Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Çalışma hayatında iş barışı ve adalet duygusu ne kadar önemli ise, emeklilik yaşamında da o kadar önemlidir. Bir gün geç SGK girişine 17-20 yıl geç emeklilik ne kadar adil olmayan bir durum ise, emekli olmak için gereken sigorta prim gün sayısı koşulunu karşılayamayacak, çoğunluğunu kadınların oluşturduğu bir grup için daha da adaletsiz bir durum söz konusudur.

Doğum borçlanması için aranan "doğumun sigorta başlangıcından sonra gerçekleşmiş olması" koşulu, kadınlar için ciddi bir mağduriyet nedeni olmaktadır. Doğum borçlanması, kadın işçilerin doğumdan sonraki iki yıl içinde sigortalı olmadıkları sürenin primlerini kendi ceplerinden ödeyerek, prim gün sayılarını artırmalarına olanak sağlayan bir hak. Fakat, bu hak sadece ilk sigorta girişinden sonra doğan çocuklar için kullanılabilmektedir. Oysa, kadınlar için doğum, başlı başına iş yaşamını geciktiren bir durum. Çok sayıda kadın, "önce sigorta" koşulu nedeniyle, doğum borçlanması hakkından yararlanamamaktadır.

Kadınlarda iş yaşamındaki fırsat eşitsizliğini körükleyen "önce sigorta" koşulu, kadının istihdama katılımını teşvik amacıyla kaldırılmalı ve sigorta öncesi doğumlar için de borçlanma hakkı tanınmalıdır. Böylelikle, kadının doğum kaynaklı prim gün kayıpları telafi edilebilmelidir.

Konunun başka bir boyutu ise, iş yaşamına girmeden çocuk yapmak istemeyen kadınların durumu. Türkiye'de doğurganlık hızımız 2023 yılı için 1,51 olarak hesaplandı, yani nüfusun azalma eğilimine girme eşiği olan 2,1'in altına indi. Bu nedenle, "önce sigorta koşulu kaldırılarak doğum borçlanması", kritik eşiğin altına düşen doğurganlık hızının artırılması için de bir teşvik yöntemi olabilecektir

Erkekler askerlik borçlanması haklarından nasıl "önce sigorta" koşulu olmadan yararlanabiliyor ise, aynı hakkın kadınların doğum borçlanması için de konması önemlidir ve gerekliliktir.

Unutulmaması gereken bir diğer konu da kadınların sigortasız istihdam oranının (9635,9), erkeklere göre (9625,9) çok daha yüksek olduğudur. Bu nedenle birçok kadın hak etmesine rağmen doğum borçlanmasından faydalanamamaktadır.

Emeklilikte adil ve kademeli bir sistemin hayata geçirilmesi de bir diğer gerekliliktir. Bunu yaparken, özellikle kadınların hak kayıpları gözetilmeli ve hem kadının çalışma hayatı teşvik edilmeli, hem de düşen doğurganlık hızı için hak temelli bir teşvik modeli oluşturulmalıdır. İş bu kanun, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda yapılacak bir değişiklikle, kadınların sigorta başlangıcından önce yaptıkları doğumlar için doğum borçlanması yapabilmeleri hakkının tanınması amaçlanmaktadır.