Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Teklifi

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti "sosyal bir hukuk devletidir". Yine, Anayasanın 60. maddesinde de "Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar" denilerek sosyal güvenlik hakkı Anayasal güvence altına alınmıştır. i

20/10/2022 tarihli ve 6243 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan "2022 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere İlişkin Karar" uyarınca hazırlanan 12.11.2022 tarihli ve 32011 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanan Hayvancılık Desteklemeleri Uygulama Tebliği (2022/36) kapsamında 100 baş ve üzeri anaç koyun keçi varlığına sahip işletme/köy-mahalle sürüsü sertifika sahibi çobanlar için; ülkemizde nitelikli çoban ihtiyacının karşılanması, çobanların sosyal güvence altına alınmalarını teşvik etmek amacıyla Sürü Yöneticisi (çoban) İstihdam Desteği uygulanmıştır. 2013-2023 döneminde çobanlara yönelik 81 ilde 2 bin 125 eğitim faaliyeti gerçekleştirilmiş ve bugüne kadar 49 bin 790 kişi sertifika almıştır.

Türkiye Damızlık Koyun Keçi Yetiştiricileri Merkez Birliği (TÜDKİYEB) tarafından yapılan araştırma da ülkemizde 50 bin çobanın bulunduğu ancak 150 bin çoban açığının olduğunu açıklamıştır. Yine yapılan tespitlerde Türkiye'de hayvancılık yapan birçok işletme sahibi çoban bulmakta zorlanırken, başta Afganlar olmak üzere göçmen istihdamıyla bu açık gidermeye çalışılmakta bu da kayıt dışı çalışılmasına neden olmaktadır. Bu kapsamda, yerli çobanlığın özendirilmesi beklentilerinin karşılanması için gerekli düzenlemelerin yapılması zaruridir. İlgili Bakanlıkların gerçekleştirmiş oldukları desteklerin de yetersiz ve yerinde olmadığı görülmektedir.

Çobanların sosyal güvenlik hakları 5510 sayılı Kanunun ek 5. Maddesi kapsamında düzenlenmiş olsa da uygulamada çobanların büyük bir çoğunluğunun sosyal güvenlik kapsamında olmadığı görülmektedir. Yaşlılık sigortası primleri ödenmediğinden birçoğu emeklilik hakkından yararlanamamaktadır. Bu durum hem çobanların kendileri hem de aileleri açısından bir takım sağlık ve gelecek problemleri oluşturabilmektedir. Oysa Gerek iş hukuku gerek borçlar ya da diğer kanun hükümlerine göre çalışsın tüm çalışanların sosyal güvenceye dahil olma haklan var iken çobanlık mesleğini icra edenler bu güvenceden mahrum kalmaktadırlar. Yine çobanlığın hem özendirilmesi hem de güvence altına alınmasına ilişkin bu mesleği bir fil 15 yıl olarak gerçekleştiren vatandaşlarımız yıpranmaları da göz önüne alınarak emeklilikleri sağlanmalıdır.

Bu kanun teklifi ile sürü yöneticilerin, çobanların emekliliklerinin de sağlanması, hem çobanlık mesleğinin kayıtlı hale getirilmesi hem de çobanların sosyal güvenceye kavuşturulması hedeflenmektedir.