoğan döneminde uygulanan sağlık taramalarında amaç, bebeklerin tedavi edilebilir metabolik, endokrinolojik, genetik ve hematolojik hastalıklarına erken dönemde tanı konularak, bebeğin sağlığının olumsuz etkilenmesinin önüne geçilmesidir. Bugün ülkemizde yenidoğan metabolik, nörolojik ve endokrin hastalık tarama programı dahilinde Fenilketonüri, Biyotinidaz Eksikliği, Konjenital Hipotiroidi, Konjenital Adrenal Hiperplazi, Kistik Fibroz ve Spinal Musküler Atrofi olmak üzere 6 ana grup hastalığın taraması yapılmaktadır.

Yenidoğanlarda topuk kanı alarak yapılan bu taramalar ile önemli hastalıklar saptanmakta, bu sayede çocukların sağlığı korunmakta, yaşamlarını sağlıklı olarak sürdürmeleri sağlanmaktadır. Örneğin, belli bir enzim eksikliği nedeniyle bebeğin kanında fenilketonüri saptandığında bebekte ileri derecede zekâ ve fizik gelişim geriliği; konjenital hipotiroidi saptandığında buna bağlı zekâ geriliği; biyotinidaz eksikliği saptandığında işitme ve görme kaybı, koma ve ölüm gibi sağlığı olumsuz etkileyen ve/veya yaşamlarını tehdit eden zararların oluşması önlenebilmektedir.

Ne yazık ki son zamanlarda bilim karşıtı çevrelerin etkisiyle, bilgi sahibi olunmaması ya da kişilerin önyargıları dolayısıyla doğru bilgiyi işleyememesi nedeniyle, tıpkı çocukluk çağı aşıları ve COVID-19 pandemisinin ilk yıllarında milyonlarca insanın yaşamını kurtaran aşılarda olduğu gibi, bebeklerden topuk kanı alınmasına karşı çıkan ebeveyn sayısında artış görülmektedir.

"Hasta özerkliğine saygı" tıp etiğinin temel ilkelerinden biri olmakla beraber bir kişinin özerkliğinden söz edebilmek için o bireyin özgür ve herhangi bir dış baskı altında kalmadan, bağımsız olarak kendi başına düşünebilme, kendi hakkında karar verebilme ve bu karara dayanan bir eylemde bulunabilme yeterliliğinin var olması gerekmektedir. Yenidoğan bebeğin ise kendi yararını gözeten özerk karar alması imkansızdır. Şu halde Devlet, çocuğun hayatını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak ve tarafı olduğumuz Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin de gereği olarak yaşamı, gelişmesi ve korunması hususunda çocuğun üstün yararına göre hareket edilmesini güvence altına almakla yükümlüdür.

Yenidoğan bebeklerin yasal temsilcilerinin çocuğun yaşamı, sağlığı ve gelişimiyle ilgili ciddi riskler taşıyan bilimsel bilgiye aykırı kararlar verebildiği dikkate alınarak, bebeğin yaşam ve sağlık hakkının korunabilmesi amacıyla ekte gerekçeleri de açıklanmak suretiyle 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nda değişiklik yapılması teklif edilmektedir. MADDE GEREKÇELERİ

Madde 1i- Yenidoğan sağlık taramasının reddi durumunda, çocuğun taramanın sağlayacağı yararlardan yoksun kalması, buna bağlı olarak hastalıkların geç tanı alması ve gerekli girişimlerin erken dönemde yapılamaması nedeniyle çocuğun zarar görmesi söz konusu olabilmektedir.

Tarama programı uygulamalarıyla sağlanacak yararın, daha kolay ve bilinen herhangi başka bir yöntemle sağlanması mümkün değildir. Kan alma işleminde komplikasyon ortaya çıkması ve zarar oluşma olasılığının çok düşük olduğu, bu çok düşük olasılıklı durumun gerçekleşmesi halinde tamamen iyileştirilmesinin olanaklı olduğu bilinmektedir. Bu taramaların yapılması, yenidoğanın korunmasını ve sağlık düzeyinin iyileştirilmesini sağlayacağı gibi, geç tanı alarak etkili müdahale şansını kaybedenlerin artışına bağlı olarak toplumun genel sağlık düzeyinin düşmesini de engelleyecektir.

Bugüne kadar edinilmiş bilimsel bilgi ışığında, yarar-zarar dengesinin yenidoğan tarama testlerinin yapılmasını açıkça ve çok kuvvetle desteklediği, ebeveynin çocuk adına karar verme yetkisinin de mutlak olmadığı gözetilerek 1593 sayılı Yasa'ya ek madde eklenerek topuk kanı alınması zorunlu hale getirilmektedir. Maddede bu zorunluluğu yerine getirmekle sorumlu olanlar da gösterilmektedir.

Yenidoğan taramalarının yaptırılmasında kendisine düşen sorumluğu yerine getirmeyen bireylere yönelik caydırıcı tedbirlerin alınması amacıyla yaptırım uygulanmasına ilişkin değişiklik önerilmektedir.

Madde 2- Yürürlük maddesidir.

Madde 3- Yürütme maddesidir,